Tjideng-kamp reünie 2023

Tjideng: aankomst in het kamp. Vervaardigd door A. Valk [Museon]

De komende Tjidengkamp Reünie zal plaatsvinden op zondag 23 april 2023 in de Kumpulan van Bronbeek, Velperweg 147 in Arnhem, aanvang 10.30.
Het programma voor die dag zal o.a. bestaan uit een presentatie door Elsedien de Groot die vorig jaar het dagboek van Elly Campioni Soeters, Kamphoofd tegen wil en dank verzorgde. Zij zal ingaan op het leven en de oorlogsjaren in Indië van Elly Campioni, o.a. geïnterneerd in Tjideng, maar vooral kamphoofd in Grogol. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 1 reactie

Advies aan kabinet: ‘Geschiedenis Nederlands-Indië moet prominenter in onderwijs en musea’

De geschiedenis van Nederlands-Indië en Indonesië moet een prominentere en blijvende plek krijgen in het onderwijs, in musea en in de openbare ruimte. Dat adviseert een commissie onder leiding van oud-minister Jet Bussemaker in een rapport dat vanmiddag aan het kabinet gepresenteerd wordt.

Jet Bussemaker vorig jaar bij de presentatie van plannen voor collectieve erkenning van de Indische gemeenschap in Nederland. Naast haar toenmalig staatssecretaris Paul Blokhuis I(VWS). [ANP]

Door Tonny van der Mee 

De commissie ‘Versterking kennis geschiedenis voormalig Nederlands-Indië’ adviseert de overheid hoe in het onderwijs de kennis over de geschiedenis van de 2 miljoen Indische Nederlanders, Molukkers, Papoea’s en Chinezen uit Indonesië kan worden vergroot. Daarnaast kijkt de commissie hoe deze groepen ook in musea en in de openbare ruimte onder een breed publiek meer aandacht kunnen krijgen.

De commissie constateert dat er in het onderwijs al veel lesmateriaal is over Nederlands-Indië en Indonesië, maar dat het vaak versnipperd aan bod komt. Leerkrachten hebben te weinig tijd of er persoonlijk minder affiniteit mee. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 23 reacties

ChatGPT en de geschiedschrijving van Indië

Ze blijven ons bezighouden: onze twijfels over Indië. Ze emotioneren ons, we kunnen er niet van slapen. Zou ChatGPT een uitkomst kunnen bieden? 

Het programma ChatGPT

Door Bert Immerzeel

Voor de geïnteresseerden in de geschiedenis van Nederlands-Indië was 2022 een turbulent jaar. Niet in het minst vanwege de eerste uitkomsten van het ‘nationaal onderzoek’ naar de gebeurtenissen in de jaren 1945-1950, maar er waren meer zaken die een rol speelden. In de aanloop van de presentatie van het onderzoek organiseerde het Rijksmuseum een tentoonstelling met de titel Revolusi!. Een van de gastcuratoren, de Indonesiër Triyana, liet weten dat de term ‘bersiap’ niet mocht worden gebruikt. Tumult alom. Vooral de Federatie Indische Nederlanders (FIN) zocht het nieuws. In de tweede helft van het jaar was het de discussie over slavernij die ons bezighield, en mogelijke excuses. In hoeverre was Indië hierin betrokken? Vragen, vragen, vragen. En vooral: vragen zonder antwoorden.

Eind november was er ook goed nieuws. De ontwikkelingen op het gebied van de kunstmatige intelligentie leidden tot een doorbraak: een nieuwe chatbot, ChatGPT, zou alle vragen kunnen beantwoorden. Alle? Nou ja, toch in ieder geval de meeste. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 29 reacties

Kroket

Het dagelijks nieuws geeft soms aanleiding tot een glimlach, maar ook tot ergernis. En ja, de vraag naar de waarheid wordt nooit genoeg gesteld…

Amsterdam, Oudekerksplein

Door Bert Immerzeel

Mocht u het hebben gemist: roddeldame Yvonne van Coldeweijer is door de rechter veroordeeld tot het rectificeren van een video. Ze had daarin de weduwe van volkszanger André Hazes een ‘gecremeerde kroket’ genoemd. ‘Onnodig grievend’ oordeelde de rechtbank. Jammer genoeg werd niet de vraag gesteld waaróm zij mevrouw Hazes die kwalificatie gaf. Waarschijnlijk, maar da’s gissen van mijn kant, omdat mevrouw Hazes wel erg veel onder de zonnebank ligt.

Volgens de advocaat van Coldeweijer zou mevrouw Hazes ‘bij het verdedigen van haar eigen belangen een loopje (nemen) met de waarheid en schuwt ze niet om het geschiedenisboek compleet te herschrijven.’ Aan wie doet me dit denken? Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 8 reacties

Twist om een schedel

Het lijkt of Nederland alle cultuurschatten uit Indonesië heeft geroofd maar in werkelijkheid zijn de meeste collecties al meer dan 70 jaar geleden overgedragen.

Schedelkap van de Java mens (Dubois, 1892)

Door Louis Zweers

De Indonesische regering eist kunstcollecties en natuurwetenschappelijke verzamelingen terug van Nederland, waaronder de omvangrijke Dubois-collectie met de wereldberoemde schedel van de Javamens. Museum Naturalis gaat daarin niet mee. Historici Caroline Drieënhuizen en Fenneke Sysling e.a. benadrukken in hun opiniestuk van 27 oktober in het Nederlands Dagblad dat Naturalis met die opstelling het koloniale verleden van de Dubois-collectie negeert. Maar zij gaan weer volledig voorbij aan de Ronde Tafel Conferentie in het najaar van 1949 in Den Haag. Daar hebben Nederland en Indonesië vastgelegd dat alle musea met bijbehorende collecties (inclusief bibliotheken en archieven) die zich bevonden op Java en Sumatra zouden worden overgedragen aan de Indonesische autoriteiten (artikel 17, culturele paragraaf). In 1950 werden de art-deco gebouwen van het Geologisch Museum in Bandung, volgestouwd met natuurhistorische collecties, prehistorische mensachtige schedels, fossielen en mineralen, onvoorwaardelijk overgedragen aan de nieuwe machthebbers. Veel van deze objecten zijn door Nederlandse en Duitse wetenschappers vanaf eind negentiende eeuw tot de Japanse inval begin 1942 opgegraven op Java, onderzocht, beschreven, gerubriceerd, geconserveerd en tenslotte ondergebracht in het museum. Feitelijk heeft Nederland al meer dan zeventig jaar geleden het grootste deel van het Indonesisch erfgoed overgedragen. Het gaat om vele museale-, wetenschappelijke-, culturele-, (natuur)historische objecten, boeken en manuscripten uit de voormalige kolonie. Een weinig belicht onderwerp, zelfs de commissie Gonçalves, die advies moest geven over koloniale collecties in Nederland, zwijgt om onduidelijke redenen hierover in haar rapport van najaar 2020. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 6 reacties

Cleveringa-oratie Gert Oostindie: Ook de universiteit moet reflecteren op haar koloniale verleden

Gert Oostindie [afbeelding: Monique Shaw]

Door Sabine Waasdorp

Het is cruciaal dat de Universiteit Leiden reflecteert op haar eigen koloniale verleden. Dat stelde Cleveringahoogleraar Gert Oostindie in zijn oratie op 24 november. ‘Als universitaire gemeenschap moeten wij onszelf een spiegel durven voorhouden en, waar nodig en mogelijk, ook concrete stappen zetten’.

Het was druk in de zaal en geen zitplek was meer vrij op het moment dat rector magnificus Hester Bijl de jaarlijkse Cleveringa-oratie opende. Zij stond stil bij de dilemma’s die gepaard gaan met het bespreken van emotionele onderwerpen als slavernij en het dekolonisatieproces. In deze tijd van polarisatie is het volgens Bijl belangrijk om balans te vinden tussen de mooie en minder mooie kanten van het verleden. ‘In dat licht zijn we ons als universiteit ook zeer bewust van onze eigen collecties en nemen we onze verantwoordelijkheid.’ Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 17 reacties

De tijd dringt

Een bezoek aan een kampslachtoffer geeft aanleiding tot overpeinzingen over de tijd.

Het terras, verlaten.

Door Bert Immerzeel

Een paar maanden geleden bracht ik een bezoek aan een ex-collega van me. Ze had me jaren geleden, toen ik in het ziekenhuis lag in verband met hartproblemen, een kaart gestuurd met een uitgebreide handgeschreven groet. Ik wilde haar graag daarvoor, ook handgeschreven, bedanken, maar kón dat niet. Een mailtje sturen ging niet – ze deed niet aan mail – en door mijn fysieke problemen is mijn handschrift belabberd geworden.  Later, dacht ik, wordt dat beter en stuur ik haar alsnog een kaartje. Maar ja, zoals zo vaak, later wordt nóg later, en nog heel veel later.

De entree

Maar dit keer zou het er dus van komen. Ik was zó dicht in de buurt dat ik geen excuus meer had. Ik belde haar op, en – gelukkig – ze reageerde positief. Met een bosje bloemen ging ik op weg naar haar woonplaats. Het was een allerhartelijkst weerzien. Enigszins verbaasd was ik te zien dat ze in de hal, bij de voordeur, een houten wajangpop had staan.  Het zal toch niet dat ook zíj uit Indië komt? Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 32 reacties

Op zoek naar huis en werk van Hal Wichers

De Nederlandse schilder Hal Wichers verloor tijdens de beginperiode van de Indonesische revolutie, de zogenoemde bersiap, zijn jonge dochter, een belangrijk deel van zijn kunstcollectie maar ook zijn afgelegen woonhuis met atelier aan de noordrand van Bandung. Wichers repatrieerde naar Nederland en sprak nooit meer over dit belaste verleden. Een zoektocht naar het werk en huis van Hal Wichers.

Gescheurde zwart-wit foto van het huis en atelier van Hal Wichers, najaar 1945. © Tjieke Deuss-Wichers.

Door Louis Zweers

De schilder Hal Wichers (1893-1968), opgeleid aan de Rijksacademie te Amsterdam, keerde na zijn studie weer terug naar Indië waar hij was geboren. Daar werd hij vooral bekend door zijn romantische Indische werken. Zijn olieverven in impressionistisch stijl tonen tropische landschappen met vulkanen en rijstvelden, bloeiende flamboyants met felrode bloesem en Balinese tempelscenes. Halverwege de jaren dertig liet hij een vrijstaand huis met een groot  atelier in de nieuwe villawijk Ciumbeleuit (het oude Berg en Dal) in de heuvels aan de verstilde rand van Noord-Bandung bouwen. De ruime tuin van bijna een hectare (een oppervlakte van twee voetbalvelden) stond vol met bougainvilles, kembang sepatu (hibiscus) en fruitbomen. Er werd een moestuin en een vijver met rotspartijen aangelegd. Een saillant detail was de nieuwe ondergrondse schuilkelder, een voorbode van de komende oorlog. Zijn huis met overdekt terras bood een panoramisch uitzicht op de hoogvlakte van Bandung met zijn imposante vulkanen. Vanuit zijn atelier had hij zicht op de kenmerkende Tangkuban Prahu vulkaan, in de vorm van een omgekeerde kano. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties

Wij vergeten liever

Op 23 augustus 1955 verscheen in het Algemeen Handelsblad het volgende artikel, onder de titel ‘Wij vergeten liever, maar er liggen er zo veel daar.’

Glenn Martin

‘Toen tien jaar geleden, op 24 Augustus 1945, die drie Glenn Martin-bommenwerpers over Semarang vlogen en boven de daar liggende kampen pamfletten uitgooiden waarop wij lazen dat Japan al tien dagen geleden had gecapituleerd, werd voor ons een tijdperk afgesloten. Het was een stuk van het leven dat gedoemd was in vergetelheid te raken, omdat er aan terugdenken betekende, teruggetrokken worden in de sfeer van geestelijke en lichamelijke ontbinding die toen ons handelen beheerste. Onze primitieve pogingen om het leven te houden en de honger te stillen, het vuil en de stank, de ziekten en de doden, we willen het alles liever vergeten. Ook de blijdschap bij de terugkeer in het vaderland is door de tijd gesleten. Een enkele keer, als wij in gezelschap van anderen, die destijds ons lot deelden, over die dagen praten, leeft die felle ontroering nog eens op. Wie zal ooit kunnen duidelijk maken wat er omging in de thuisvaarders die, zoals wij, aan de railing stonden van de voor het eerst na de oorlog weer naar Rotterdam opstomende Nieuw Amsterdam? Het is geen kleinigheid een paar duizend mannen, vrouwen en kinderen in tranen te zien. En dit alles is zo hopeloos vervaagd.

Toch is er één herinnering, die vaak weer bij mij terugkomt. Zo gaat het met de meesten: de veelheid van herinneringen is verbleekt, een enkel facet is zichtbaar gebleven en duikt weer op, als wij met opzet of bij toeval terugdenken aan ‘die tijd’. Het is het laatste voorval vóór de komst van de vliegtuigen, die het einde van de onzekerheid en de angst voor ons lot brachten. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 31 reacties

Een pro-Japanse opstand op de Aroe Eilanden

Hoe meer de tijd verstrijkt, en hoe verder Indië van ons wegglijdt, des te meer raken we verstrikt in onze eigen pogingen om de geschiedenis te begrijpen. Als het groot nationaal onderzoek bedoeld was om duidelijkheid te krijgen over de periode 1945-1950, dan is dat mislukt. Natuurlijk zijn vragen beantwoord, maar werden even zovele andere vragen opgeworpen. En wat erger is, niemand lijkt tevreden. We willen er niet aan. Onze eigen antwoorden zijn belangrijker dan die van de wetenschappers. Ligt dat aan die wetenschappers? Nee, natuurlijk niet. Het ligt aan ons. We vinden het te ingewikkeld. Hóe ingewikkeld het is, toont ons de oorlogsgeschiedenis van de Aroe Eilanden.

Het noordelijke deel van de Aroe Eilanden

Door Bert Immerzeel

Ter introductie: Aroe maakt deel uit van de Oostelijke Molukken, en ligt onder de zuidelijke kust van Nieuw-Guinea. Met een oppervlakte, vergelijkbaar met de provincies Noord- en Zuid-Holland tezamen, en slechts ca. 20 duizend inwoners, was het zeer dun bevolkt. Let wel, het was ‘van ons’: het maakte deel uit van Nederlands-Indië, en viel als zodanig bestuurlijk onder het beheer van de assistent-resident van Toeal op de nabijgelegen Kei-Eilanden. Als vertegenwoordiger van het Nederlandse gezag functioneerde het hoofd van het plaatselijk bestuur (HPB) te Dobo, de heer C.W. Wolff. Lees verder

Geplaatst op door buitenzorg | 43 reacties