Java Post

Door Bert Immerzeel

Het was een flink gezelschap dat zich op zaterdag 26 mei 1883 te Batavia inscheepte aan boord van het schip Gouverneur de Loudon. Een honderdtal burgers had zich aangemeld voor een weekendtocht naar de Krakatau, nieuwsgierig om te zien wat wáár was van de jongste berichten. De vulkaan was een week eerder namelijk tot leven gekomen. Op voorbijvarende schepen waren rookwolken en een asregen gezien.

De Nederlands-Indische Stoomvaartmaatschappij meende er goed aan te doen in te spelen op de publieke interesse door een excursie te organiseren. ‘De prijs voor dit uitstapje is zeer billijk gesteld, namelijk op f 25. per persoon eerste en f 15.— tweede klasse, terwijl inlanders in de 4e klasse ƒ 5. – betalen. Onder de prijzen is natuurlijk voeding begrepen.’ De namen van de deelnemende Europeanen en Chinezen verschenen enkele dagen later in de krant; we weten helaas niet of er enige belangstelling was van de kant van de inlanders.

Door Bert Immerzeel

Het was donderdag 10 december 1936.Voor velen misschien een dag als alle andere, maar voor enkele tientallen nieuwsgierigen op het havenhoofd van Tandjoeng Priok was hij bijzonder. Zij hadden allen gehoord dat de kajakvaarder Oskar Speck die dag in Batavia zou arriveren. Na lang wachten was het dan zo ver. Om drie uur kwam het bootje in beeld, een vijf meter lange tweepersoonskajak, omgebouwd voor éénpersoonsgebruik, met een klein zeiltje. Toen hij het volk op de kade zag, groette Speck door zijn hand op te steken. Even later stond hij aan wal.

Door Bert Immerzeel

We leven in een tijd van grote woorden. Maar misschien komt dat wel omdat het verkiezingstijd is, als alles wordt uitvergroot en de leugens zich aaneenrijgen. Bij de vorige verkiezingen leek het vooral te gaan om de stikstof en de asielzoekers. Dit keer om de woningnood en de asielzoekers. En de volgende keer zal het mogelijk gaan om de energieprijzen en de asielzoekers. Waarom steeds die asielzoekers? Omdat we een partij hebben die het volk vertelt dat de schuld van alles ligt bij de asielzoekers, en omdat andere partijen, bang om stemmen te verliezen, dat niet durven tegen te spreken en het zelfde geluid laten horen. De asielzoekers, in 2024 niet meer dan een 40 duizend per jaar, maken slechts 14,5 % uit van het totale aantal immigranten, na aftrek van de afgewezen aanvragen, nog minder. De rest bestaat dus uit – noodzakelijke – arbeidsimmigranten en studenten waarvan een meerderheid later weer vertrekt.

Op 19 januari 1942 verging een Nederlands schip vol Duitse geïnterneerde burgers. De bemanning redde zichzelf en liet de opvarenden aan hun lot over. Toen die zichzelf alsnog wisten te bevrijden, weigerde Nederland de drenkelingen uit het water te halen.

Door Bart Funnekotter

Ze zaten in kooien van prikkeldraad, op een zinkend schip op de Indische Oceaan. Bijna vijfhonderd Duitse mannen, burgers, waren aan hun lot overgelaten door de Nederlandse bemanning van de Van Imhoff. Nadat dit vaartuig op 19 januari 1942 door een Japans vliegtuig was gebombardeerd, waren de Nederlanders in de sloepen gestapt, met achterlating van hun menselijke vracht. Het lukte alle gevangenen uiteindelijk zich te bevrijden en overboord te springen, maar Nederlandse schepen die naar de rampplek waren gevaren om hulp te bieden, weigerden de Duitse drenkelingen op te pikken.

Zo kwamen 415 mensen om het leven. Voor „het ontbreken van deugdelijke reddingspogingen en het feit dat niet eerder rekenschap is afgelegd over het handelen van de Nederlandse autoriteiten”, heeft het kabinet deze donderdag bij monde van de ministers Frank Rijkaart (Binnenlandse Zaken, BBB) en Ruben Brekelmans (Defensie, VVD) tijdens een bijeenkomst in Den Haag excuses aangeboden aan tientallen nabestaanden.

De bewindslieden namen in Museum Sophiahof het boek De ramp met de Van Imhoff en het lot van Duitse burgers in Nederlands-Indië in ontvangst. Dat bevat het verslag van het onderzoek waartoe de ministeries vier jaar geleden opdracht gaven aan het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. Ellen Klinkers, Linda Terpstra en Maaike van der Kloet hebben het werk uitgevoerd.

Door Bert Immerzeel

Het is weer augustus, de maand van het herdenken. ‘Hoe herdenk jij?’ Vraagt het Indisch Herinneringscentrum mij in een mail. Welnu, ik herdenk alles en altijd, iedere dag, daar heb ik geen 15 augustus voor nodig. En dan ook vooral ´s nachts. Als iemand veel en beeldend kan dromen, dan ben ik dat wel. Over de plaatsen waar ik ooit gewoond heb, over de mensen die ik ooit gekend heb, en over gebeurtenissen die ik heb meegemaakt. Soms plezierig, soms beangstigend.

Nadenken over de geschiedenis, ook daar heb ik geen herdenkingsdag voor nodig. Ik heb een familie met een rijk oorlogsverleden, en in de contacten met andere familieleden wordt daar niet al te moeilijk over gedaan. Enkele minuten zwijgen op een herdenkingsdag helpt daar niet echt bij. Belangrijker natuurlijk, mijn werk. Ik heb tientallen jaren gewerkt in de sector voor oorlogsgetroffenen en heb daarbij zó veel over oorlogsleed gelezen dat een dagje zonder ook wel eens welkom was.

Maar goed, herdenkingen deed ik wel aan mee natuurlijk. Paste bij mijn opvoeding: op 4 mei voor de radio of televisie, en buiten op het grasveld de vlag halfstok, tot zonsondergang. En later een bezoek aan de officiële herdenkingen, 4 mei op de Dam, en 15 augustus in Den Haag. Ik ben zelfs nog een keer naar de herdenking op de Waalsdorpervlakte in Den Haag gegaan, maar daaraan heb ik nogal gemengde herinneringen.

Door Bert Immerzeel

Misschien heeft u het gelezen, misschien ook niet: bij de voorjaarsbegroting van de regering werd vijftig miljoen gereserveerd voor een regeling die voorziet in een nabetaling (backpay) aan weduwen van KNIL-militairen en ambtenaren die geen of minder salaris ontvingen over de oorlogsjaren. Vijftig miljoen! Een bijzonder besluit om meerdere redenen.

Natuurlijk alleen al vanwege de hoogte van dat bedrag. De backpayregeling uit 2015 voor nog in leven zijnde ex-ambtenaren kostte de overheid nog geen 20 miljoen. Het reserveren van 50 miljoen voor de weduwen duidt op wel erg hoge verwachtingen.

Nog vreemder is het dat men met dit besluit voorbij gaat aan de onderzoeken van de vorige regeringen, die duidelijk lieten zien dat een backpayregeling voor weduwen zéér gecompliceerd is en de onvrede binnen de Indische gemeenschap over de overheid niet weg zou kunnen nemen. We beginnen er niet aan, aldus de staatssecretaris in 2023, na ellenlange debatten. ‘Na een lange worsteling en zorgvuldige afweging’, voegde hij er diplomatiek aan toe. De discussie was voorbij, het gemor op de publieke tribune ten spijt.

Door Bert Immerzeel

In na-oorlogse jaren leefden veel vragen over wat tijdens de bezetting was gebeurd, bij de betrokkenen persoonlijk, maar ook bij de overheid.  Vanaf 1946 was zo in Batavia het Regeringsbureau tot nasporingen van oorlogsmisdaden actief, en werden honderden, zo niet duizenden burgers gehoord over de daden van de Japanners. Als het veel slachtoffers tegelijkertijd betrof, en als de achtergrond van een en ander niet meteen duidelijk was, dat heette zo´n kwestie doorgaans een ‘affaire’. Zo had je bijvoorbeeld de planters-affaire, de spoorweg-affaire en de vuurpijlen-affaire. Meestal konden deze affaires later worden opgelost. Bij één affaire is echter wel heel weinig bekend geworden: de varkensmanden-affaire.

Het Regeringsbureau stelde vast dat in de periode 1942/1943 transporten hadden plaatsgevonden van gevangengenomen Nederlandse en buitenlandse militairen die daarvoor door de Japanners op mensonterende wijze in varkensmanden waren geduwd. De transporten eindigden meestal in de haven van Soerabaja, waar de manden werden overgeheveld op een vrachtschip om later overboord te worden gezet. Op 27 juni 1946 meldden de kranten in Indië en in Australië dat ‘minstens duizend guerrillastrijders, waaronder Nederlanders, Engelsen, Australiërs en Amerikanen, levend in zee werden gegooid.’

‘Wat moet dezen mensch toch bezield hebben?’, vroeg de aanklager zich af bij het proces tegen de collaborateur Ch.J. die terechtstond voor zijn pro-Japanse activiteiten tijdens de Japanse bezetting. Hoeveel collaborateurs werden eigenlijk berecht?

Charles Jaspers (links) tijdens zijn rechtszaak. In het midden de auditeur-militair Brugmans, rechts de president van de Temporaire Krijgsraad. [Het Dagblad, 7-11-46]

Door Bert Immerzeel

Het had zo mooi kunnen zijn: meer dan 400 duizend persoonsdossiers over de oorlogsperiode in de openbaarheid. Het Nationaal Archief beloofde eindelijk een einde te maken aan de grote onduidelijkheid over de collaboratie met de Duitse bezetter. Jarenlang was gewerkt aan de voorbereidingen om ieder dossier van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging online te krijgen op een speciale nieuwe website. Iedere Nederlander die interesse had in deze materie zou nu de gedragingen van zijn eigen familieleden – en die van anderen – vanuit zijn eigen werkplek kunnen bestuderen. Lees verder →

Auto ongeluk

Door Bert Immerzeel

Het wil nog niet zo erg lukken met onze nieuwe regering. We beleefden al meerdere crises en er zijn binnen een half jaar al twee bewindvoerders uit eigen initiatief opgestapt. Op het punt van de immigratiepolitiek zijn nog geen oplossingen aangedragen. In tegendeel, de toepassing van de Spreidingswet wordt zó erg getraineerd dat Ter Apel door de gerechtelijke boetes straks de rijkste Nederlandse gemeente kan worden genoemd.

Maatregelen van de vorige regering voor het mestprobleem worden bij het groot vuil gezet. De boeren mogen het zelf uitzoeken, terwijl ze dat niet eens willen. Belemmeringen in de huizenbouw worden opgelost door geen nestruimte meer aan te brengen voor de vogels. Boekenlezers en sporters wordt gedreigd met btw-verhoging, en de bed-bad en broodregeling voor daklozen wordt afgeschaft. Een reeks van aanslagen op de zwakkeren in de samenleving, en het volk vraagt zich af wie er nu eigenlijk regeert: Schoofs of Wilders.   

Maakt dit het niet érg moeilijk de krant te lezen zonder je te ergeren? Ik sla daarom het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek nog maar eens open om te kijken of ik dáár wat leuker nieuws tegenkom. En beland zo bij een bericht in het Soerabaijasch Handelsblad uit 1926 over een ‘vreeschelijk’ auto-ongeluk in de buurt van Magetan: Lees verder →