De dood van een gouverneur

De kota van Jakarta is vol van verhalen. Lodewijk de Geer Boers dwaalt rond door de binnenstad, sluit zijn ogen, en hoort de stenen spreken…

Batavia, station Tandjoeng Priok

Batavia, station Tandjoeng Priok

Door Lodewijk de Geer Boers

De thermometer aan de muur van de Chinese apotheek wees 38 graden in de schaduw en de zonnestralen deden het asfalt van de straat week en zacht worden. Klefferig zwart zakte de pek naar de straatkant waar het in lange rollen bleef liggen. Het was die dag  zeer warm en de meeste verkopers, Chinezen en andere oosterlingen hingen loom achter hun stalletjes en kraampjes. De toko-Chinees hing met ontbloot bovenlijf in een rotanstoel onder een zonnescherm en waaierde zich koelte toe met een krant.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 2 reacties

Een weerzien met de plantentuin van Buitenzorg

De oorlog had zijn sporen nagelaten in Buitenzorg. Alles en iedereen had geleden. De mensen, de huizen, de straten, en ja, zelfs die prachtige plantentuin. Na zijn bevrijding uit het kamp reist Lodewijk de Geer Boers in 1947 terug naar deze eens zo mooie stad, en doet verslag van zijn wandeling door de hortus. De geschiedenis is nooit ver weg.

Door Lodewijk de Geer Boers

Kort na mijn bevrijding uit de Japanse- en Indonesische concentratiekampen, bezocht ik in maart 1947 voor de zoveelste maal in mijn leven de wereldberoemde plantentuin te Buitenzorg (het latere Bogor). Als jongen koesterde ik grote belangstelling voor alles wat betrekking had op botanisch gebied en kwam daardoor geregeld in Buitenzorg om aldaar vele uren door te brengen in de door de Amsterdamse hoogleraar Reinwardt in april 1817 aangelegde botanische tuin.

Buitenzorg, hoofdweg door de Plantentuin.

Buitenzorg, hoofdweg door de Plantentuin.

Grenzend aan het park van het paleis van de Gouverneur Generaal werd begonnen met de eerste aanleg van een grote kruidentuin onder leiding van de hortulanus James Hooper. Deze tuin, welke intussen door Reinwardt verrijkt was met allerlei bijzondere bomen, struiken en andere planten, werd aangelegd in 1822 onder het beheer van de beroemde Dr. Blume, die echter na korte tijd wegens ziekte Java moest verlaten. Door allerlei oorzaken en geldgebrek, leed de tuin een tiental jaren een kwijnend bestaan. Een treurig lot zou de tuin beschoren zijn als niet in 1831 tot hortulanus benoemd zou zijn geworden de beroemde Teysmann, die meer dan een halve eeuw zijn krachten aan de tuin heeft gewijd. Onder de eminente leiding van deze als eenvoudige tuinknecht op een Hollandse buitenplaats begonnen man, groeide de plantentuin uit tot een over de hele wereld bekende botanische inrichting.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 16 reacties

100.000: The magic victim number

Historian Bart Luttikhuis examines the origins of the widely-used estimate of 100,000 Indonesian victims of the Dutch-Indonesian War of Decolonization (1945-1950), and calls into question its accuracy. Ultimately, he wonders, does the number really matter?

Rode Kruis Oedjoengbroeng

Red Cross Oedjoengbroeng

Door Bart Luttikhuis

Why is it that humanitarian tragedies seem more tragic if we can quantify them?

Unsolved questions surround the number of victims in the Dutch-Indonesian War of Decolonization. Dutch military casualties have been meticulously registered and come to either just under 5000 or around 6000 (including victims of accidents and illness), depending on how you count. (Indo-)European civilian victims of Indonesian violence number either between 5000 and 10,000 or between 20,000 and 40,000, depending on who you ask. But the most uncertainty remains around the number of Indonesian victims, both of Dutch military violence and of internal Indonesian conflicts.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties

Interneringskampen in Indië, zogenaamd

Door Joost van Bodegom

Het zit mij al jaren dwars dat de Jappenkampen in Indië nog steeds interneringskampen worden genoemd. Man, laat toch zitten, soeda, laat maar.
Nee, dat doe ik dus niet en ik zal uitleggen waarom niet.

Ik begin maar met het volgen van de nomenclatuur van Van Dale. Het lijkt me dat ik daarmee in goed gezelschap ben. Daar staat onder ´internering´ vermeld:
“Vrijheidsberoving op gronden van algemeen belang, algemene of bijzondere veiligheid.”

Jongenskamp op Java, 1945.

Jongenskamp op Java, 1945.

Dat was dus voor de Japanners een prachtig doekje voor het bloeden toen ze ons als burgers bescherming gingen bieden tegen de vermeende agressieve Indische bevolking, die buiten de kampen mocht blijven. Wat een weldaad. Ík noem dat, in het Indische geval een ´zogenaamd´  interneringskamp.

Maar waren het eigenlijk niet gewoon concentratiekampen?  Van Dale verstaat daar onder:
“(het) afgesloten  kamp waar het gezag onwelgevallige of gestrafte personen in barakken gevangen gehouden worden.”  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 82 reacties

De mooiste propagandafilm over Nederlands-Indië: ‘High Stakes in the East’

Van Mook aan zijn werktafel

Van Mook aan zijn werktafel

Door Gerda Jansen Hendriks

Het is 23 augustus 1938. In het centrum van Batavia, op een kamer van het departement van Economische Zaken wordt een nota over propagandafilms opgesteld. Directeur Economische Zaken Huib van Mook heeft een stapeltje papieren als een waaier voor zich uitgespreid. Het zijn stuk voor stuk brieven van de regering in Den Haag. Ze handelen over film. Van het aanbod van een Engelse producent voor het maken van films over Nederlands-Indië, via het pleidooi van de Nationale Vrouwenraad van Nederland voor een meer regelmatige verspreiding van het Indisch filmjournaal, tot een verklaring van minister van Buitenlandse Zaken De Graeff die het nodig vindt ‘dat er voortdurend eenige films van cultureele propaganda ter beschikking worden gehouden.’[i]  Van Mook heeft ze verzameld om zijn eigen betoog te onderstrepen: ‘De behoefte aan representatief filmmateriaal betreffende Nederlands-Indië heeft zich den laatsten tijd zo dikwijls geopenbaard, dat ik mij ontslagen kan achten van den plicht hierover veel te zeggen.’[ii] Die behoefte had er eerder toe geleid dat zijn voorganger op het departement onderzoek liet doen naar het bestaan van films die door de Nederlands-Indische regering als propaganda gebruikt konden worden. De zoektocht leidde tot niets, tot onvrede van de al geciteerde minister van Buitenlandse Zaken.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 74 reacties

De koran van Teuku Umar

Door Caroline Drieënhuizen

“Op den 25sten Mei 1896 (tweede Pinksterdag) is deze Koran door mij buit gemaakt in het huis van Toekoe Oemar te Lam Pisang.” Het staat geschreven in de schutbladen van een in rood leer gebonden, met zilverkleurige krulmotiefjes versierde, koran uit Aceh, Noord-Sumatra. In de zomer van datzelfde jaar ligt dit heilige islamitische werk op tafel bij een zeemansfamilie in Den Helder en komt “menigeen een kijkje van het merkwaardige boek nemen”.[1]

Groepsportret met Teuku Umar (zittend) in Lam Pisang, 1896

Groepsportret met Teuku Umar (zittend) in Lam Pisang, 1896

‘Het merkwaardige boek’ was een koran die toegeschreven werd aan de op dat moment in Nederland alom gehate Acehse verzetsleider Teuku Umar (1854-1899). Het is niet de enige koran in Nederland die wordt toegeschreven aan Teuku Umar; in de verschillende volkenkundige musea en de universiteitsbibliotheken die Nederland kent, vindt men minstens vier korans, wapens, kains, drinkglazen, armbanden, wandelstokken en een jasje die van Teuku Umar afkomstig zouden moeten zijn.

De biografie en veranderende betekenissen van één van die korans, de koran die met Pinksteren buitgemaakt werd in Lam Pisang, laten zien op welke wijze en waarom dergelijke, en zoveel, voorwerpen werden verzameld en tentoongesteld door Europeanen in Indonesië.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 11 reacties

De Indische jaren van Beb Bakhuys

Het EK voetbal is weer begonnen! Europese en wereldkampioenschappen gaan meestal samen met een overdaad aan oranje. Nu is het echter anders. Voetballiefhebber Bert Immerzeel schuift dit keer aan in stemmig zwart.  

Een voetbalwedstrijd op Java, vermoedelijk Bandoeng

Een voetbalwedstrijd op Java, vermoedelijk Bandoeng

Door Bert Immerzeel

Mocht u niet van voetbal houden, dan kunt u dit stukje beter overslaan. Vergeef me, ik schrijf het uit liefde voor het spel, maar natuurlijk ook uit frustratie omdat het Nederlandse elftal zich niet heeft geclassificeerd voor het Europese Kampioenschap. Albanië, Wales en Noord-Ierland doen mee, wíj niet. Kan het nóg erger?

Ik zal het toernooi wel volgen, maar moet nog op zoek naar een nieuwe favoriet.  Dat zal dan een team moeten zijn met grote namen, want zónder wordt het al snel een saai spelletje. Net als bij wielrennen gaat de voetballerij niet zonder roddel en intrige. Al was het alleen al omdat de media daarmee ook de dagen kunnen vullen waarop níet wordt gevoetbald.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 33 reacties