Java Post

Komkommertijd

Geplaatst op 31 juli 2013 door buitenzorg

‘Dat moet mij nu weer overkomen’, was mijn eerste reactie toen ik op mijn smartphone toevallig las van een nieuwe onthulling met betrekking tot de vorig jaar gepubliceerde executiefoto´s. ‘Sta je met je tentje op een camping in Midden-Frankrijk, natuurlijk zonder je computer om er meer over te kunnen lezen, en dan wordt er iets schokkends gepubliceerd over Indië.’ Gelukkig of niet, het viel wel mee.
Een terugblik op het belangrijkste nieuws van deze zomer…

Foto (detail) uit album van Jacobus Ridderhof, waarop gedode Indonesiërs in greppel. De heer Nouwen meent zichzelf te herkennen in de hurkende persoon, linksboven.

Indië-veteraan Harrie Nouwen (87) had zichzelf op één van de vorig jaar in de Volkskrant gepubliceerde foto´s herkend, en vertelde nu in het NRC Handelsblad zijn verhaal. Meer dan zestig jaar lang had hij gezwegen. Als militair had hij geheimhouding gezworen, en thuis kon hij er niet over praten omdat zijn vrouw hem dat niet toestond. Toen zijn zoon hem echter naar aanleiding van de foto´s gevraagd had of hij deze herkende, was het ijs gebroken. De herinneringen kwamen in volle hevigheid terug. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: executies, Gedong Tataan, Nouwen | 182 reacties

Radio Singapore, stem van de vrijheid

Geplaatst op 5 juli 2013 door buitenzorg

Op 2 februari 1946 verscheen in de Londense versie van Vrij Nederland het artikel ‘Nederlandse omroep vanuit Singapore’ van de journalist J.H.A. Veersema (1894-1973). Vanuit het Cathay Building deed hij verslag van de eerste Nederlandse radio-uitzendingen in het bevrijde Zuid-Oost Azië.

Admiraal Mountbatten inspecteert de Britse troepen, Singapore, september 1945

Op 4 september 1945, één dag voor de komst van de eerste Britse troepen in Singapore, verliet een Brits-Australische Persgroep het Changi-krijgsgevangenenkamp. De groep, onder bevel van Colonel Jenkins, bestond uit Engelse en Australische journalisten die hun krijgsgevangenschap in de Changi-gevangenis hadden doorgebracht. Ze was bestemd om voorbereidend werk te doen voor de verwachte oorlogscorrespondenten: gegegevens verzamelen over krijgsgevangenen en burgergeïnterneerden, en over de toestand in Singapore en omgeving in het algemeen. Samengevat, alle informatie die een correspondent nodig heeft om meteen te kunnen publiceren. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, Cathay Building, Changi, H. Veersema, radio, Singapore | 1 reactie

Eindelijk rust

Geplaatst op 3 juli 2013 door buitenzorg

Verslag van een verwerkingsreis naar Japan

Japanse schooljeugd begroet Nederlands gezelschap

Eind 2011 werd Henk Anthonijsz (1926) uitgenodigd voor een bezoek aan Japan. Het was een bijzonder emotionele, maar tegelijkertijd zinvolle reis. Het contact met Japan en de Japanners gaf Anthonijsz rust. Een gevoelige periode kon worden afgesloten.

Door Henk Anthonijsz

In het kader van het ‘Peace, Friendship and Exchange Program’ van het Japanse Ministerie van Buitenlandse Zaken worden verwerkingsreizen aangeboden aan hen die de Japanse bezetting van het voormalig Nederlands-Indië hebben meegemaakt. Ze bieden de mogelijkheid om in het kader van de persoonlijke verwerking van dat verleden tevens kennis te maken met het actuele Japan.

In januari 2008 verzocht ik het Ministerie om in aanmerking te komen voor deelname aan een dergelijke reis. Meer dan twee jaar later (een oneindigheid op mijn leeftijd!), toen ik de hoop al zo´n beetje had opgegeven, werd ik opeens verrast met een uitnodiging. Ik mocht mee met de reis van 8 t/m 18 november 2011. Het was een groep van 14 personen (7 dames en 7 heren), de jongste was 70 jaar en de oudste 88. Tenminste zes deelnemers hadden de oorlog meegemaakt als baby of peuter.

Na een lange vliegreis arriveerden we woensdag 9 november omstreeks 10 uur in de ochtend in Tokyo. We werden er opgewacht door twee Japanse vrouwen, een gids en een verpleegkundige, die ons op onze reis zouden vergezellen. De zelfde dag vlogen we nog door naar Kitakyushu, in het zuiden van Japan, voor onze eerste overnachting. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: Anthonijsz, Japan, Nagasaki, Osaka, Tokio, verwerkingsreis | 222 reacties

Een bijzondere werkkring

Geplaatst op 27 juni 2013 door buitenzorg

Het boerenbedrijf in Ngagel, Soerabaja, november 1952

Een eerder artikel in de Java Post, “Een melkboer in oorlogstijd” van Jan Somers, deed Conny van de Vijver besluiten de foto´s van haar vader nog een keer uit de kast te halen, en aan de hand daarvan een reconstructie te maken van zijn verblijf op Boerderij Ngagel in Soerabaja.

Door Conny van de Vijver

Boerderij Ngagel

In mijn familie was het van oudsher de gewoonte dat de mannen aan het werk gingen in het leger, bij de politie, of als gemeenteambtenaar. Opa is gemeenteambtenaar geweest, zijn vader had als kanonnier in het leger gezeten, en diens vader had eveneens in het leger gezeten. Vandaar dat het ook niet vreemd was dat mijn vader, Gerard Louis van de Vijver, bij de militaire politie ging. Maar de Tweede Wereldoorlog in Azië en de onafhankelijkheid van Indonesië veranderde dit en zette alles op zijn kop. Melkboer worden was een van die veranderingen.

Tot 1 augustus 1952 zat mijn vader bij de militaire politie, bij een afdeling die onder de marine viel. Die afdeling heette voluit PPS/RSAL divisie A. De afkorting stond voor Polisi Pangkalan Surabaia/Rumah Sakit Angkatan Laut en de vertaling luidt: Politie Basis Soerabaja/Marinehospitaal. Deze eenheid had tot taak het bewaken van het marinehospitaal te Soerabaja. Voor mij is het nauwelijks voor te stellen dat er een tijd is geweest waarin mijn vader in alles kon rijden wat wielen en een stuur had. Auto’s, motoren, vrachtwagens, alles kon. Zijn droom was eigenlijk ooit piloot te worden. Hier in Nederland heeft hij het niet eens aangedurfd om zijn rijbewijs te halen, terwijl hij in Soerabaja in vrachtwagens rondreed om het bewakingspersoneel te vervoeren.
Maar op 31 juli 1952 was dus zijn laatste dag bij de marine aangebroken. Officieel heette het dat hij niet langer nodig was. Lees verder →

Geplaatst in 5. Indonesia | Tags: 1952, boerderij, Ngagel, Soerabaja, Surabaya, Van de Vijver | 11 reacties

Straf Indië-weigeraars niet herzien

Geplaatst op 26 juni 2013 door buitenzorg

Uitspraak Hoge Raad negatief

Inscheping militairen

Twee oud-militairen die in de jaren 40 weigerden om naar het toenmalige Nederlands-Indië te gaan, krijgen geen herziening van de gevangenisstraf die zij daarvoor moesten uitzitten. Dat heeft de Hoge Raad beslist.
De twee dienstweigeraars kregen destijds 3,5 en twee jaar celstraf. Na ruim zestig jaar willen ze eerherstel.

Systematisch geweld

Volgens hun advocaat, Liesbeth Zegveld, was de militaire rechter niet bekend met het systematische geweld dat de Nederlandse militairen toen gebruikten.
Ook is Zegveld ervan overtuigd dat de maatschappelijke opvattingen inmiddels zo veranderd zijn, dat de oud-militairen nooit meer zo streng zouden worden beoordeeld. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: deserteurs, Hoge Raad, Indië, Jan Maassen, Johannes van Luyn, weigeraars, Zegveld | 33 reacties

Beter laat dan nooit

Geplaatst op 20 juni 2013 door buitenzorg

Buitenkampers in de Java Post

Pasar Ikan, Batavia

Het was waarschijnlijk ergens in de jaren ´80 dat buitenkampers, rondkijkende in hun kennissenkring, tot het besef kwamen dat hun oorlogsleed nergens werd erkend. De geinterneerden konden een beroep doen op de wetten voor oorlogsgetroffenen. Het verhaal van degenen die buiten het kamp waren gebleven en geen ‘bijzonder oorlogsgeweld’ hadden meegemaakt, vond echter nauwelijks gehoor. Misschien niet eens zozeer omdat de samenleving hen niet wilde begrijpen, maar meer omdat over deze groep zo weinig bekend was.
De reactie bestond daaruit dat de buitenkampers zich gingen roeren, en voor het eerst de aandacht vroegen die zij verdienden.

De achterstand werd echter nooit meer ingehaald. Het aantal publicaties over de groep buitenkampers is minimaal gebleven, niet in het minst omdat door de groep zèlf nauwelijks werd gepubliceerd. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: buitenkampers, erkenning, geinterneerden | 57 reacties

De tropische adem van Bandoeng

Geplaatst op 20 juni 2013 door buitenzorg

Door Joke de Jonge

Het echtpaar Jos de Jonge (1924-2012) en Jopie Tax (1922-1990)

De tijd glijdt voorbij in mijn vaders bijna ontmantelde kamer in het Beschermd Wonen-huis. Tussen stilgelegde elektrische snoeren, stapels krantenknipsels en volgekrabbelde blocnotes zit ik op een overgebleven krukje met een pakketje vergeelde papieren op schoot. De afgelopen minuten verkeerde ik diep ontroerd ineens heel ergens anders: in 1949 en met de tropische adem van Bandoeng in mijn nek.
‘Mijn liefste meiske …’ lees ik. Een aantal flinterdunne luchtpostblaadjes verder, zie ik als aanhef ‘Liefste Joke’ staan. Ik knipper met mijn ogen en kijk of ik dat goed gezien heb. Mijn vader en moeder – Jos en Jopie – gaven mij de naam Joke. Nooit maar dan ook nooit heb ik mijn vader mijn moeder met Joke in plaats van Jopie horen aanspreken. Wat bijzonder om te ontdekken dat er meer bestaat dan die waarneming. De schat op mijn schoot bevat zo’n 180 brieven die hij haar schreef tussen februari en augustus 1949, toen híj nog in Indië en zíj al in Nederland was. Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: De Jonge, Mehlbaum, Tax | 21 reacties

De Glodok-affaire (III)

Geplaatst op 18 juni 2013 door buitenzorg

De ‘Glodok-affaire’ werd lange tijd beschouwd als een bijzondere internering. Bijzonder vanwege het tijdstip (pas in 1945), de geïnterneerden (allen Indo-europeanen) en het motief (de onwil van de Indo-gemeenschap tot samenwerken). Echter, het werd vooral gezien als internering. Pas in de jaren ´80 werd het motief vertaald in termen van door individuele jongeren gepleegd ‘verzet’, en bleek de Glodokgevangenis honderden verzetsdeelnemers te hebben gehuisvest. De commotie die deze onthulling teweegbracht, leidde tot een nieuwe affaire…
De Java Post blikt terug. Vandaag het derde en laatste deel van deze bijzondere geschiedenis.

Glodok Monument, Bronbeek. Tekst: 'Ter nagedachtenis aan hen wier moed en standvastigheid zegevierden over de dood.'

Het (overigens foeilelijke) Glodok Monument in de tuin van Bronbeek, Arnhem. Het opschrift luidt: “Ter nagedachtenis aan hen wier moed en standvastigheid zegevierden over de dood.”

In de jaren kort na de Tweede Wereldoorlog werd nog niet geschreven over ‘Glodok’ in relatie tot verzet. In een overzicht van verzetsactiviteiten afkomstig van het Comité Verzetsster Oost-Azië wordt de Glodok-groep niet genoemd. Evenmin in een uitgebreid verslag over het verzet van de hand van journalist G. Aalbertsberg, uit 1948. Glodok wordt wel genoemd in het eindverslag van de Commissie belast met de uitvoering van de regeling Japanse Uitkeringen, in 1960, echter slechts als interneringslocatie. In het kader van de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers (Wuv, 1973) werd dit oordeel overgenomen, natuurlijk zonder verder onderzoek naar eventueel verzet, omdat ook de Wuv slechts internering had te beoordelen.

Rond 1980, er bestaat op dat moment een reünistenclub van ex-Glodokgevangenen, wordt voor het eerst landelijk aandacht geschonken aan het feit dat de jongens geïnterneerd zouden zijn geweest omdat zij samenwerking met de Japanners hadden geweigerd. Aanleiding hiervoor was de instelling van het Verzetsherdenkingskruis. Als woordvoerder wordt naar voren geschoven Eric Soute, de man die op 18 september 1944 de overigen had opgejut ‘anti’ te zijn. Het Comité VHK, belast met de beoordeling van de aanvragen, was niet onder de indruk. Het geclaimde verzet was te dunnetjes, zo werd geoordeeld. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: erkenning, Glodok, onderscheidingen, Van den Eeckhout, Verzetsherdenkingskruis | 9 reacties

Zeepost 2013/8

Geplaatst op 15 juni 2013 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Posthume onderscheiding voor sgt. J.A. Pattinama

sgt. J.A. Pattinama

Op 18 juni zal burgemeester Jan Broertjes van de gemeente Midden-Drenthe het Mobilisatie Oorlogskruis uitreiken aan mevrouw A.F.C. Sekewael-Pattinama. Zij neemt de postume onderscheiding in ontvangst namens haar vader, sergeant Iste klasse Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) en verzetsleider, J.A. Pattinama (1906-1943).

Tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië was de Ambonese sergeant Iste klasse KNIL, J.A. Pattinama, betrokken bij het verzet tegen de Japanse bezetting in Sumatra (Nederlands-Indië). Op een dag vertrekt hij van huis, maar komt niet meer terug. Zijn familie verneemt niets meer van hem.

De dochter van sergeant Pattinama, die sinds 1951 met haar gezin in Nederland woont, heeft jarenlang niets geweten over de rol van haar vader in het verzet en de toedracht van zijn arrestatie en executie. Tot kort voorheen. Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: J.A. Pattinama, Koos Pattinama, Padang, Sapoe Tangan Merah, verzet | 15 reacties

De Glodok-affaire (II)

Geplaatst op 14 juni 2013 door buitenzorg

In de herinneringen van de Indo-europeanen neemt de ‘Glodok-affaire’ een belangrijke plaats in. Voor het eerst werd de Indo´s de indringende vraag gesteld: wie of wat zijn jullie nu eigenlijk, Europeanen of Aziaten?
De Java Post blikt terug en vertelt de hele geschiedenis, in drie delen.

In september 1944 zette de PID ongeveer 80 jongens, afkomstig uit Batavia, achter slot en grendel. Niemand kende precies de reden hiervan, maar iedereen veronderstelde dat dit te maken had met de eerdere ondervraging op het Kantor Oeroesan Peranakan (KOP). De Indo-leider Van den Eeckhout had een lijstje gemaakt met namen van recalcitrante jongeren.

Chinese wijk Glodok, benedenstad Djakarta, jaren ´50.

De volgende maanden werden de andere eerder opgeroepen jongens ‘bewerkt’. Degenen die zeiden mee te willen werken, werden uitgenodigd voor exercities en taallessen. Een 80-tal werd ingeschakeld bij een door Van den Eeckhout opgezet landbouwproject in de buurt van Buitenzorg, Klapa Noenggal. De anderen werden bedreigd met hardere maatregelen. De organisatie was echter dusdanig onvolkomen, dat niet alle jongens individueel werden benaderd. De consequenties van de ondervragingen waren onduidelijk. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Batavia, Glodok, Halimoen, Hamaguchi, Klapa Noenggal, KOP, Van den Eeckhout | 10 reacties