Java Post

De bewogen geschiedenis van Braat NV

Geplaatst op 11 november 2010 door buitenzorg

Wie in Surabaya langs de Kali Mas rijdt ziet nu ter hoogte van de wijk Ngagel, temidden van een drukke rommelige bebouwing, opeens een grote lege ruimte met niet meer dan wat struikgewas. In het midden staat nog één kleine loods die doet herinneren aan wat zich hier vroeger moet hebben afgespeeld.

Machinefabriek Braat NV

Onze gids bij deze locatie is de website van de Machinefabriek PT Barata Indonesia.[i] We lezen hier dat dit bedrijf in 1971 ontstond als fusie van een Indonesisch overheidsbedrijf en de voormalige Nederlands-Indische bedrijven Machinefabriek & Scheepswerf Molenvliet en Machinefabriek Braat. Het hoofdkantoor van Barata Indonesia, zo wordt verteld, was eerst gevestigd in de oude gebouwen van Braat in Ngagel, maar werd in 2004 in verband met ruimtegebrek verplaatst naar een locatie buiten de stad. Op een enkele loods na werden alle gebouwen afgebroken.

We kunnen wel zeggen dat met deze sloop een stukje erfgoed tegen de vlakte ging. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Barata, bombardement, Braat, Darmo, Darmokamp, Diephuis, erfgoed, Geallieerden, Google, Java, Kali Mas, Lamongan, machinefabriek, Molenvliet, Molukse, Ngagel, Nipponwerkers, ODO, PID, Soerabaja, Surabaya, Tandjoeng Perak, vuurpijlenaffaire, Wonokromo | 65 reacties

De schatten van het Waterlooplein

Geplaatst op 2 november 2010 door buitenzorg

Deze dagen wordt in de landelijke politiek gediscussieerd over de vraag of er al dan niet een Nationaal Historisch Museum moet komen. En áls dat museum er komt, waar moet dat dan staan? En wie gaat het betalen? Onderstaand verhaal gaat over onze omgang met het verleden, ons erfgoed.

Jaren geleden slenterde ik op een mooie zomermorgen op het Waterlooplein in Amsterdam. Mijn blik viel er op een geopend sigarenkistje met daarin een stapeltje oude familiefoto´s. Plaatjes van de jaren ´20 en ´30 in Nederlands-Indië, en van na de oorlog. De herkomst van de foto´s intrigeerde me.

Waterlooplein

Een paar uur later zat ik thuis met de foto´s en heel veel vragen. Wie waren deze mensen? Waar woonden ze? Leefden ze nog? Hoe kwamen deze foto´s op het Waterlooplein?
Ik las de foto´s als een boek met ontbrekende pagina´s en probeerde me een voorstelling te maken van het achterliggende verhaal. Het geluk was aan mijn kant. Met behulp van het telefoonboek en een stratengids kwam ik er achter waar ik op mijn vragen een antwoord zou kunnen krijgen.

Jan! Kom eens!

De fietstocht naar Amstelveen was niet minder spannend dan het lezen van de foto´s. Zouden die mensen wel thuis zijn? Hoe zouden ze reageren? Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: Amsterdam, Amsterdam-Zuid, Brussel, Dalton, Daltonschool, erfgoed, Nationaal Historisch Museum, Parijs, schatten, Sumatra, Waterlooplein, Westerbork | 8 reacties

Uitbarsting Merapi was te voorzien

Geplaatst op 27 oktober 2010 door buitenzorg

Merapi 2010

Na de recente uitbarsting van de vulkaan Merapi rijst voor de zoveelste keer de vraag of deze niet was te voorzien. Ondanks het feit iedereen wist dat dit één dezer dagen stond te gebeuren, liet de lokale bevolking zich tóch weer verrassen en vielen tientallen slachtoffers.

De Merapi, gelegen tussen de Midden-Javaanse steden Magelang, Yogyakarta en Surakarta, is de meest actieve vulkaan van Indonesië. Iedere paar jaar moet de berg stoom afblazen en is de bevolking bang voor een uitbarsting. De laatste keer dat dit gebeurde was in 2006. Er vielen toen twee doden. Voor een echte gróte uitbarsting moeten we terug naar december 1930, toen door enorme aswolken en lavastromen 700 dorpelingen het leven lieten.

Enkele jaren ná deze ramp berichtte het dagblad Sumatra Post onder de titel ´Oud bijgeloof weer opgedoken´ het volgende over een mogelijke voorbode van een vulkaanuitbarsting: Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1930, Blitar, eruptie, Java, Klaten, Kloet, Magelang, Merapi, panter, panters, Sumatra, Sumatra Post, Surakarta, Tjankringan, uitbarsting, voorboden, voorspellen, vulkaan, vulkaanuitbarsting, Yogyakarta | 2 reacties

Tussen kruit en kretek

Geplaatst op 26 oktober 2010 door buitenzorg

Bestemmingen van het Sampoerna-complex in Soerabaja

Op de website van de Indonesische tabaksfabriek Sampoerna in Surabaya vinden we onder de aansprekende titel “A Dash of History, – a Splash of Beauty” de volgende omschrijving van het complex:

“Situated in “old Surabaya”‚ this stately Dutch colonial-style compound was built in 1862 and is now a preserved historical site. Previously used as an orphanage managed by the Dutch‚ it was purchased in 1932 by Liem Seeng Tee‚ the founder of Sampoerna‚ with the intent of it being used as Sampoerna’s first major cigarette production facility.”[i]

Sampoerna Theater, 1935

Verder lezen we hier dat een deel van het complex lange tijd in gebruik is geweest als bioscoop en theater. Naast de huidige productiefunctie herbergt het gebouw op dit moment een museum over de tabakscultuur in Indonesië, een art gallery en een Sampoerna Café. In toeristische gidsen van de stad wordt het geheel aangeprezen als grote bezienswaardigheid.

Het zou me niet verbazen als op de tentoonstelling de functie van het complex tijdens de oorlogsjaren niet aan bod komt. De blanke en Indo-Europese gemeenschap van Soerabaja herinnert zich Sampoerna namelijk vooral als iets heel anders dan ´a Splash of Beauty´, en wel als locatie van voedseluitdeling, internering en evacuatie. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 3. Bersiap en Merdeka | Tags: 1945, affaire, bioscoop, Britten, Cavalier, Chaplin, Darmo, Darmokamp, gaarkeuken, geinterneerden, gevangenis, Gurkha, Hatta, interneringskamp, kretek, LBD, Liem Seeng Tee, Mallaby, Mansergh, Marlboro, pemoeda, Philip Morris, Sampoerna, sigaretten, Soekarno, Soerabaja, Surabaya, Sussex, tabak, Tandjoeng Perak, theater, TKR, Werfstraat | 2 reacties

Politieschool onder vuur

Geplaatst op 22 oktober 2010 door buitenzorg

Bombardement op Soekaboemi maakt bevolking klaar wakker

Soekaboemi en Rotterdam hebben iets gemeen. Niet dat dat ooit zo in het geheugen van onze samenleving is opgeslagen, maar toch. Beide steden werden op een vroege morgen verrast door een aanval van vijandelijke vliegtuigen. Het gevolg: een oorverdovend lawaai, rook en vele slachtoffers. Een scherper begin van een oorlog is nauwelijks denkbaar. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1942, Alibasah, Berkholst, bombardement, bommen, F.H. Lapré, G.R. Zeydel, Hogewind, Hotel Bergzicht, J. Pas, KNIL, Missigit, NIROM, P. de Jonge, politieschool, Rotterdam, school, Selabatoeweg, slachtoffers, Snepf, Soekaboemi, SOG, Tjikoleweg, Tjipelang, Van der Hoogte, Van Wijhe, Vogelweg, W.E. Grashuis, Wilhelminaweg | 19 reacties

Tatura: een smet op ons geweten?

Geplaatst op 12 oktober 2010 door buitenzorg

Het moest er een keer van komen. Enkele maanden geleden werd voor het eerst door de Japanse overheid duidelijke excuses aangeboden voor de door dit land tijdens de Tweede Wereldoorlog begane wreedheden. Tijdens een herdenkingsrede op 15 augustus sprak de Japanse premier Naoto Kan van ´diepe spijt´ en ´oprechte condoleances´ aan de nabestaanden. De Stichting Japanse Ereschulden moet tevreden zijn geweest. Misschien is dit een mooi moment om ook eens te wijzen op het lot van een andere groep slachtoffers: de Japanners die al in Nederlands-Indië woonden vóór het uitbreken van de oorlog.

´Overjarige en versleten Jappen´

Na de aanval van de Japanners op Pearl Harbor, op 7 december 1941, gaf gouverneur-generaal Van Starkenborgh opdracht om ´uit voorzorg´ alle Japanners in de archipel te interneren. Net als bij de internering van de Duitsers anderhalf jaar eerder was ook hier sprake van willekeur. Iedereen die ook maar een beetje Japans leek moest er aan geloven. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Australië, Baarsel, Camp IV, Cremer, Ereschulden, excuses, excuus, geinterneerd, geinterneerden, internering, Japanse, Jappen, Java, Melbourne, Naoto Kan, Nederlands-Indië, Ngawi, Nisei, Pearl Harbor, Pelita, Starkenborgh, Tatura, Tokio | 3 reacties

Welk bloed stroomt door de aderen van de Indo?

Geplaatst op 11 oktober 2010 door buitenzorg

Gevolgen van de keuze tussen serikat en warga negara

Soms vraag ik me wel eens af waarom er zo weinig is geschreven over die verschrikkelijke keuze die de Indo-Europeanen moesten maken tussen Nederlander zijn of Indonesiër worden. Tussen ´serikat´ en ´warga negara´, Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Banjoewangi, Bataan, Batavia, Djember, Indo, Kediri, Kendenglemboe, Kotok, Kouthoofd, Masjoemi, Nederlands-Indië, Oost-Java, Pelita, pemoeda, Republiek, serikat, Tlogo, Trenggalek, Wadoeng West, warga negara | 7 reacties

Een tragedie op Babar

Geplaatst op 10 oktober 2010 door buitenzorg

Door Bert Immerzeel

Jaren geleden kwam ik ooit in contact met Rudolph J. Rummel, een wetenschapper verbonden van de Universiteit van Virginia. Hij zocht informatie over de omvang van de door de Japanners gepleegde massamoorden in Nederlands-Indië. Hoofdthema van zijn onderzoek betrof de vraag welk regime de meeste moorden op zijn geweten had: Hitler-Duitsland, Stalin-Rusland, China of Japan.

Om eerlijk te zijn, zijn studie stond me een beetje tegen. Niet alleen had ik vragen bij zijn methodiek, ik vond het doel ook twijfelachtig. Wat zegt dit soort onderzoek over de werkelijke aard van de gebeurtenissen? Is het leed dat achter de moorden schuilt niet véél meer dan een optelsom van het leed van al die achterblijvers? En maakt het dan veel uit of er honderd doden vielen, of duizend, of méér?

Graag breng ik hier een bij velen onbekende tragedie in herinnering, een tragedie die heeft plaatsgevonden in Emplawas op het eiland Babar in de Zuid-Oostelijke Molukken. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Babar, Emplawas, Layarily, Masboear, Molukken, Rummel, Shinohara, Tanimbar, Tela, Temporaire Krijgsraad, Unbekna, Virginia, Watekukly, Yoshinori Murai | 4 reacties

Tussen recht en onrecht

Geplaatst op 9 oktober 2010 door buitenzorg

Het leven van Piet Hein van den Eeckhout

Piet Hein van den Eeckhout was zonder twijfel één van de kleurrijkste personen in de geschiedenis van Nederlands-Indië in de 20e eeuw. Hij werd geboren op 4 november 1914 Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Amir Daeng Mataram, Batavia, Dahler, Halimoenweg, kamp, Kesilir, Nederlands-Indië, PAGI, Pelita, Soekaboemi, Tangerang, Tjimahi, Van den Eeckhout, warga negara, Zeven Provinciën | Plaats een reactie

Misère in Bandoeng

Geplaatst op 8 oktober 2010 door buitenzorg

Over de oorzaken van een overstroming

Op 26 november 1945, midden in de Bersiapperiode, verscheen in de Bataviase krant De Nieuwsgier het volgende bericht:

“Misère in Bandoeng. Vierduizend personen in Bandoeng zijn dakloos geworden ten gevolge van een overstroming van de Tjikapoendoeng. Er zijn tot dusverre Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, bandjir, Bandoeng, bersiap, Bouwer, Nederlands-Indië, neerslag, Nieuwsgier, overstroming, Pelita, Quack, RAPWI, slachtoffers, Tjikapoendoeng, Wubo, Wuv | 15 reacties