Java Post

Feestdagen voor het volk

Geplaatst op 3 januari 2013 door buitenzorg

Vuurwerk Jakarta

Een nieuw jaar is aangevangen, zoals altijd met nieuwe hoop en goede voornemens. Op 8 januari 1935 schreef De Indische Courant: “Het Nieuwjaars-feest der Inheemsen is ook dit jaar weer, zoals gewoonlijk, op normale wijze verlopen. In de laatste dagen was het bijzonder druk op alle passers, waar allerlei speciale koeksoorten, kleren en ingrediënten ter verhoging van de feestvreugde veel aftrek vonden. Ook de bedehuizen en in het bijzonder de grote moskee op Ngampel werden druk bezocht. In den nacht van Zondag op Maandag is er vrij veel vuurwerk afgestoken, doch gelukkig kwamen er geen ongelukken voor. Meer dan anders is er zeker niet gepaft: daar zijn de tijden niet naar. Bovendien temperde de flinke regenbui, die boven een deel van Soerabaja viel, de schietlust.”
Het was wat verwarrend, dat jaar. Het Europese Nieuwjaar was nog maar net voorbij of het einde der vastenmaand, door de Europeanen doorgaans aangeduid als Inlands Nieuwjaar, werd al weer gevierd. Enkele weken later volgde ook nog het Chinese Nieuwjaar, en zo had iedere bevolkingsgroep het recht op het afschieten van vuurwerk. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: feestdagen, Lebaran, nieuwjaar, Tjing Bing, vuurwerk | 12 reacties

Lucratieve hondenstaarten

Geplaatst op 29 december 2012 door buitenzorg

Berouw komt na de zonde, wordt wel gezegd. De voormalige staatssecretaris van Economische Zaken, de heer Co Verdaas, weet hiervan mee te praten. In opspraak geraakt door zijn declaratiegedrag, kondigde hij na amper een maand in functie te zijn geweest al weer zijn vertrek aan. Het ging om een betrekkelijk klein bedrag, maar toch. “Mijn functie is een voorbeeldfunctie en mijn integriteit moet boven alle twijfel verheven zijn”, aldus Verdaas.

Loslopende hond

Gesjoemel met declaraties door bestuurders is natuurlijk van alle tijden. Ook in Nederlands-Indië kwam dit verschijnsel veelvuldig voor. Uit De Indische Courant diepten we het volgende geval. Op 13 mei 1936 berichtte het blad onder de titel “Lucratieve hondenstaarten”:

`Voor de Raad van Justitie te Batavia heeft hedenmorgen terechtgestaan Mas Wiradisastra, oud 38 jaar, geboren te Serang. Mas W., assistent-wedana van Tjikadjang (nabij Garoet), werd in verband met kwitantie-knoeierijen geschorst. Hij bevindt zich sedert 15 November van het vorige jaar in preventieve hechtenis.
De Raad werd gepresideerd door mr. Van Olst, en had mr. Toxopeus en mr. Mossel als leden. Het Openbaar Ministerie werd vertegenwoordigd door mr. Van Alphen de Veer, substituut-officier te Bandoeng. Beklaagde, die verdedigd werd door mr. W. J. M. Plate, ontkende het ten laste gelegde en zette vervolgens uiteen, hoe de uitbetaling van premiegelden geadministreerd werd. Deze premies werden uitbetaald aan agenten der veldpolitie die op loslopende honden mochten schieten in verband met de hondsdolheidordonnantie. Als bewijsstuk moesten zij dan de afgesneden staarten overleggen; de agenten kwamen de wedana echter niet met elke staart lastig vallen; meestal werden ze per honderd stuks tegelijk ingeleverd à raison van 5 cent per staart. Vroeger, vóór maart 1933, bedroeg de premie het dubbele van dit bedrag. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1936, hond, hondenstaarten, Mas Wiradisastra, valsheid in geschrifte, Verdaas | 9 reacties

Zeepost 2012/14

Geplaatst op 26 december 2012 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Mijn zusjes in Menado

Zusjes in Menado

Na het overlijden van een familielid vond ik een fotootje van twee mooie donkere meisjes. Eentje lijkt erg veel op mijn oma, de moeder van mijn vader. Een oom liet me later weten dat het een foto is van twee halfzusjes van mij, in Menado.Ik keek daar erg van op omdat mijn vader nooit over Indië heeft gesproken.

Mijn Vader Gijsbert van Ewijk (geboren in Lienden, 1927) is in 1989 overleden. Mijn moeder, overleden in 1974, heeft hier waarschijnlijk ook niets van geweten. Zij hadden nog geen relatie toen mijn vader in 1947 naar Indië ging, hij was toen nog een broekie van nog geen 20 jaar en vrijgezel.

Op 13 nov. 1947 vertrok hij met m.s. “De Groote Beer” naar Indië alwaar hij met de 5-2 RI op 11 december arriveerde in Menado. Daar is hij gebleven tot 31 mei 1949, toen zijn regiment werd overgeplaatst naar Java. Later bracht hij weer enige tijd door op Sumatra. Op 18 april 1950 vertrok dit legeronderdeel met de “Zuiderkruis” naar Nederland. De reis van mijn vader is dezelfde als die van Nico Messing, beschreven in het boek “Toen had je de politionele acties” van Marcel Messing. Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: 5-2 RI, Gijsbert van Ewijk, Groote Beer, Manado, Menado, Teling, Zuiderkruis | 14 reacties

Van liefde en menselijkheid

Geplaatst op 24 december 2012 door buitenzorg

Kersttoespraak van Generaal Spoor, tot de troepen, 1946

Generaal Spoor, 1946

“Het is mij een behoefte in deze een enkel woord tot U te richten. Het lijkt sommigen, vooral buitenstaanders, misschien wat vreemd, dat een legercommandant een Kerstboodschap aan zijn mannen brengt. Soldaten en Kerstmis — zo denkt men dan — dat hoort niet bij elkaar. Dat is van elkaar verwijderd als strijd van vrede, en als tweespalt van liefde. En Kerstfeest is het feest van den vrede en de liefde. Maar zijn wij de dienaren van strijd en tweespalt? Ik behoef het U eigenlijk niet te zeggen; het tegendeel is het geval. Onze taak is juist om aan strijd en tweespalt, die deze gebieden en dit volk verscheuren, een einde te helpen maken. Onze taak is juist om een goed instrument te zijn in de handen diegenen, die naar vrede en naastenliefde streven, als enig mogelijke basis voor welvaart en geluk. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1946, Generaal Spoor, Kerst, Kersttoespraak | 22 reacties

Gouden Buffel 2012

Geplaatst op 21 december 2012 door buitenzorg

Het jaar 2012 was weer gezond roerig. Nederlands-Indië, al 63 jaar non-existent, was bijna geen moment uit het nieuws! Natuurlijk danken we dit aan allerlei instituties die er hun brood mee verdienen, maar ook aan allerlei personen, mensen van vlees en bloed, die de geschiedenis van Indië onder onze aandacht brachten.
Bij het sluiten van het jaar maken we de balans op en benoemen we diegenen die dit jaar in het bijzonder hun nek hebben uitgestoken. De volgende tien personen komen in aanmerking voor de virtuele ‘Gouden Buffel’ van de Java Post:

Gert Oostindie (KITLV)

Gert Oostindie
Zonder twijfel de meest spraakmakende Indie-kenner van het afgelopen jaar. Als woordvoerder van maar liefst drie gerenommeerde instituten pleitte hij het hele jaar in alle media voor onderzoek naar de periode 1945-1950. Zijn naam had hij mee. Dat hij uiteindelijk toch verloor maakt het tragisch, maar zijn streven misschien nog wel heroïscher.

Adriaan van Dis
Zo langzamerhand moeten we opletten zijn naam niet met `sch´ aan het eind te schrijven. Van Dis graaft zich in in een geschiedenis die de zijne is, en tegelijkertijd ook weer niet. Als totok met Indo-bloed is hij door zijn woordkunst op alle Indo-fora een graag geziene gast. Een VPRO-serie over Nederlands-Indië bracht hem dit jaar bijzonder prominent in beeld. Lees verder →

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: Gouden buffel, Nederlands-Indië, Oostindie, prijs, Van Dis | 49 reacties

Moties verworpen, instituten niet verslagen

Geplaatst op 21 december 2012 door buitenzorg

Mw. Van Miltenburg, voorzitter van de Tweede Kamer

Gisteren, 20 december 2012, werd in de plenaire vergadering van de Tweede Kamer gestemd over twee een dag eerder door Van Bommel (SP) en Sjoerdsma (D66) ingediende moties.
De motie van Van Bommel had tot doel de regering alsnog financiële steun te laten verstrekken aan het door KITLV, NIOD en NIHM ingediende onderzoeksvoorstel.
Uit het verslag:

“In stemming komt de motie-Van Bommel (33400-V, nr. 59).
De voorzitter: `Ik constateer dat de aanwezige leden van de fracties van GroenLinks, de PvdD en de SP voor deze motie hebben gestemd en de aanwezige leden van de overige fracties ertegen, zodat zij is verworpen.´” Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: KITLV, moties, NIHM, NIOD, onderzoek, Sjoerdsma, Tweede Kamer, Van Bommel | 81 reacties

“Indonesië vindt het geen goed plan”

Geplaatst op 20 december 2012 door buitenzorg

Geen financiële steun voor wetenschappelijk onderzoek naar periode 1945-1950

Minister Timmermans

Tijdens de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken, liet Minister Timmermans gisteren weten geen gelden vrij te maken voor onderzoek naar de periode 1945-1950, vooral omdat de Indonesische regering tegen een gezamenlijk onderzoek is. Volgens Kamerleden Sjoerdsma (D66) en Van Bommel (SP) heeft de regering een morele en politieke plicht om verantwoording af te leggen over het historische optreden van Nederland. Instituten zijn vrij om zo’n onderzoek te verrichten, aldus de minister, maar hij wil er geen geld voor uittrekken. Wel is hij bereid om onderzoekers “diplomatiek en praktisch bij te staan”.

Een letterlijke weergave van de desbetreffende passages in de Handelingen van de Tweede Kamer (36e vergadering 18 december 2012; 37e vergadering 19 december 2012):

Behandeling van de BZ-begroting in eerste termijn:

De heer Van Bommel(SP):
“Nederland zal altijd een bijzondere relatie houden met de voormalige koloniën Indonesië en Suriname. Over beide wil ik iets zeggen. Deze zomer vroegen die historische instituten om een breed opgezet onderzoek naar het Nederlandse militaire geweld in Nederlands-Indië in de jaren 1945 tot 1950. In reactie op dit verzoek beweerde het vorige kabinet dat de instituten beschikken over de benodigde onderzoeksbudgetten daartoe. Dat blijkt niet te kloppen, maar dat onderzoek is wel gewenst. Nog altijd zijn zeer essentiële vragen over deze zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis onbeantwoord. Hoe stelselmatig werd door Nederlandse militairen excessief geweld toegepast? Welke oorlogsmisdaden zijn er begaan? Wie waren eigenlijk verantwoordelijk voor deze ontsporingen? De SP vindt het belangrijk dat de historische instituten een serieuze poging kunnen doen om deze vragen gezaghebbend te beantwoorden. Ook het Kamerlid Timmermans toonde zich in juni voorstander van een breed internationaal onderzoek. Deelt de minister zijn en mijn opvatting en is hij bereid financiële middelen te zoeken voor dit onderzoek?” Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: Indonesië, KITLV, NIHM, NIOD, Sjoerdsma, Timmermans, Tweede Kamer, Van Bommel | 230 reacties

Hallo Nederlands-Indië!

Geplaatst op 19 december 2012 door buitenzorg

Door Marjorie van Putten

Man leest kinderboek

Het thema van de kinderboekenweek dit jaar was “Hallo Wereld!”. In deze week werd de aandacht gevestigd op het ontdekken van culturen door verhalen. Een belangrijk thema, want een jeugdboek kan niet alleen gezien kan worden als een spiegel van het verleden door middel waarvan de normen en waarden van vroeger worden doorgegeven, maar ook van een bepaalde cultuur. Jeugdliteratuur is daarmee veel meer dan vermaak voor jeugdige lezers, en dus ook zeer leerzaam voor volwassenen. Hieronder twee jeugdboeken die voor de volwassen lezers minstens net zo waardevol zijn als voor jongere lezers.

Alleen Beer mocht mee

Hoewel Alleen Beer mocht mee (1992) van Vivian den Hollander oorspronkelijk een jeugdboek is, raad ik juist volwassenen aan het te lezen. Het verhaal gaat over de negenjarige Trudi de Priester, die samen met haar ouders, broer en zussen in Nederlands-Indië woont. Haar perfecte leventje wordt ruw verstoord door de Tweede Wereldoorlog. Trudi moet dan met haar familie naar het beruchte Tjideng-kamp. Ik vind het boek erg pittig voor jeugdige lezers, de verschrikkingen worden onomwonden en expliciet vermeld, heel anders dan in bijvoorbeeld John Boynes’ The boy in the striped pyjamas. De schrijfstijl van Alleen Beer mocht mee is zodanig dat kinderen het kunnen begrijpen, maar zeker niet kinderlijk. Het geeft een prachtige, pijnlijke beschrijving van een, voor degenen die het niet hebben meegemaakt, onvoorstelbare tijd. Alleen Beer mocht mee is daarom een jeugdboek én een volwassenenboek ineen. Lees verder →

Geplaatst in 8. Recensies | Tags: Den Hollander, kinderboeken, kinderboekenweek, literatuur, Nederlands-Indië, Vervoort | 1 reactie

“Afschaffen die gemeenteraad!”

Geplaatst op 17 december 2012 door buitenzorg

Symbolische oproep voor machtswisseling in Bandjermasin, 1923.

In historische verhandelingen wordt vaak melding gemaakt van de blanke bestuurlijke bovenlaag die Nederland in staat stelde Nederlands-Indië eeuwenlang aan zich te onderwerpen. Hoe dun deze bovenlaag was, tonen ons de plattegronden van grote steden in Indië: de rood of oranje ingekleurde Europese wijken worden omringd door allerlei donkergekleurde kampongs. Indonesië lag altijd om de hoek. Vreemd genoeg werden deze kampongs, alhoewel binnen de gemeentegrenzen, niet bestuurd door de gemeenteraad maar door lokale desahoofden. De facto lag de macht echter ook hier in handen van de Europeanen. In een artikel in De Indische Courant van 18 januari 1923 wordt melding gemaakt van een protest in Bandjermasin: Weg met die gemeenteraad!

Bandjermasin

“Op het aanstaande congres van de Sarekat Islam komt een voorstel van de afdeling Bandjermasin aan de orde om de Regering te verzoeken de plaatselijke gemeenteraad op te doeken. Het voorstel werd gedaan op een algemene ledenvergadering welke kort tevoren te Bandjermasin werd gehouden en ten doel had de Sarekat Islam ter plaatse doen herleven. Het voorstel zal ongetwijfeld door vele afgevaardigden van andere Sarekats Islam in andere gemeenten worden ondersteund. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Bandjermasin, gemeenteraad, kampong, Sarekat Islam, Semarang | 10 reacties

Indië-deserteurs naar Hoge Raad

Geplaatst op 15 december 2012 door buitenzorg

Inscheping militairen

Twee mannen die in de jaren ´40 weigerden in toenmalig Nederlands-Indië te vechten en daarvoor werden veroordeeld, stappen naar de Hoge Raad. Ze willen dat hun vonnissen van destijds worden herzien.

De mannen, Johannes van Luyn en Jan Maassen, weigerden na de Tweede Wereldoorlog mee te doen aan de politionele acties waarmee Nederland zijn gezag in toenmalig Nederlands-Indië, het huidige Indonesië, wilde herstellen. Van Luyn werd veroordeeld tot twee jaar cel, Maassen tot drie jaar en hij mocht ook vijf jaar lang niet stemmen.
De mannen wilden niet uitgezonden worden omdat ze niet mee wilden doen aan “het doodschieten van onschuldige burgers”. Ze werden veroordeeld voor “opzettelijke ongehoorzaamheid, gepleegd in tijd van oorlog”. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: deserteurs, Hoge Raad, Indië, Maassen, Van Luyn, Zegveld | 90 reacties