Java Post

Oma staat in brand!

Geplaatst op 27 december 2010 door buitenzorg

In deze donkere laatste dagen van het jaar past misschien een waarschuwing voor onzorgvuldig gebruik van vuurwerk. Hoe ernstig de gevolgen daarvan kunnen zijn leert ons de geschiedenis van het dorpje Oma op het Molukse eiland Haroekoe.

Het huidige Oma, Haroekoe

Het christelijke dorpje Oma telde in de jaren ‘ 20 van de vorige eeuw een kleine 1800 inwoners. De 170 huizen, van hout en gaba-gaba, waren zeer dicht op elkaar gebouwd. De ruimte werd op den duur zó beperkt dat de radja-pati, in overleg met het Europese bestuur, aan nieuwe bewoners een andere plaats toewees om woningen te bouwen. Op een paal afstand ten oosten van de hoofdnegorij ontstond een nieuwe kampong, ruimer van opzet en met een veel betere watervoorziening. Ondanks de vele voordelen van deze nieuwe kampong was er in het oude dorp weinig animo om te verhuizen. De bewoners waren daarvoor te veel gehecht aan de plaats waar hun voorouders waren begraven. Op 21 december 1928 sloeg het noodlot echter genadeloos toe. Het dorp zou nooit meer hetzelfde zijn. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Ambon, brand, doesoen, Haroekoe, kerk, Kerst, kruidnagelen, Molukken, Oma, radja-pati, Saparoea, toko, vuurwerk | 1 reactie

De reis van hun leven

Geplaatst op 22 december 2010 door buitenzorg

Halteplaats Ataka in zwart-wit

In 1947 verscheen een boekje getiteld ´Koers West´ bij de uitgeverij Boom-Ruygrok N.V. in Haarlem. Het was uitgebracht in opdracht van de Repatriëringsdienst Indië en waarschijnlijk geschreven door één van de medewerkers van die dienst. Het bevatte, naast een relaas over de voorbereidingen van repatriëringstransporten in Indië, de reis onderweg, de halteplaats Ataka en de aankomst in Nederland, een serie bijzondere foto´s over gebeurtenissen in 1945-1946 die voor bijna 100 duizend inwoners van Nederlands-Indië bepalend moeten zijn geweest voor hun verdere leven.

In dit artikel van de Java Post de foto´s behorende bij de hoofdstukken over halteplaats Ataka, met de originele onderschriften uit ´Koers West´.

Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: 1945, 1946, Adabya, Ataka, Boom-Ruygrok, Egypte, Haarlem, kleding, koers, Kroniek, Nederlands-Indië, repatriëring, Repatriëringsdienst, Rode Kruis, schoenen, Suez, west | 8 reacties

Het lot van de Blitar-vierling

Geplaatst op 17 december 2010 door buitenzorg

Als we het krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek mogen geloven, dan duurde het tot ver in de 20^e eeuw vóór dat in Nederland een vierling werd geboren. De eerste meldingen in de pers hebben alle betrekking op vierlingen geboren in het buitenland. In 1930 was weliswaar sprake van een eerste melding binnen de rijksgrenzen, maar helaas met een tragische afloop. De Sumatra Bode meldde dat een Maleise vrouw op Mata Aer het levenslicht had geschonken aan een vierling: drie meisjes en een jongen. Kort na de bevalling stierven echter zowel de kinderen als de moeder.
Droeve berichten volgden ook op de geboorte van een vierling in Harlingen, in 1931, en één in Banjoemas, in 1932.

De Dionne-vijfling

de Dionne-vijfling

Terwijl Nederland nog op zijn eerste vierling zat te wachten, werd in Canada in 1934 in het gezin Dionne een vijfling geboren. De ´Dionne Quints´ zoals ze de rest van hun leven zouden heten, werd als een wereldwonder beschouwd. Duizenden mensen stroomden toe om zich aan het vijftal te vergapen. De aanvankelijk goedbedoelde zorg van overheidswege werd voor de kinderen een nachtmerrie. De ouders werd 10 jaar lang de voogdij over hun kinderen ontnomen en de vijfling werd op een schaamteloze manier uitgebuit in allerlei reclame-optredens. De schaduwzijden van dit verhaal zouden echter pas veel later naar buiten komen. In de jaren dertig werd alleen nog maar gesproken over vijf schattige meisjes.
Als we de Nederlandse kranten lezen dan lijkt het wel alsof ieder land nu zat te wachten op zijn eigen vier- en vijfling. Bijna maandelijks waren er nu meldingen van mogelijke meergeboorten.

De Blitar-vierling

Op 16 juli 1938 had Nederland eindelijk iets te vieren. Het persbureau Aneta meldde dat een Javaansche vrouw uit de desa Tanggoeng, onderdistrict Nglegok, regentschap Blitar, op die dag was bevallen van een vierling, namelijk drie jongens en een meisje. ´Moeder en kinderen zijn welvarend.´ Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1938, Blitar, Canada, Dionne Quints, geboorte, geboorten, Harlingen, Hengelo, Kiffers, kindertehuis, Leger des Heils, Nederlands-Indië, Soemantri, vierling, vijfling, Zwolle | Plaats een reactie

Bloed op de achterbank

Geplaatst op 14 december 2010 door buitenzorg

Raadsels rond de dood van Mallaby

Veel van de vragen rond de dood van de Britse brigadier-generaal A.S.W. Mallaby in Soerabaja zijn nog niet beantwoord. Zo is nooit opgehelderd in welke auto deze Britse militair reed, – een niet onbelangrijk detail, toch?

Door Bert Immerzeel

Zelf beschouw ik me niet echt als een grote autoliefhebber, en ben zeker niet zo´n type dat op verjaardagsfeestjes met andere mannen snel in gesprek zal raken over de trekkracht van de nieuwe dieselmotor van de VW Passat of het design van de Alfa Romeo. Maar toch, ik moet toegeven, een enkele keer raakt het onderwerp me wel. En ik denk dat dat alles te maken heeft met mijn eigen 15 jaar oude BMW. Met regelmaat verzucht mijn vrouw: “Koop nu eens een nieuwe auto, hij wordt te oud!”, waarop ik steeds met het zelfde verweer kom: “maar hij doet ´t toch nog?”
Het gekke is, dat hoe langer ik in mijn eigen auto rijd, des te moeilijker vind ik het om er afstand van te doen. En tja, als dat ´houden van´ mag heten, dan is dat maar ´houden van´. En zó begin ik ook langzaam maar zeker meer interesse te krijgen in verhalen van anderen, veronderstellende dat zij (natuurlijk: mannen) óók zo´n band met hun auto hebben.

De auto van Mallaby (aanklikken voor meer details)

Zo kwam het dat ik kort geleden opeens nieuwsgierig werd naar de auto van Mallaby.
Misschien is hier een korte uitleg op zijn plaats. Historische gebeurtenissen of periodes worden soms beter uitgelegd door een enkele foto dan door tientallen boeken of artikelen. Als het om de oorlogsperiode in Nederlands-Indië gaat, dan springen enkele foto´s er steeds uit omdat ze meer dan andere een symbolische waarde hebben: bijvoorbeeld die foto uit de Japanse tijd met buigende vrouwen in een interneringskamp, of de foto uit 1945 van de auto van de Britse brigadier-generaal A.S.W. Mallaby in Soerabaja. Van die auto is overigens nóg een foto bekend, waarschijnlijk van enkele dagen eerder. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, Alfa Romeo, Auto, bersiap, BMW, Britten, Buick, Cadillac, Chevrolet, Chevy, foto, General Motors, GM, Internatiogebouw, Japanners, Kali Mas, LaSalle, Laughland, Mallaby, Nederlands-Indië, Smith, Soerabaja, Verenigde Staten, VW Passat, Willemsplein | 36 reacties

De schijn van gezag

Geplaatst op 3 december 2010 door buitenzorg

Rampok in Pekalongan als uiting van sociaal protest

Het meest gangbare historische beeld van de nadagen van Nederlands-Indie is als volgt: de kolonie werd – zij het met hier en daar wat strubbelingen – tot de komst van de Japanners in redelijke welvaart bestuurd. Uitingen van vrijheidsdrang waren gering en deze werden door de overheid gecontroleerd. De oorlog maakte echter alles anders. De internering van de Nederlanders en de door de Japanners gepleegde propaganda maakten dat de Indonesiers in 1945 nog maar één doel voor ogen hadden: Merdeka.
Er is niet zo veel historische kennis voor nodig om te weten dat dit beeld op zijn minst onvolledig is. Als voorbeeld nemen we hier de gebeurtenissen in 1942 in Pekalongan, Midden-Java.

Landing van de Japanners

Pekalongan had enkele tienduizenden inwoners waarvan enkele honderden Europeanen. In het achterland woonde nog een aantal Nederlandse gezinnen op de suiker – en koffieplantages.

Volgens enkele politierapporten bleef het er aanvankelijk rustig aan de vooravond van de Japanse inval. De Nederlandse troepen, hoofdzakelijk bestaande uit landstormers, stadswachters en gemilitariseerde veldpolitie, verlieten de stad om op andere plaatsen stelling te nemen. Met uitzondering van de stadspolitie en een handjevol agenten van de veldpolitie was de hele residentie Pekalongan verstoken van militair gezag…

Getuigenverklaringen

Eén van de achtergebleven agenten vertelde later: Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1942, armoede, BPM, Chinezen, gezag, Japanners, Java, merdeka, Midden-Java, Nederlands-Indië, Pekalongan, protest, rampok, rampokken, Semarang, Socony | Plaats een reactie

Een liefdesdrama in Tjisolok

Geplaatst op 30 november 2010 door buitenzorg

Op woensdag 17 augustus 1932 meldde het persbureau Aneta onder de kop ´Ontvoering, doodslag en zelfmoord´ dat de heer K., chef bij een firma in Batavia, een 16-jarig meisje had ontvoerd. Na de ontvoering had hij bij Tjisolok het meisje gedood en daarna de hand aan zichzelf geslagen.
Enkele dagen later werden in de dagbladen de bijzonderheden van het drama bekend gemaakt. We volgen hier de berichtgeving in de Sumatra Post. Op zaterdag 20 augustus 1932 deed het blad uitgebreid verslag van het gebeurde:

Tjisolok aan de Wijnkoopsbaai

´Vastgesteld werd, dat de heer J.F. van Koesveld, chef van de firma Harmsen & Verwey & Co.. te Batavia, de hem vergezellende 16-jarige Truusje Blonk met een revolverschot had gedood, waarna hij zichzelf van het leven beroofde. Een tragische bijzonderheid is, dat de echtgenote van de heer Van Koesveld en zijn beide jeugdige kinderen kortgeleden naar Europa waren vertrokken en zich thans te Antwerpen bevinden.´

Volgens de Sumatra Post was ´de heer Van Koesveld´ 29 jaar en een gerespecteerd lid van de Europese gemeenschap in Batavia. Wat er precies is misgegaan wordt niet vermeld, behalve dan dat Van Koesveld als gehuwd man en vader van twee kinderen lid was van de korfbalvereniging B.V.C. in Batavia en daar de 16-jarige Truusje Blonk had ontmoet. Het was liefde op het eerste gezicht, van beide kanten. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1932, Aneta, Antwerpen, Batavia, BVC, Europa, J.F. van Koesveld, Karang Hawoe, liefdesdrama, Meester Cornelis, ontvoering, pasanggrahan, passie, scheiding, Soekaboemi, Sumatra Post, Tjisolok, Truusje Blonk, zelfmoord | 2 reacties

Over Tatura, excuses en dankbaarheid

Geplaatst op 29 november 2010 door buitenzorg

Op het artikel in de Java Post van 12 oktober 2010 ´Tatura: een smet op ons geweten?´ , kreeg ik een uitgebreide reactie van de Stichting Japanse Ereschulden (JES):

´Uw artikel in de Java Post van 12 oktober 2010 wekt een verkeerd beeld van medelijden op door een onjuiste conclusie alsof Japan excuses zou hebben aangeboden aan de individuele slachtoffers van de Japanse militaire bezettingen in Zuid-Oost Azië, waaronder Nederlands Oost-Indië.

Japanse premier Naoto Kan

De excuses van de nieuwe Japanse Eerste Minster Naoto Kan, uitgesproken bij de 15 augustus 2010 herdenking in het bijzijn van de Japanse Keizer en Keizerin, worden slechts voor de vorm door elke nieuwe Eerste Minister van Japan uitgesproken. Wellicht beleeft hij deze excuses persoonlijk en oprecht. Doch het houdt niet in dat het Japanse volk, vertegenwoordigd in de Diet, deze excuses ondersteunt. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: Australië, burgers, Camp IV, dankbaarheid, excuses, internering, Japan, JES, kamp, Naoto Kan, San Francisco, Stichting Japanse Ereschulden, Tatura, Van Wagtendonk | 3 reacties

Tokio grijpt in!

Geplaatst op 28 november 2010 door buitenzorg

Kampverlatingen en executies op Java

Met de capitulatie van het KNIL en de in Nederlands-Indië verblijvende Australische en Britse troepen raakten tienduizenden militairen in krijgsgevangenschap. Volgens de militair historicus E. Van Witsen waren aanvankelijk een kleine 70 duizend, en na de vrijlating van de inheemse krijgsgevangenen nog 27 duizend Nederlanders en 16.500 niet-Nederlanders in de kampen op Java geïnterneerd.

Japanse bajonet

Niet alleen omdat het aantal krijgsgevangenen in het begin van de bezetting het grootst was, maar ook omdat de Japanners enkele maanden nodig hadden om de internering organisatorisch te regelen, was in het begin sprake van een vrij chaotische situatie. Gedurende de eerste zes, zeven weken ontbrak nagenoeg elke controle. Overtuigd van het feit dat de Japanners zich aan de Conventies van Genève zouden houden, hielpen de in de kampen aanwezige KNIL-officieren de Japanners zelfs door de orde te handhaven en door zorg te dragen voor de registratie van de benodigde voedselvoorraden. De geboden vrijheid maakte echter dat honderden militairen het kamp verlieten… Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Bandoeng, beleid, Djatinanggor, Djokjakarta, executies, Imamura, Java, kamp, kampen, krijgsgevangenkampen, Malang, ontvluchting, RAF, Rookmaker, Soekaboemi, Tjimahi, Tokio | 15 reacties

Een pijnlijke zitting

Geplaatst op 24 november 2010 door buitenzorg

De sluiting van de krijgsgevangenkampen op een weegschaal gelegd

Het moet ergens rond 1990 geweest zijn dat de Centrale Raad van Beroep (CRvB) in Utrecht zich boog over een beroep inzake de aanvraag van meneer A. in het kader van de Wet buitengewoon pensioen Indisch verzet (Wiv).

CRvB, Maliebaan 31, Utrecht

Meneer A. had verklaard dat hij op 18 april 1942 in Tjimahi uit krijgsgevangenschap was ontvlucht, en dat hij daarbij de bedoeling had gehad om verzet te plegen. Omdat in de Wiv staat vermeld dat tot verzet moet worden gerekend ´activiteiten die werden verricht met het oogmerk door daad of houding afbreuk te doen aan de militaire of ideologische doeleinden van de bezetter´ en waarbij ´voor betrokkene een duidelijk risico verbonden´was, vond meneer A. dat zijn vlucht onder de wet viel. Hij vluchtte namelijk om ´afbreuk te doen´ aan de belangen van de bezetter, en zijn vlucht was gevaarlijk geweest omdat er in diezelfde periode meerdere andere ontvluchters waren gedood.
De instantie die het verhaal van meneer A. had beoordeeld, de Buitengewone Pensioenraad (Bpr), vond dit alles onvoldoende en had de aanvraag afgewezen. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: 1990, Bpr, Buitengewone pensioenraad, Centrale Raad van Beroep, college, CRvB, gevaar, Indisch, intentie, krijgsgevangenkampen, Maliebaan, ontvluchting, Tjimahi, uitspraak, Utrecht, verzet, voorzitter, Wet, Wiv | 7 reacties

Op zoek naar Ataka

Geplaatst op 19 november 2010 door buitenzorg

Waar lag Ataka? Dit is de centrale vraag in een hoofdstuk van Het Oostindisch kampsyndroom van Rudy Kousbroek.[i] Van het kamp waar tussen 1945 en 1947 tienduizenden repatrianten op weg naar Nederland een kledingpakket uitgereikt kregen, herinnerde de schrijver zich in 1983 nog slechts vaag enkele loodsen in de woestijn, een orkest van krijgsgevangenen en een spoortreintje. Maar wáár het lag, dat wist hij niet meer precies.

Koers West

Op zoek naar de locatie nam Kousbroek het boekje Koers West van de Repatriëringsdienst Indië in handen, en las daar het volgende:

Jebel Ataka en Suez, 1869

“Twintig mijl ten Zuiden van Suez rijst plotseling uit de eentonige vlakte der woestijn het Eybardogebergte op. Aan de voet daarvan ligt de haven Adabya. Deze haven hebben de Geallieerden aangelegd gedurende de oorlog in Noord-Afrika. (…) Vanzelfsprekend werden rond deze haven loodsen en tentenkampen gebouwd, welke laatste zich mijlenver in de woestijn uitstrekten. (…) Zulk een kamp bij de haven van Adabya is Ataka.”

Kousbroek vond nergens op een kaart de aanduiding Ataka, maar wél de naam van een berg Djebel Ataka. Hij veronderstelde toen dat dáár ongeveer, zoals in Koers West staat aangegeven op ongeveer 8 kilometer van de haven Adabya, het kamp moet hebben gelegen. Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: 1945, 1947, Adabiya, Ataka, ataqah, Caddy, Geallieerden, Google Earth, Jebel Ataka, kamp, Kousbroek, repatrianten, Suez, Suez Kanaal, west | 28 reacties