Bloed op de achterbank

Raadsels rond de dood van Mallaby

Zelf beschouw ik me niet echt als een grote autoliefhebber, en ben zeker niet zo´n type dat op verjaardagsfeestjes met andere mannen snel in gesprek zal raken over de trekkracht van de nieuwe dieselmotor van de VW Passat of het design van de Alfa Romeo. Maar toch, ik moet toegeven, een enkele keer raakt het onderwerp me wel. En ik denk dat dat alles te maken heeft met mijn eigen 15 jaar oude BMW. Met regelmaat verzucht mijn vrouw: ´Koop nu eens een nieuwe auto, hij wordt te oud!´, waarop ik steeds met het zelfde verweer kom: ´maar hij doet ´t toch nog?´
Het gekke is, dat hoe langer ik in mijn eigen auto rijd, des te moeilijker vind ik het om er afstand van te doen. En tja, als dat ´houden van´ mag heten, dan is dat maar ´houden van´. En zó begin ik ook langzaam maar zeker meer interesse te krijgen in verhalen van anderen, veronderstellende dat zij (natuurlijk: mannen) óók zo´n band met hun auto hebben.

De auto van Mallaby (aanklikken voor meer details)

Zo kwam het dat ik kort geleden opeens nieuwsgierig werd naar de auto van Mallaby.
Misschien is hier een korte uitleg op zijn plaats. Historische gebeurtenissen of periodes worden soms beter uitgelegd door een enkele foto dan door tientallen boeken of artikelen. Als het om de oorlogsperiode in Nederlands-Indië gaat, dan springen enkele foto´s er steeds uit omdat ze meer dan andere een symbolische waarde hebben: bijvoorbeeld die foto uit de Japanse tijd met buigende vrouwen in een interneringskamp, of de foto uit 1945 van de auto van de Britse brigadier-generaal A.S.W. Mallaby in Soerabaja. Van die auto is overigens nóg een foto bekend, waarschijnlijk van enkele dagen eerder. 

De vlam in de pan

Over de dood van Mallaby op 30 oktober 1945 is al veel geschreven, maar lang niet alle vragen zijn beantwoord. De moord op de Britse legercommandant was één van de cruciale momenten in Soerabaja die aanleiding vormden tot de Slag om Soerabaja. Mallaby, die hoopte door onderhandelingen met de Indonesiërs een deel van zijn troepen in het Internatiogebouw aan het Willemsplein te ontzetten, had zich vrijwel ongewapend onder het volk begeven in een auto die werd bestuurd door een Indonesiër. Samen met hem zaten op de achterbank kapitein R.C. Smith en kapitein T.L. Laughland. Volgens een later rapport van Smith werden de mannen op enig moment ontwapend, maar wist Laughland nog een handgranaat te verstoppen. De chauffeur stapte uit en liet de auto achter, temidden van het volk. Terwijl de duisternis inviel werd door de Britten in het Internatiogebouw op de menigte geschoten en ontstond een vuurgevecht tussen beide partijen. De ontwapende Mallaby werd, terwijl hij nog op de achterbank zat, door een Indonesiër van dichtbij doodgeschoten. De beide andere mannen gooiden de granaat naar buiten en sprongen in de Kali Mas. Enkele uren later en met een nat pak konden ze zich in verbinding te stellen met hun troepen in Tandjoeng Perak.

Eerdere foto van de auto van Mallaby, met poserende Britse soldaat. De auto heeft hier nog zijn voorwielen. Op de latere foto zijn deze ontvreemd.

Tot zoverre in het kort het gebeurde op het Willemsplein. Omdat nooit bekend is geworden wíe nu eigenlijk Mallaby doodde, en omdat evenmin met 100% zekerheid kon worden vastgesteld dat de Britten als eersten het vuur openden, zijn honderden, zoniet duizenden onderzoekspagina´s aan deze gebeurtenis gewijd. En het meeste van dit materiaal ligt nog als ´classified´ opgesloten in Britse overheidskluizen. Wat wél gepubliceerd is richt zich echter geheel op de vraag naar het handelen van betrokken hoofdrolspelers, en geeft weinig of niets prijs van de technische details. En, bijzonder genoeg: geen letter over de auto!

De LaSalle Sedan!

Van welk merk ís die auto eigenlijk? – vroeg ik me af bij het bekijken van de beroemde foto. Op zoek naar het antwoord kon ik eerst niet zoveel anders verzinnen dan de auto te vergelijken met afbeeldingen op het internet. Na enig surfen dacht ik het antwoord te hebben gevonden. Het leek wel héél erg op een Chevrolet Sedan uit 1940 of 1941. Tegelijkertijd wist ik dat dit niet klopte. Sommige details (de grille, de koplampen, de raamspijltjes) waren nét iets anders dan bij die Chevy. Maar, wat was het dán?
Omdat ik er niet uit kwam heb ik de vraag maar voorgelegd aan een vriend waarvan ik wist dat hij wél zo´n automannen-man is. En ja hoor, nog geen uur later had ik het antwoord: Mallaby zat toen hij werd doodgeschoten in een LaSalle 1940 series 52 Sedan. Zonder enige twijfel.

Een gerestaureerde LaSalle

De LaSalle is net als de Chevrolet en de Cadillac een chique automerk afkomstig uit de fabrieken van General Motors. En dit verklaart ook meteen waarom ze op het eerste gezicht zo op elkaar lijken. Het merk werd in 1927 door GM op de markt gezet om een prijsgat op te vullen: de Amerikaanse middenklasse was toe aan een betere auto dan de Buick, maar had nog niet voldoende inkomen voor een Cadillac. De goedkoopste LaSalle was met zijn prijs van $ 2685 overigens nog altijd een forse investering. De naam – net als die van de Cadillac – was afkomstig van een Franse 17e eeuwse ontdekkingsreiziger. In 1940 werd het merk weer uit de markt gehaald omdat het door andere modellen werd overvleugeld en de verkoopcijfers te zeer waren gedaald.

Grijs, donkergrijs

Ook al weten we nu in welke auto Mallaby zat, veel andere vragen blijven natuurlijk onbeantwoord. Van wie was deze auto? De LaSalles werden voor de oorlog geimporteerd in Nederlands-Indië, dat is bekend. Werden echter ook nog in 1940 auto´s van de Verenigde Staten naar Nederlands-Indië verscheept? Als dit laatste het geval was, dan is deze auto in 1942 natuurlijk geconfisqueerd geweest en drie jaar lang door de Japanners gebruikt.
De kracht van de foto ligt natuurlijk voor een groot deel in de tegenstelling tussen het zielige autowrak (´de koloniale macht´) en het trotse Republikeinse bord erachter. Dit roept ook de vraag op of de foto niet om politieke redenen is geregisseerd.
De afbeelding toont verder weinig bijzonderheden. Zelfs naar de kleur van de auto moeten we gissen. Gelet echter op de afloop van het voertuig en zijn inzittenden houd ik het maar op grijs, donkergrijs.

 

x

Dit bericht werd geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Bloed op de achterbank

  1. Mr.dr.ir. J.A.Somers zegt:

    De moord op brigade-generaal Mallaby wordt gedetailleerd (met bronvermelding) beschreven door Meelhuijsen “Revolutie in Soerabaja”, Walburgpers, p. 181-194. Volgens dit verhaal zou hij eerder ook gebruik hebben gemaakt van een Lincoln.
    Van belang is ook dat Soekarno en Sjahrir de toenmalige situatie in Soerabaja scherp hebben veroordeeld, het zou schadelijk zijn voor het internationaal aanzien van de revolutie.

  2. buitenzorg zegt:

    Mijn artikel is niet bedoeld als een analyse van de strijd in Soerabaja. Die is te complex om in 1000 woorden samen te vatten. Zelfs Meelhuijsen lukte het niet goed in zijn boek van 300 pagina´s, dat ik – natuurlijk – heb gebruikt voor mijn artikel.
    Meelhuijsen baseerde zich in het desbetreffende hoofdstuk op een studie van de Brit J.G.A. Parrot, zich zich op zíjn beurt weer baseerde op enkele verslagen van kapitein Smith. Deze Smith meldde dat een stoet van 7 – anderen zeggen 8 – auto´s naar het Willemsplein reed. Op de motorkap van de voorste auto, een Lincoln beschikbaar gesteld door de resident van Soerabaja Soedirman, zaten met een witte vlag dr. Soegiri en Mallaby. Op enig moment werden de Britten omringd door een menigte woedende Indonesiërs. Ze verloren volledig hun grip op de situatie en werden ontwapend. Smith: ´vervolgens gingen we weer in onze wagens zitten´. De rest van zijn verhaal laat weinig ruimte voor een andere interpretatie: Mallaby was niet in de eerste auto van de stoet gaan zitten, maar in een andere, samen met Smith en Laughland. Dat nu, was, zoals we inmiddels weten, een LaSalle. De enige andere mogelijkheid, en ik weet dat dit mijn theorie over het automerk volledig zou weerspreken, is de gedachte dat de sinds 1945 openbare foto´s van het uitgebrande autowrak niet de auto van Mallaby tonen, maar een andere auto. De beroemde foto komt naar bekend weg bij de Surabaya Post. Een dergelijke conclusie leek me verleidelijk maar te gewaagd, want nooit met bewijzen te onderbouwen.
    Mijn artikel was slechts bedoeld als een kleine anekdotische aanvulling op het bekende verhaal van de strijd. Dat ik niet heb gedaan aan bronvermelding heeft slechts te maken met het feit dat ik de Java Post niet te wetenschappelijk wil laten overkomen.

  3. Eppeson Marawasin zegt:

    De inleiding nodigde uit tot verder lezen; zelfs voor een Ford Fiësta-rijdertje. Het historisch gehalte kwam lezendeweg, maar voor mij als onwetende juist vanwege het anekdotisch en persoonlijk aspect. De foto is dankzij het kroniekje gaan spreken. Enne tja, dat Republikeinse bord: grijs, donkergrijs.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s