Het kanaal van Samosir

In ons vorige verhaal schreven we over de bijzondere kwaliteiten van Louis Welsink, de resident van Taroetoeng. Tenminste één van zijn kwaliteiten bleef onbesproken, die van zijn rol als ingenieur. In 1906, mogelijk geïnspireerd door het Suezkanaal (1869) en het Kanaal van Korinthe (1893), besloot hij de landengte van het schiereiland Samosir te doorbreken. Of zijn motieven dezelfde waren als in het geval van Suez en Korinthe, een verbetering van de handel, valt echter te bezien. 

Samosir, 1912

Samosir, 1912

Op een Duitse kaart uit 1912 zien we het eiland Samosir in het Tobameer écht als een eiland: omvaarbaar, zelfs bij het plaatsje Pangoeroeran in het noordwesten, daar waar de doorgang voor de scheepvaart het nauwst lijkt. Een latere kaart, uit 1926 (schaal 1:100.000), is preciezer, en geeft aan dat het eiland eerder geen eiland was maar een schiereiland. Dat ooit sprake geweest moet zijn van twijfel, blijkt uit de Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië (1921), waarin wordt vermeld dat de geografen Von Brehner en Hoekstra ten onrechte veronderstelden dat de landengte slechts bij laag water droog viel. “Zij is deels moerassig, deels steenachtig, maar altijd boven het waterpeil”, aldus de Encyclopaedie.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 5 reacties

De kracht van een tentje

Op het eerste gezicht is het een aardige foto van enkele Europeanen en een tentje, ergens in Indië. Een nadere beschouwing leert ons echter meer. Het onderschrift, ooit gegeven door medewerkers van het Tropenmuseum, luidt:  “Bivak van een patrouille in de Bataklanden met assistent-resident Welsink en Controleur van Dijk”, datering: vóór 1894.

Welsink en Van Dijk in de Bataklanden

Welsink en Van Dijk in de Bataklanden

Het beeld is een vastlegging van een bijzondere gebeurtenis, zoals ieder contact in die periode tussen Europese bestuurders en inlanders een bijzondere gebeurtenis moet zijn geweest. Assistent-resident Louis C. Welsink (hier in het midden, gezeten) maakte met een aantal andere ambtenaren een rondreis door het gebied dat hem bestuurlijk was toegewezen, maar waarvan hij nog maar moest zien of de bevolking hem altijd goed gezind was.  Het tentje hielp hem daarbij. Het houden van besprekingen met inlandse leiders in hún woningen zou zijn onderhandelingspositie ondergraven. Een tentje (let op de Nederlandse vlag!), met daarin een tafel en enkele stoelen, was meer neutraal terrein.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 2 reacties

Reizen met een steen in de schoen

Gert Oostindie schreef een boek over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Hij reisde onlangs rond in dat land en sprak daar met historici over het boek dat een beladen verleden blootlegt.

Door Dirk Vlasblom

Gert Oostindie (foto: Andreas Terlaak)

Gert Oostindie (foto: Andreas Terlaak)

Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis in Leiden, maakte in Indonesië een tour met zijn boek.

Zeventig jaar na de oorlog gingen ze zelf de stemming peilen in Indonesië. Met z’n tweeën: Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis in Leiden, en Ireen Hoogenboom, één van de twee onderzoekers die hem hielpen bij de samenstelling van Soldaat in Indonesië 1945-1950 – Getuigenissen van een oorlog aan de verkeerde kant van de geschiedenis (2015). Dat boek is gebaseerd op brieven, dagboeken en vaak in eigen beheer uitgegeven memoires van Nederlandse veteranen over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Uit dit niet eerder bestudeerde materiaal trokken zij de ondubbelzinnige conclusie dat Nederlandse troepen structureel geweld hebben gebruikt tegen krijgsgevangenen en de burgerbevolking.

Dit najaar verscheen een Indonesische vertaling bij uitgeverij Obor in Jakarta. Die nodigde Oostindie en Hoogenboom uit naar Indonesië te komen om met collega-historici en studenten te discussiëren over een episode die in Nederland lange tijd is verdrongen en die ginds wat is weggezakt uit het collectieve geheugen.

Zij maakten een rondreis langs veertien universiteiten op Java, Bali en Kalimantan. Daar trokken zij volle zalen, met een jong publiek dat slecht was ingevoerd in de materie, maar gretig vragen stelde. Na afloop blikte Oostindie met NRC Handelsblad terug op deze reis.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 27 reacties

Kabinet steunt onderzoek naar dekolonisatie Nederlands-Indië

Officiële mededeling Rijksoverheid, 2 december 2016, 15.30 uur

Het kabinet steunt een onafhankelijk vervolgonderzoek naar de naoorlogse dekolonisatieperiode in voormalig Nederlands-Indië en de context waarin destijds geweldsconflicten plaatsvonden. Het onderzoek moet zich niet alleen richten op het militaire, maar ook op het politieke, bestuurlijke en justitiële optreden van 1945 tot 1949.

Chinese evacuees in Soerabaja

Chinese evacuees in Soerabaja

De ministerraad heeft daarmee ingestemd op voorstel van de ministers Koenders van Buitenlandse Zaken en Hennis-Plasschaert van Defensie. Het kabinet reageert daarmee onder meer op de recent gepubliceerde studie van dr. Rémy Limpach over gebruik van geweld in toenmalig Nederlands-Indië in 1945-1949. Het kabinet verwelkomt dergelijke studies, omdat een zo volledig mogelijk beeld van het verleden van groot belang is.

Nederland hecht veel waarde aan het beschermen en bevorderen van mensenrechten, internationaal recht en de rechtsstaat. Beter en meer inzicht in het eigen verleden speelt hierbij een belangrijke rol. De insteek van het kabinet is een breed onderzoek, waarbij ook wordt ingegaan op zaken die niet volledig aan bod zijn gekomen in eerdere studies.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 55 reacties

Advocaat nabestaanden over onderzoek dekolonisatie: het werd tijd

Mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld noemt het een goede zaak dat er een grootschalig wetenschappelijk onderzoek komt naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. “We weten inmiddels heel veel, maar het wordt tijd dat de regering zijn verantwoordelijkheid neemt en zijn naam eraan verbindt.”

Liesbeth Zegveld

Liesbeth Zegveld

Aanleiding voor het onderzoek is het proefschrift van historicus Rémy Limpach, dat in september verscheen. Hij concludeert dat het Nederlandse leger na de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië structureel geweld gebruikte.

Tot nu toe zagen kabinetten geen aanleiding om het optreden van de Nederlandse militairen te onderzoeken. Er zou te weinig onderzoeksmateriaal zijn en het zou gaan om incidenten. Maar inmiddels is er steeds meer bekend over Nederlandse oorlogsmisdaden tijdens, wat genoemd werd, de politionele acties. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 102 reacties

Kabinet laat dekolonisatie Nederlands-Indië onderzoeken

Het kabinet gaat akkoord met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. Dat bevestigen Haagse bronnen.

Aanleiding is het boek van historicus Rémy Limpach, die eind september concludeerde dat de Nederlandse krijgsmacht tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd structureel extreem geweld heeft gebruikt.

Foto-album met executies in Nederlands-Indië, 1947 (ANP)

Foto-album met executies in Nederlands-Indië, 1947 (ANP)

Zwarte bladzijde

In een reactie op het boek liet minister Koenders van Buitenlandse Zaken al blijken dat het kabinet een onderzoek niet uitsluit. Hij sprak over een “zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis”.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 15 reacties

Gebroken wit

Als we naar oude foto´s van Nederlands-Indië kijken, dan zien we nooit hoe het écht is geweest, maar alleen kleine stukjes van een werkelijkheid die al lang niet meer bestaat en die we nooit kunnen reconstrueren. Zo zien we in koloniale albums bijna zelden afbeeldingen van het dagelijks leven van de Indonesische bevolking. En, vreemd genoeg, ook weinig bruiloftsfoto´s. Een gemis, zo realiseerde ik, mogelijk veroorzaakt door het feit dat veel van de huwelijken werden gesloten met de handschoen: op afstand.

Planters in Medan

Planters in Medan

Er is echter nog veel meer te ontdekken. Maar alleen na héél lang kijken. Zo bedacht ik kort geleden voor het eerst dat het toch wel vreemd was dat ´blank´ een sterke voorkeur had voor wit. Witte kleding, witte huizen en witte kantoren. Of zie ik het verkeerd, en komt het alleen omdat de foto´s waar we naar kijken uit een zwart-wit periode komen? Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 32 reacties