Onverklaarbare geluiden drongen ons Jappenkamp binnen

70 Jaar Politionele Acties

Deze week zeventig jaar geleden startte Nederland met de Eerste Politionele actie, een poging om de Indonesische republiek met geweld te vernietigen. Onderhandelingen over een vreedzame overgang waren vooral mislukt door de Nederlandse onderschatting van de aanhang van de nationalisten, blijkt uit de memoires van Wim Wertheim en Hetty Wertheim-Gijse Weenink.

Hetty en Wim Wertheim, Zuid-Sumatra, 1931

Door Anne-Ruth Wertheim

15 augustus 1945
Niet kunnen slapen. Ik besef nu dat honger gek kan maken. Midden in de nacht komt Saar op onze kollong (brits) en zegt ‘’t is vrede!’ ‘Toe, schei uit’, we kennen die praatjes nu wel.

17 augustus 1945
Ineens van alles dubbele porties. Ongelooflijk! Er hangt wat in de lucht. ‘s Avonds ontzaglijk veel lawaai buiten het kamp. Of er kermis is. En telkens harde stemmen door de loudspeakers. Wat zou dat zijn? ‘Och, het is een inlands feest’, zeggen mijn kampgenoten. Nee, inlandse feesten zijn over het algemeen naar ons idee juist erg stil. Ik wil horen wat er gezegd wordt. Ben ’s avonds naar het gedèk (de omheining) gegaan en heb lang staan luisteren, maar het was toch te ver, ik kon het niet verstaan. Maar dat er iets bijzonders aan de gang is, geloof ik vast. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 28 reacties

Noodlanding Catalina na herdenkingsvlucht Den Haag

Op het vliegveld Lelystad Airport heeft een watervliegtuig van themapark Aviodrome een noodlanding gemaakt. Het historische vliegtuig was gebruikt bij de Indië-herdenking in Den Haag en tijdens de terugvlucht bleek dat het landingsgestel in de neus niet meer werkte.

De Catalina

Het historische vliegtuig de Catalina (PH-PBY) heeft een succesvolle noodlanding gemaakt op haar thuisbasis Lelystad Airport.

Even na 14:00 uur meldde de bemanning dat het landingsgestel weigerde en dat er een noodlanding gemaakt moest worden. Daarop rukte de brandweer in Lelystad met groot materieel uit om in geval van nood te kunnen ingrijpen. Rond 14:30 uur zette de piloot van noodlanding in met het 76 jaar oude toestel. Eerst landde hij op zijn wielen om later af te remmen op zijn neus. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 6 reacties

Indië-herdenking: ‘er is destijds een zware strijd gevoerd tegen Japan’

Bij het Indisch Monument in Den Haag worden vandaag de slachtoffers herdacht van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met de capitulatie van Japan op 15 augustus 1945 kwam er een einde aan de oorlog in Zuidoost-Azië en daarmee aan de Tweede Wereldoorlog.

Soerabaja, ereveld Kembang Koening, 1947

De NOS doet rechtstreeks verslag van de Indië-herdenking op NPO 1, vanaf 12.15 uur. Oud-politica Andrée van Es houdt een voordracht tijdens de bijeenkomst en er is een optreden van Wouter Hamel. Beiden hebben een Indische achtergrond. Verder is er muziek van de Residentie Bach Ensembles.

In de avond blikt presentator Rob Trip met gasten terug op de herdenking. Die uitzending is van 19.15-19.45 uur op NPO 2.

In de uitzending is er een terugblik op de inval van Japan in Nederlands-Indië, dit jaar 75 jaar geleden. Volgens directeur Pauljac Verhoeven van museum Bronbeek is het opmerkelijk dat er zo weinig bekend is over de bloedige oorlog die het Koninklijk Nederlands-Indische leger (KNIL) voerde tegen de Japanners.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 82 reacties

Wie telt de Indonesische doden?

Nog altijd maakt de Indonesische dekolonisatieoorlog geen volwaardig deel uit van ons publieke historische bewustzijn. De afwezigheid van Indonesische doden in onze herinneringscultuur maakt dat pijnlijk duidelijk. Een recente telling komt uit op 97.421 slachtoffers – naar waarschijnlijkheid een ondergrens.

Vluchtende Indonesiërs

Door Christiaan Harinck, Nico van Horn en Bart Luttikhuis

Zeventig jaar geleden begon de zogenaamde Eerste Politionele Actie, een grootschalige militaire operatie om de Republiek Indonesië weer aan de onderhandelingstafel van de dekolonisatie te krijgen – op Nederlandse voorwaarden welteverstaan. In Indonesië wordt de strijd die van 21 juli tot 5 augustus 1947 duurde minder eufemistisch de ‘Agresi Militer Belanda I’ genoemd – de Eerste Nederlandse Militaire Agressie. De benamingen tonen een onverenigbaar verschil van perspectief: volgens Nederland was de actie een interne aangelegenheid, volgens de Indonesische Republiek was het een buitenlandse invasie.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 107 reacties

Een beeldenstorm op Oost-Java

De laatste tijd wordt in de media regelmatig gesproken over de rol van monumenten, en vooral over hun houdbaarheid. Mogen we ze later vernielen, omdat ze iets vertegenwoordigen wat niet (meer) van ‘ons’ is? Voorzichtigheid is geboden, zoals blijkt uit de gebeurtenissen in Malang, kort na de oorlog.

Malang, het neerhalen van de Tugu Nasional, december 1948.

In 1945, na het vertrek van de Japanners, viel Malang buiten het key area bereik van de Britten. Indo-Europeanen van heel Oost-Java werden hier verzameld in het opvangkamp De Wijk. Malang was heel even de ‘hoofdstad’ van de nieuwe staat in wording, – reden genoeg voor de Indonesiërs voor de oprichting van een tugu of monumen nasional op misschien wel het mooiste plein van de stad, Aloon-aloon Bunder. Eind 1946 werd het monument opgeleverd: een zuil bestaande uit zes bambu runcing bijeengehouden door een ring, waarop reliëfs van Soekarno en Hatta. In een omringende vijver waren rode en witte leliën bedacht. De locatie, tegenover het stadhuis, was ideaal. Een rond monument in het midden van een rond plein: méér symboliek en harmonie was nauwelijks denkbaar.

De Eerste Politionele Actie, in juli 1947, bracht Malang weer terug in de Nederland zone. Op zondag 2 oktober 1947 werd op de Aloon-Aloon, op een kilometer afstand van de tugu nasional, een vijfzijdige herdenkingszuil onthuld voor de Nederlandse militairen die tijdens de opmars naar Malang en de aansluitende zuiveringsacties in de ommelanden waren gesneuveld. Op de voet van de zuil stond de tekst uit het Wilhelmus: ‘Den vaderlant ghetrouwe blijf ik tot in den doet’.

Tot handhaving van orde en rust

Het monument tijdens het regeringsjubileum van Wilhelmina.

Beide partijen hadden nu hun tugu, en met enige tact zou geen sprake hoeven te zijn van escalatie. Die tact ontbrak echter aan Nederlandse zijde. Toen in september 1948 het 50-jarig regeringsjubileum van Wilhelmina werd gevierd, werd het monumen nasional van de Indonesiers opgesierd met guirlandes, Nederlandse vlaggen en een koningskroon. Een duidelijke provokatie.

Een paar maanden later werden de bioscoopbezoekers die op dat moment de theaters rondom de Aloon-Aloon verlieten opgeschrikt door een grote knal. Later bleek dat Indonesiërs op hun beurt geprobeerd hadden de Nederlandse herdenkingszuil op te blazen. De schade was echter beperkt.

De militaire bezetting oordeelde dat voor de twee monumenten geen plaats was in Malang. Op 27 december 1948, tijdens de Tweede Politionele Actie, schreef De Vrije Pers: “Vrijdagmiddag j.l. is het monument voor het Malangse gemeente huis – een herinnering aan de republikeinse periode – opgeruimd. Om 12 uur verscheen een aantal militairen van de genie, alsmede enkele tientallen arbeiders die aan het werk gingen, terwijl M.P.-ers om het plantsoentje wandelden. Nadat de voet van het monument met houwelen was bewerkt, werd een kabel aan de top bevestigd en twee auto’s trachtten het ding omver te halen. Het monument bood taaie weerstand, want eerst brak de kabel. Maar in de tweede ronde verloor het monument, het zakte amechtig op zij en gaf de strijd op. Er staat nu gedek om heen.”
De redactie van het blad vroeg zich echter af waarom het monument moest worden neergehaald: “Kwam de opdracht tot het neerhalen van dit monument uit Batavia? We weten het niet. (…) Met deze daad werd echter een ander monument opgericht: een monument van gebrek aan tact en inzicht.”

Herstelbetalingen

Nog geen maand later moest de Nederlandse regering door het stof op een Kamervraag van Frans Goedhart (PvdA). Toegegeven werd dat een verkeerde beslissing was genomen. De brigade-commandant had op eigen houtje geopereerd, en ten onrechte verondersteld dat het omverhalen van het monument op politieke steun kon rekenen. “De regering betreurt het gebeurde ten zeerste”, aldus De Locomotief.

De onthulling van het herstelde monument, mei 1953. Links de burgemeester van Malang, in het midden Soekarno.

De fout had consequenties. Toen enkele jaren later in Malang werk werd gemaakt van de heroprichting, werd voor dit doel 25.000 Rupiah naar Indonesia gezonden. In 1953 werd het gedenkteken voor de tweede maal onthuld, dit keer door president Soekarno.

Eind goed, al goed, zouden we kunnen zeggen. Het monument staat nu nog steeds te midden van een prachtige vijver met waterlelies voor het stadhuis in Malang.

Wat er na de Indonesische onafhankelijkheid met dat andere monument is gebeurd, het herdenkingsmonument voor de gevallen Nederlandse militairen? Dat laat zich natuurlijk raden. Het herdenken van díe gevallenen kan echter altijd nog op Kembang Koening in Soerabaja. Weliswaar zonder monument, maar misschien is dat ook maar beter.

x

x
 

 

 

Geplaatst in 9. Java Post | 12 reacties

‘Er is een Volksraad’

Sedert mei 1918 kende Indië een vertegenwoordigend lichaam, dat aan alle onderdanen gelegenheid gaf tot medewerking aan de behartiging van ´s Lands belangen: de Volksraad. Jan Somers legt uit welke waarde aan dit lichaam moet worden gehecht.

“Er is een Volksraad”: Officiële opening van de Volksraad te Batavia door gouverneur-generaal J.P. van Limburg Stirum (gezeten in het midden op het podium), 18 mei 1918. [KITLV]

Door Jan Somers

Misschien was het wel het eerste document met betrekking tot de Volksraad: een brief van 16 april 1891, van gouverneur-generaal Pijnacker Hordijk aan minister van koloniën Mackay, waarin de eerste pleitte voor ge­meentelijke instellingen ‘op den voet der Nederlandsche’, alsmede de instelling van een koloniale raad.

Het zou lang duren voordat het zo ver zou komen. De minister ´antwoordde´ pas op 15 december 1904 aan gouverneur-generaal Van Heutsz: “Op den duur kan mijns inziens de geheel afhankelijke positie waarin Indië verkeert niet behouden blijven (…) Ik beschouw dus het volledig opmaken van de Begrooting daar te lande, mede als een middel tot financieele zelfstandigheid van Indië.”  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 40 reacties

Met hart en ziel

Het sociale werk van Anna Cornelia de Jonge barones van Wassenaer

“Als op een schitterende najaarsdag de grote bus van Zutphen naar Voorst ons afzet, staan wij voor een prachtige beukenlaan in goudgele najaarstooi. Het is al goud en geel en rood en groen waar de zonnestralen doorspelen. In de strakblauwe lucht zeilen witte wolkengevaarten boven uitgestrekte bossen en velden, omzoomd door laag hakhout. Ter weerszijden biedt de laan uitzicht op bouw- en weiland. Hier en daar wat grazend vee, en op de achtergrond het fijne silhouet van een grijs kerkje. Dat is Holland, dat is Holland op zijn mooist.

Landgoed De Beele

Genietend langzaam lopen wij de schier eindeloze oprijlaan door tot aan een hoge massieve met klimop begroeide poort, die toegang geeft tot de bloementuin, die het grote witte huis omringt. Wij zijn aangekomen bij De Beele, het buiten waar onze vorige gouverneur-generaal en mevrouw De Jonge na hun terugkeer in het vaderland wonen.”  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 4 reacties