Java Post

Kinderen van Buitenzorg

Geplaatst op 21 november 2011 door buitenzorg

Het Protestants Kindertehuis ‘West-Java’ (PKWJ) en de landbouwschool in Bantar Peteh

Een kilometer of twee ten zuiden van Buitenzorg, aan de weg naar Soekaboemi en deel uitmakend van de wijk Soekasari, ligt de buurtschap Bantar Peteh. Voor de oorlog waren hier twee protestantse instellingen gevestigd die een opvoedende taak hadden: het Protestants Kindertehuis West-Java (PKWJ) en de hieruit voortkomende jeugdlandbouwschool. Tijdens de Japanse bezetting was de geschiedenis van deze beide instellingen nauw met elkaar verbonden.

Het kindertehuis, onder leiding van directeur W.F. Kiesling en begeleidster mejuffrouw Blom, had een jongens- en een meisjesafdeling. Er woonden niet alleen wezen en halfwezen, maar ook kinderen van personeelsleden van cultures in de omgeving, die hier verbleven in verband met het onderwijs.

Buitenzorg, jeugdlandbouw o.l.v. de heer Braches

De jeugdlandbouwschool, een in 1937 gestart initiatief om minder makkelijk lerende jongens een perspectief te bieden, werd geleid door de heer G.D.E. Braches. Toen deze in verband met zijn Duitse afkomst in mei 1940 werd geïnterneerd, werd hij opgevolgd door de heer Rotte. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Bantar Peteh, Braches, Buitenzorg, De Klerk, jeugdlandbouw, Kiesling, kindertehuis, Mengko, Rotte, Soekasari, Vincentius | 16 reacties

Een melkboer in oorlogstijd

Geplaatst op 18 november 2011 door buitenzorg

Door Jan Somers

Mien Sigrist en de koe Seppy

Na enkele maanden Kenpeitai/PID in Soerabaja werd ik vrijgelaten met tewerkstelling op een melkerij op Goenoengsari. Wat bleek? De eigenaar van de melkerij, Ab Croin, was de vriend van Mien Sigrist, een kennis van mijn moeder. Ab was Nederlander maar had om mij onbekende redenen een Belgisch paspoort. België was niet in oorlog met Japan en Croin had mijn vrijlating bewerkstelligd. Wat vriendjespolitiek al niet vermag!
De melkerij had ongeveer dertig koeien en een stier. Het was zwartbont Hollands/Fries vee met een enkele roodbonte, oorspronkelijk uit Australië geïmporteerd en in Indië verder gefokt. De koeien stonden in open stallen, werden ’s ochtends na het melken gewassen en op het binnenterrein onder bomen vastgebonden. Het groenvoer werd van elders aangevoerd, maar we experimenteerden op kleine schaal ook met een aanplant van snel groeiend Australisch gras. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945, 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Ab Croin, Goenoengsari, Jan Somers, melkboer, melkbron, Mien Sigrist, Ngagelredjo, Soerabaja, Werfstraatgevangenis | 19 reacties

Java Post: de eerste honderd!

Geplaatst op 15 november 2011 door buitenzorg

De Java Post bestaat ruim een jaar. Met het levensverhaal van de eerste Inlandse promovenda, op 8 november j.l., werd het honderdste artikel gepubliceerd. Een mijlpaal. Omdat de meeste bezoekers van de Java Post slechts intuïtief door dit magazine zullen bladeren, geven we hier nog een keer een thematisch overzicht van alle tot deze datum geplaatste stukken. De indeling is dezelfde als die in de rechterkolom van de Java Post, onder ´categorieën´. Door op de links te klikken gaat de lezer rechtstreeks naar het desbetreffende artikel. Lees verder →

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: 100, artikelen, bersiap, honderd, Indië, Japanse bezetting, Java Post, krant, magazine, merdeka, Nederlands-Indië | 9 reacties

Tjerita Boeat Dien Tamaela

Geplaatst op 11 november 2011 door buitenzorg

Door Herman Keppy

Slechts zeventig gedichten liet hij na, geschreven tussen 1942 en 1949. Die maakten zo’n indruk dat Chairil Anwar in Indonesië nog steeds wordt (voor)gelezen en geëerd. Een van die weinige gedichten droeg hij op aan een jonge Molukse vrouw, die hij toevallig op Java in de trein ontmoette.

Chairil Anwar (1922-1949)

Het is 1946, de Bersiapperiode van chaos en ellende. Naast de in alle hevigheid uitgebroken revolutie, heerst er op Java overal honger en ziekte als gevolg van de geleden ontberingen in de Japanse tijd. Chairil Anwar (Medan, 26 juli 1922) is per trein onderweg van Jakarta naar Yogyakarta. De laatste stad is van oudsher een bolwerk van kunst en cultuur, maar nu ook de hoofdstad van Indonesia Merdeka. Het is dé plaats waar een revolutionair dichter zich dient op te houden.

Om een andere reden zitten in dezelfde trein Dien Tamaela, een- of tweeëntwintig jaar oud, en haar moeder Mien Tamaela-Pattiradjawane. Op weg naar hopelijk rustiger gebied en naar familie die voor Dien kan zorgen. Dien is ziek. Zij bezocht de Fröbel Kweekschool op Kebon Sirih in Jakarta toen de oorlog uitbrak, een studie die zij noodgewongen moest afbreken. Tijdens de Bezetting werkte zij als secretaresse, maar het feit dat zij een inkomen had, voorkwam niet dat ook zij de alomheersende tuberculose heeft opgelopen. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1817, 1946, Bekasi, Chairil Anwar, Dien Tamaela, Haruku, Jakarta, Kariu, Pattimura, Pattiradjawane, Rawagede, Yogjakarta | 12 reacties

Bandoeng-Bandung: ´Always´

Geplaatst op 9 november 2011 door buitenzorg

F. Springer (1932-2011)

Deze week overleed opnieuw een Indië-kenner, de schrijver en oud-diplomaat F. Springer, pseudoniem van Carel Jan Schneider.
Springer (Batavia, 1932) woonde tijdens zijn jeugdjaren op Java. Tijdens de Japanse bezetting was hij geinterneerd, eerst samen met zijn moeder en broertje, later alleen. Na de verhuizing van de familie naar Nederland, in 1946, ging hij naar de middelbare school in Roterdam en Den Haag, en studeerde hij rechten in Leiden. Later was hij als bestuursambtenaar werkzaam op diverse plaatsen in voormalig Nederlands Nieuw-Guinea en als diplomaat in onder meer Bangladesh, Iran, Angola, New York en de voormalige DDR. Lees verder →

Geplaatst in 7. In Memoriam | Tags: Bandoeng, Bandung, Bougainville, F.Springer, Hollandia, Homann, Kandy, Querido | 9 reacties

Alles voor de studie, alles voor de liefde

Geplaatst op 8 november 2011 door buitenzorg

Een Inlandsche promovenda in de voetsporen van Aletta Jacobs

In de Nederlandse schoolboeken wordt Aletta Jacobs vaak vermeld als de eerste grote feministe. De in 1854 in Hoogezand geboren dochter van een huisarts studeerde medicijnen in Groningen. In 1879 promoveerde ze, als eerste vrouw in Nederland, op het onderwerp ´localisatie van physiologische en pathologische verschijnselen in de groote hersenen’. Na haar promotie vestigde zij zich in Amsterdam als huisarts. De rest van haar leven stond in het teken van de strijd voor gelijkberechtiging van vrouwen. Aletta Jacobs wordt zó belangrijk gevonden dat haar naam is opgenomen in de historische Canon van Nederland.

Ida Loemongga Haroen

Weet echter iemand wie de eerste promovenda was van Nederlands-Indië (en dus van Indonesië)? Zouden ze het daar in Indonesië weten? Zou er ooit een artikeltje aan gewijd zijn in een of ander tijdschrift? Het valt te betwijfelen. Op het internet is hiervan in elk geval weinig te vinden.
Gelukkig heeft de Koninklijke Bibliotheek een groot deel van zijn krantenarchief op het internet geplaatst, en kunnen we vragen als deze nu snel beantwoorden.
Op 29 april 1932 seinde persbureau Aneta uit Amsterdam, “dat op 22 september aanstaande tot doctor in de geneeskunde zal promoveren de eerste Inlandsche vrouw, Ida Loemongga Haroen al Rasjid, op het proefschrift ‘Diagnose en prognose van aangeboren hartgebreken’.” Wie was zij, deze jonge vrouw? Wie was Ida Loemongga Haroen? Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Arnhem, arts, Batavia, Cornelia de Lange, geneeskunde, Goor, Ida Haroen, promotie, promovenda, Reerink, Rotterdam, Tandjoengkarang, Wilhelmina Gasthuis | 6 reacties

Avondschot

Geplaatst op 4 november 2011 door buitenzorg

In 2011 verschenen twee belangrijke boeken over de gebeurtenissen die leidden tot de onafhankelijkheid van Indonesië: ´Ogenblikken van genezing´ van Peter Schumacher, en ´Avondschot´ van Joop de Jong. Beide schrijvers werden bereid gevonden voor de Java Post van elkaars boek een recensie te schrijven. Enkele dagen geleden publiceerde de Java Post een recensie van De Jong van ´Ogenblikken van genezing´. Vandaag het oordeel van Schumacher over het werk van De Jong.

´Avondschot. Hoe Nederland zich terugtrok uit zijn Aziatische imperium ´ van Joop de Jong

Gerecenseerd door Peter Schumacher

Omslag van ´Avondschot´

Het is een hele pil, maar verveelt nooit. Zelden is de diplomatieke strijd tussen Nederland en Indonesië zo gedetailleerd beschreven als Joop de Jong aan de hand van voornamelijk officiële overheidsdocumenten heeft gedaan. Het leeuwendeel van die documenten zijn vorige eeuw verzameld en vastgelegd in de uit twintig kloeke delen bestaande serie Officiële Bescheiden Betreffende de Nederlands-Indonesische Betrekkingen 1945-1950. Het laatste deel verscheen in 1996. De hele serie is inmiddels gedigitaliseerd en voorzien van een goed zoekprogramma.[i]

In zijn boek Avondschot[ii], een vervolg op zijn eerder als proefschrift verschenen Diplomatie of Strijd, probeert de auteur aan te tonen dat er over de diplomatieke strijd tussen beide landen een veel genuanceerder beeld kan worden gedestilleerd, waardoor nieuwe inzichten ontstaan. De vraag die hier beantwoord dient te worden is of De Jong daarin is geslaagd. Lees verder →

Geplaatst in 8. Recensies | Tags: Avondschot, Dean Acheson, diplomatie, Dirk Stikker, Henri Spaak, Herman van Roijen, Indonesië, Joop de Jong, Muhamad Roem, Nederlands-Indië, onafhankelijkheid, Peter Schumacher, recensie, review, Ronde Tafel Conferentie, Ruling, Veiligheidsraad | 4 reacties

Ogenblikken van genezing

Geplaatst op 2 november 2011 door buitenzorg

In 2011 verschenen twee belangrijke boeken over de gebeurtenissen die leidden tot de onafhankelijkheid van Indonesië: ´Ogenblikken van genezing´ van Peter Schumacher, en ´Avondschot´ van Joop de Jong. Beide schrijvers werden bereid gevonden voor de Java Post elkaars boek te beoordelen. Vandaag, exclusief in de Java Post, een recensie van Joop de Jong van ´Ogenblikken van genezing´. Later deze week de door Schumacher geschreven recensie van het werk van De Jong.

´Ogenblikken van genezing´ van Peter Schumacher

Door Joop de Jong

Omslag ´Ogenblikken van genezing´

Tussen 1945 en 1950 nam Nederland op een dramatische wijze afscheid van Indië. Desondanks heeft de dekolonisatie van Indonesië – zo stelt de historicus Wesseling – nooit een plaats gekregen in het nationale geheugen. Er is veel wat de waarneming belemmert. Allereerst zijn er de opinies en strijdpunten die al tijdens die periode opgeld deden en nog steeds het denken van oudere generaties bepalen. Dan is er een wel erg gesimplificeerde accepted truth die de meningvorming in de media bepaalt. Nederland wordt hierin geschetst als een kortzichtig, reactionair land dat Indonesië zijn onafhankelijkheid niet gunde en via twee militaire acties aan haar bestaan een einde trachtte te maken. Dat er onder historici al enige tijd een revisionistische stroming bestaat die (dwars tegen de opvatting van collega’s in) aanvecht dat Nederland slechts uit was op herstel van zijn koloniaal gezag en stelt dat Den Haag wel degelijk dekolonisatie nastreefde, is alleen in kleine kring bekend. Lees verder →

Geplaatst in 8. Recensies | Tags: Avondschot, bersiap, Hatta, Indië, Indonesië, Joop de Jong, Nederlands-Indië, NRC, Peter Schumacher, Rawahgede, recensie, review, revolutie, Sukarno, Wesseling | 35 reacties

Een Indisch drama in Bilthoven

Geplaatst op 31 oktober 2011 door buitenzorg

Talrijk zijn de momenten waarop Nederlanders zich moeten hebben afgevraagd hoe om te gaan met de culturele ´eigenaardigheden´ van de Indonesiërs. Voor degenen die in Nederlands-Indië woonden was dit misschien een alledaagse vraag, – ook in het vaderland kreeg men er zo af en toe mee te maken. Zelden echter zullen die cultuurverschillen zó zeer gespreksonderwerp zijn geweest als in het geval van het ´Indisch drama van Bilthoven´.

Een keurige witte villa...

Op vrijdag 30 januari 1931 berichtten de persbureaus van een ´afschuwelijk drama´ en een ´vreeselijke moord´ in een buitenwijk van de Nederlandse gemeente Bilthoven. Daar, in een keurige witte villa, woonde de Indonesische familie Soeparwi.
De heer Soeparwi (38), voorheen regeringsambtenaar in Pati op Java, was samen met zijn jonge vrouw, hun beide kleine kinderen en een Indonesische huisbediende, in 1928 naar Nederland gekomen. Uit veertig kandidaten was hij ´op grond van zijn buitengewoon intellectuele aanleg´ gekozen om in aanmerking te komen voor regeringssteun bij een studie diergeneeskunde. Aanvankelijk woonde het gezin in Utrecht, een jaar later verhuisde het naar Bilthoven. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1931, begraafplaats, Bilthoven, cultuur, doodslag, Merapi, Moord, Pati, Rechtbank, Schouten, Soeminah, Soeparwi, Sono, strafmaat, Van der Bruggen, Van der Meulen | 2 reacties

Bandoeng, een stad met toekomst!

Geplaatst op 26 oktober 2011 door buitenzorg

Dat Bandoeng een mooie stad was, daaraan werd niet getwijfeld. Toch zullen sommige abonnees van het tijdschrift ´Tropisch Nederland´ verbaasd hebben opgekeken toen ze in maart 1933 een artikel onder ogen kregen onder de titel ´Bandoeng: voorheen, thans en in de toekomst´.[i] De schrijver, een zekere S.A. Reitsma, hemelde de stad zó zeer op, dat het besef níet in Bandoeng te wonen de bewoners van andere plaatsen bijna fysiek pijn moet hebben gedaan. Vooral de Batavianen moesten het ontgelden.
Niet vanwege de informatie over de tweestrijd tussen beide steden, maar meer vanwege het historische overzicht, publiceren we hier een ingekorte en gemoderniseerde versie van het artikel:

Bandoeng, 1893

´Onder de Indische steden neemt Bandoeng een uitzonderlijke positie in. Dit is historisch te verklaren. De Hollanders, die in Indië kwamen om handel te drijven, nestelden zich aan de kust, en toen deze vestiging later blijvend werd, dacht men er niet meer aan om te gaan wonen in de bergen waar de communicatiemiddelen zo gering waren en het reizen zo kostbaar.
Bandoeng als stad is nog heel jong, zij is nauwelijks 100 jaar oud. De 25e Mei 1810 verlegde Gouverneur-Generaal Daendels de hoofdnegorij Bandoeng naar de tegenwoordige plaats, namelijk waar de Grote Postweg de Tjikapoendoeng snijdt. In het Nederlands-Indische Plakaatboek van Mr. J. A. van der Chijs vindt men op bladzijde 210 van deel XVI het volgende: Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: B. Coops, Bandoeng, Batavia, bevolking, Daendels, GEBEO, Grote Postweg, Maurenbrecher, S.A. Reitsma, spoorwegen, Tjikapoendoeng, Tropisch Nederland | 2 reacties