Fake News

We schrijven december 1947. Terwijl op Java de strijd nog aan alle kanten woedt, wordt in Djokja een jongetje het Militair Hospitaal binnengedragen. Een geval van oorlogje spelen. Ibra en Jusuf hadden hun spel wat ál te letterlijk opgevat, het was uit de hand gelopen, en, Ibra, de jongen van de foto, had Jusuf met zijn houten geweer een klap gegeven. De laatste sloeg zijn vriend terug, misschien harder dan hij bedoelde. Ibra bloedt. De schaafwonden zijn niet zo erg, maar hij moet nu vier tanden missen. Oorlogsfotograaf Hugo Wilmar ziet er een mooi plaatje in en vereeuwigt het slachtoffer.

‘Een republikeinse soldaat met gezicht in verband’ [Hugo Wilmar, NA 344023_006]

De Dienst Leger Contacten zorgt later voor het bijschrift. Niet bekend met de geschiedenis van het voorval, wordt plichtmatig genoteerd: ‘republikeinse soldaat met gezicht in verband’. Volgende!  Lees verder

Geplaatst in 1945-1949 | Tags: , | 12 reacties

Mijn eerste jaren in Indië

De jonge Hongaarse tandtechnicus Géza Szabó is bij Java Post-lezers al bekend van zijn inzet bij de steunverlening aan armlastigen in Djokja tijdens de Japanse periode. We blikken nog een keer terug, en laten hem verhalen van zijn aankomst in Batavia en Djokjakarta, zo rond 1930.   

Door Géza Szabó

Géza Szabó in de jaren ´40.

De aankomst in Batavia wekte geen bijzondere gevoelens bij mij op. Ik was waar ik zijn wilde en daarover was ik tevreden. Echt warm vond ik het er eigenlijk niet, maar achteraf bleek dat juli in Indië een soort wintermaand is.

Kort voor het van boord gaan, werd ik aangesproken door een man die zich voorstelde als agent van de scheepvaartmaatschappij. Hij had van mijn nieuwe werkgever opdracht gekregen mij in Batavia op te vangen en eventueel te assisteren, totdat ik de volgende dag naar Djokja zou afreizen. De agent bracht me naar hotel Daendels, waar een kamer voor mij was gereserveerd.

Ik had enorme behoefte me op te frissen en zocht direct de badkamer op. Dat was een grote teleurstelling, want een douche of bad was er niet. Er stond alleen een vierkante bak met water en een emmertje op de rand. Hoe ik ermee om moest gaan was me een raadsel.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 4 reacties

Het Puttertje van de Apenberg

Sommige landmarks uit Nederlands-Indië werden met veel geschreeuw en veel gebaar omvergetrokken, andere kwijnden weg tot dat niemand ze zich meer herinnerde. Met genoegen ontrukt Java Post er zo af en toe een aan de vergetelheid. Wie herinnert zich nog het Puttertje? 

Op de achtergrond het havenlicht

“Gistermiddag omstreeks 12 ure stak de wind op en woei met hevige kracht uit het noordwesten; gelukkig dat de storm al spoedig ging liggen en de bui voorbijdreef.
Hedenmorgen omstreeks 6 ure kwam de wind wederom met groot kracht uit dezelfde richting op en ging de zee met groot geweld tekeer. Een aantal vissersprauwen, die juist van wal gestoken waren, werden in ontredderde staat op ‘t land geworpen, terwijl de bemanning zich gelukkig wist te redden.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 13 reacties

De eigenaar van het kasboek

In een hier eerder gepubliceerd artikel, over de kosten van het levensonderhoud in Batavia, moest de auteur Theo Stevens gissen over de herkomst van een door hem bestudeerd kasboek. Uiteindelijk noemde hij de eigenaren – om ze maar een naam te geven –  ‘de heer en vrouw Vermeulen’. Hij hoopte echter dat de werkelijke eigenaren ooit zouden worden gevonden. Java Post ging op zoek, en vond.

Kebon Sirih, ca. 1910

Door Bert Immerzeel

Was het in 1993 bijna ondoenlijk om dit soort vragen te beantwoorden, tegenwoordig kunnen we veel meer. Niet dat het gemakkelijk is, het vergt enig inzicht en uithoudingsvermogen, maar het kán. Delpher, de digitale krantenbak van de Koninklijke Bibliotheek, geeft ons die mogelijkheid.

Welke aanwijzingen gaf Stevens ons? Het kasboek was in bezit van een familie waarvan de man waarschijnlijk werkte bij het Departement van Marine te Batavia. Het paar huwde in september 1903, in juli 1904 kwam er een zoon Jan, en in november 1906 een dochter Marietje. Dat is het wel zo´n beetje. En o ja, er werd waarschijnlijk enkele malen verhuisd, en een paard en wagen aangeschaft, en weer verkocht.

Huwelijken en geboorten vonden niet altijd hun weg naar de kranten, maar hier konden we wel eens geluk hebben, omdat we weten dat het gezin een abonnement op één-, en later zelfs op twee kranten had. Een paar uur dwalen door vergeeld krantenpapier was voldoende om me op het spoor te zetten…  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 18 reacties

De kosten van het levensonderhoud in Batavia

Ongeveer 25 jaar geleden kreeg Theo Stevens, destijds universitair hoofddocent geschiedenis in Amsterdam, een kasboek toegezonden. Het bleek een schat aan gegevens te bevatten met betrekking tot de kosten van levensonderhoud van een Europees gezin in Batavia, in het eerste decennium van de vorige eeuw. In Moesson deed hij verslag.  

Door Theo Stevens

Een pakketje dat mij onlangs werd toegezonden, bevatte een cahier met harde  kaft. Op de omslag ervan staat het woord ‘Kasboek’ en de volgende aanduiding is ‘Naamlooze Vennootschap Boekhandel Visser & Co, Weltevreden’. Zo op het eerste gezicht geen spannende lectuur, maar al bladerend bleek ik een overzicht in handen te hebben van de maandelijkse inkomsten en uitgaven van een gezin uit Batavia aan het begin van deze eeuw. Om heel precies te zijn: de periode september 1903 tot en met juli 1908. Onmiddellijk de gulle afzendster opgebeld, met de vraag hoe de daar nou aan gekomen was. Jammer genoeg kreeg ik niet veel meer te horen dan… ergens op de kop getikt.

Een pagina uit het kasboek

Dit verhaal is een reconstructie op grond van tekst en cijfers uit een kasboek. Wat kun je over de familie te weten komen? De ouders van meneer Vermeulen woonden niet in Indië, want als er in 1904 een cadeau van ‘Pa en Moeke’ arriveert, moet er een flink bedrag aan invoerrechten betaald worden. Ik weet niets van de identiteit van het echtpaar en zelfs hun leeftijd is onbekend, al kan worden aangenomen dat meneer omstreeks 1875 geboren is. Ook wordt niet duidelijk waar zij in Batavia woonden.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 7 reacties

De steunverlening in Djokjakarta

Bijna alles wat we weten van de buitenkamp-situatie en de steunverlening in Djokjakarta tijdens de Japanse periode, weten we van Géza Szabó, een destijds in Djokja woonachtige tandtechnicus van Hongaarse afkomst.
Szabó (geboren 1910) publiceerde zijn memoires in Nederland in 1989 onder de titel ‘Van poesta tot polder’[i].  Door zijn Hongaarse afkomst kon hij buiten de kampen blijven. Reeds aan het begin van de oorlog trad hij in contact met de geestelijkheid in Djokja om zijn diensten aan te bieden. Toen in september 1943 ook de geestelijken werden opgepakt, stond hij er alleen voor.

Door Géza Szabó

Géza Szabó

“Direct na de capitulatie werden de militairen van het Nederlands-Indisch leger en de leden van de Landstorm opgepakt en vastgezet. Voor de achtergebleven gezinnen van deze geïnterneerden – naast Nederlanders ook veel Ambonezen, Timorezen en Menadonezen – hielden de inkomsten daarmee van de ene op de andere dag op. Al snel was er geen geld meer om eten te kopen. In dezelfde benarde situatie bevonden zich de lagere ambtenaren en tuinemployé’s voor wie ineens geen werk meer was, aangezien de meeste cultuurondernemingen moesten sluiten. Kort nadat de militairen waren geïnterneerd, werden ook Nederlandse burgers groepsgewijze vastgezet.(…) Zij werden voorlopig ondergebracht in Fort Vreedenburgh, het voormalige militaire kampement in Djokja dat door iedereen de ‘Benteng’ werd genoemd. Het kamp was omgeven door een hoge muur van prikkeldraad. (…)  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 13 reacties

Vergeet die medaille, opa, wij weten beter

Jeftha Pattikawa schrijft zijn overleden opa, over een veel te laat eerbetoon voor Molukse KNIL-militairen.

Molukkers in Nederland, jaren ´50

Door Jeftha Pattikawa

Lieve opa,

Dit geloof je niet. Ik las afgelopen week dat de laatste nog levende Ambonese KNIL-militairen alsnog een eerbetoon en de veteranenstatus ontvangen van Defensie en de medailles waar zij recht op hebben. Ik vroeg me af of het een bericht uit de jaren vijftig betrof omdat onder meer de NOS het had over ‘Ambonezen’. Had ik iets gemist? Boven het artikel prijkte toch echt de datum 30 oktober 2017. Bijna 70 jaar na jullie komst in Nederland. Ik vraag me af of er überhaupt nog Molukse KNIL-militairen in leven zijn.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 26 reacties