Java Post

‘Geweld Indië was structureel’

Geplaatst op 15 augustus 2015 door buitenzorg

1945-1950 Nieuw historisch onderzoek maakt officiële standpunt over ‘excessen’ Nederlandse militairen onhoudbaar.

Door Anne-Lot Hoek

Nederlandse militairen hebben structureel en op grote schaal extreem geweld gebruikt tegen Indonesiërs in de periode 1945-’50, na het uitroepen van de Indonesische onafhankelijkheid, zeventig jaar geleden. Ze gingen daarna meestal vrijuit omdat autoriteiten de misstanden systematisch in de doofpot stopten.

Mariniersbrigade, 1946.

Dat concludeert de Zwitsers-Nederlandse historicus Remy Limpach na een omvangrijk onderzoek van overheidsarchieven en persoonlijke getuigenissen, zoals dagboeken en soldatenbrieven.

Het is voor het eerst dat een historicus het geweld „structureel” noemt. Limpach, die volgende maand aan de universiteit van Bern hoopt te promoveren en nu werkzaam is bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), ondergraaft in zijn promotie-onderzoek het officiële overheidsstandpunt dat buitensporig geweld in de jaren 1945-’50 bij wijze van uitzondering, als ‘exces’ voorkwam. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka | Tags: excessen, Limpach, NIMH | 72 reacties

‘Sedert maart 1942 niets meer vernomen’

Geplaatst op 11 augustus 2015 door buitenzorg

Vanaf 30 oktober 1945 werden in het Bataviase Dagblad opgaven gedaan van tijdens de Japanse periode overleden personen. Naarmate de lijst langer werd, groeide het besef dat van duizenden het lot nog niet bekend was. Een maand later besloot het blad ruimte te geven aan individuele oproepen om inlichtingen. Tot medio 1945 werden vele honderden, misschien wel duizenden, berichten geplaatst. Alle even zo vele persoonlijke drama´s, samengevat in enkele regels. We publiceren hier de oproepen van 1 maart 1946:

Het Dagblad, Batavia, 1 maart 1946

Mevr. E. Hemsing – te Kolsté, Tjitaroem 8, Tjidengkamp, Batavia, verzoekt inlichtingen omtrent het overlijden van Ch. Hemsing, 1st. sld. op 17 Mei ’43 te Takanon, Thailand.

R.L.v.d. Hoeven, milt. matr., Queens Mansions 364, Beaconsfield, Parade, Melbourne (Australië), verzoekt inlichtingen omtrent fam. R. E. v.d. Hoeven, laatst bekend adres: Soerabaja Kotta.

J.J.A. Melger, opzichter V. en W., Molenvliet 2, Batavia, verzoekt inlichtingen omtrent mevr. M. E. Melger-Leyting met 2 kinderen, tevens omtrent M. L. Leyting, mevr. S. Leyting, mej. R. Leyting en mej. R. Simon. Laatst bekend adres: Kedoengpoetriweg 16, Poerworedjo. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Batavia, bersiap, Het Dagblad, Opsporing | 17 reacties

De Indonesische militaire achtergrond

Geplaatst op 8 augustus 2015 door buitenzorg

De Nederlandse propaganda wilden vooral doen geloven dat haar strijdkrachten het moesten opnemen tegen ongeregelde, door de Jap opgehitste jongeren. Dat beeld klopt niet. Naarmate de oorlog vordert, krijg de Indonesische strijdmacht meer structuur en zij kent vanaf het begin goedgetrainde officieren. De een is opgeleid door de Japanners, de ander aan de Koninklijke Militaire Academie.

door Herman Keppy

Voormalig chef-staf van de Indonesische strijdkrachten T.B. Simatupang over de grote invloed van het militaire apparaat en de generaals in postkoloniaal Indonesië: “Als ik dat verwijt hoor, verbaas ik me altijd. Want hoe komt het dat de rol van de militairen steeds groter werd? Dat komt doordat Nederland in het begin volstrekt niet wilde meewerken aan een spoedige, eervolle en principiële oplossing van het conflict. Juist de lange duur van het dekolonisatieproces heeft in Indonesië en in zovele andere gekoloniseerde landen geleid tot een steeds groter aandeel van de militairen in het bevrijdingsproces.”

T.P. Simatupang

Simatupang mag er iets over zeggen. Hij was in 1940 kadet aan de Koninklijke Militaire Academie in Bandoeng, maar sloot zich na WO II, zoals de meeste Nederlands geschoolde Indonesische kadetten en (KNIL-)officieren aan bij de strijders voor onafhankelijkheid. Onder dr. Leimena nam hij deel in de militaire commissie die was betrokken bij de onderhandelingen met Nederland. En toen de leiders van de Republiek in Djokja gevangen waren genomen, organiseerde hij het militair verzet tegen de Nederlanders. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: leger, Nasution, Simatupang, Soedirman | 52 reacties

De kloof was te groot

Geplaatst op 5 augustus 2015 door buitenzorg

Foto zoekt familie: Evaluatie van een innovatief mediaproject

Er werd met veel lof over geschreven. Het project ‘Foto zoekt familie’ van het Tropenmuseum/KIT kreeg vanaf zijn geboorte een enorme media-aandacht. ‘Sympathiek’, ‘vernieuwend’, ‘warm en menselijk’, waren veel gebruikte termen. Langzaam maar zeker werd het echter stil rond het project, en hoorden we niets meer. De officiële afloop, een verantwoording naar de subsidieverstrekkers, kwam niet meer in de pers. Werden de erfgenamen van de foto´s gevonden, en was het project geslaagd? Of niet? Java Post evalueert.

Door Bert Immerzeel

De eerste aanzet tot het project werd gegeven in 2011. In een korte notitie werd door het Tropenmuseum en KIT Library Services uiteengezet welke de achtergrond van de foto-albums was, hoe gedacht werd deze met behulp van moderne media onder aandacht van een groot publiek te brengen, en wat daarmee werd beoogd. Het doel van het project was drieledig:
– Teruggave van familiealbums aan de rechtmatige eigenaren of erfgenamen.
– Vastleggen van herinneringen – door interviews – van de erfgenamen.
– Het door de digitalisering van de familiealbums een beeld geven van het dagelijks leven in Nederland-Indië.

`Vertrek uit Semarang´, een foto uit album 1125 van het project Foto zoekt familie.

Het was vooral de methode die tot de verbeelding sprak. Een halve eeuw geleden werd al eerder getracht foto-albums terug te geven aan hun rechtmatige eigenaren, maar dat gebeurde via zogenaamde kijkdagen. Dít keer kreeg het begrip kijkdag een moderne facelift: er zou gebruik worden gemaakt van een intercommunicatieve website, en een applicatie voor smartphones en tablets. De sociale media zouden de boodschap binnen en buiten Nederland zo vér dragen dat tempo doeloe overal herkenbaar in beeld zou komen. Dat móest wel leiden tot herkenning en succes. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek | Tags: Foto zoekt familie, KIT, Tropenmuseum | 14 reacties

De laatste tijger

Geplaatst op 4 augustus 2015 door buitenzorg

De wereld stond deze maand op zijn kop. Een tandarts uit de Verenigde Staten doodde een oude mannetjesleeuw in Zimbabwe. Fout, want de leeuw bleek een nationale bekende te zijn. Dubbelfout, want het dier woonde in een reservaat en kon slechts worden gedood door hem daar weg te lokken. In de internationale media viel men vooral over de jager vanwege het feit dat hij 50 duizend euro betaalde om een bedreigd dier te kunnen afschieten, niet voor het vlees, maar slechts voor de `thrill´.
Hoe stond het met de plezierjacht in Nederlands-Indië? Hoe verging het híer kantjil en de tijger?

Gezelschap met gedode tijger in Nederlands-Indië, ca. 1915

In het Soerabajasch Handelsblad van 11 januari 1900 verscheen een artikel van ene ‘Praatjesmaker’ als reactie op een ander stuk, waarin men zich afvroeg of de jacht, ‘die voorheen ook haar nut, hare grootsheid, zelfs hare noblesse had, in onze beschaafde eeuw en in onze beschaafde landen niet meer is dan een overblijfsel uit ruwere tijden, een laag genot vol kleinzieligheid en laffe wreedheid.´ Praatjesmaker, zélf een jager, was het met de schrijver duidelijk oneens, maar toch, er waren grenzen: Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Hofman, jacht, Lapré, Sumatra, tijger | 13 reacties

Betoverd door Indië!

Geplaatst op 22 juli 2015 door buitenzorg

De schilder-tekenaar Menno van Meeteren Brouwer (1882-1974)

Menno van Meeteren Brouwer

In menig huis waarvan de bewoners banden hebben met het oude Indië zullen ze aan de wand hangen. Schilderijen en tekeningen van een kunstenaar die maar elf jaar in Nederlands-Indië woonde. Die elf jaar echter hadden zo’n onuitwisbare indruk op hem gemaakt, dat hij, terug in Nederland, in een nostalgische Indische roes bleef leven. Hij schilderde het ene Indische tafereel na het andere en werd dé illustrator van Indische boeken, zowel voor de jeugd als voor volwassenen. En alles met een grote vakmanschap.
Menno van Meeteren Brouwer was betoverd door Indië!

Door Richard van Schoonderwoerd

Al vroeg wordt het tekentalent van Menno ontdekt. Op 11 oktober 1882 geboren in de provinciestad Zwolle, waar zijn vader notaris is, zit hij op de lagere school al het liefst in een verborgen hoekje te tekenen. Als Menno tien jaar oud is verhuist het gezin naar Den Haag, waar duidelijk wordt dat behalve voor tekenen Menno op school weinig belangstelling vertoont voor andere nuttige vakken. Zijn ouders onderkennen zijn talent en sturen hem op 15 -jarige leeftijd naar de Haagse Academie. Daarna vervolgt hij zijn studies aan de Kunstnijverheidsschool in Haarlem en de Academie in Amsterdam, waar hij les krijgt van onder meer Max van Waay, Dupont en Six . Op de Academie komt Menno al over als een kunstenaar, een lyricus, een stemmingsmens. Iemand met een heftig bewogen innerlijk leven. Na zijn Academietijd vestigt Menno zich in Den Haag. Hij hoopt daar de kost te kunnen gaan verdienen als portretschilder en illustrator. Dat valt echter tegen; de opdrachten blijven uit. Menno is te onrustig om stil te zitten en gaat zich verder oriënteren. Zijn broer werkt in de rubbercultuur op Sumatra en Menno informeert of er voor hem ook plaats is. Als het antwoord positief is, scheept hij zich in op een boot naar Singapore. Vandaar maakt hij de oversteek naar Medan, waar zijn broer op hem wacht. In Indië zal hij elf jaar blijven, totdat gezondheidsproblemen hem in 1922 noodzaken terug te keren naar Europa. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: illustratie, kunst, Meeteren Brouwer | 29 reacties

‘De vlag gaat neer in Indië. Wilt gij dit?’

Geplaatst op 18 juli 2015 door buitenzorg

Herstel van het koloniale gezag in Indië, nodig om de wederopbouw te betalen, liep uit op oorlog en het doorsnijden van alle banden. Over het einde van Indië.

Door Kester Freriks

De vlag gaat neer

Museum Bronbeek in Arnhem, gevestigd in het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen, laat een gedurfde tentoonstelling zien. Oorlog! met als ondertitel ‘Van Indië tot Indonesië 1945-1950’. Het onderwerp van de gewelddadige dekolonisatiestrijd die Nederland in de Oost voerde om Nederlands-Indië te behouden, is nog steeds uiterst delicaat en beheerste de naoorlogse jaren. Oorlog mochten de Politionele Acties destijds niet heten, want het brengen van rust en orde was geen oorlog, maar pacificatie. Deze versluierende term moest verhullen dat het daadwerkelijk om militair optreden ging. Dat het museum de acties ‘oorlog’ noemt, is niets minder dan een kanteling in de geschiedenis. Directeur Pauljac Verhoeven, samensteller van Oorlog!, zegt hierover: „Als museum is het niet onze taak om sympathie te wekken, maar om de context te geven zodat de bezoeker in staat is om zelfstandig tot een afgewogen oordeel te komen.”

De expositie toont de tastbare bewijzen van dit militaire ingrijpen, waaronder confronterende foto’s van acties van Nederlandse militairen die met tanks door de sawahs gaan, wapens, uniformen, onderscheidingen, pamfletten en stafkaarten. Op een affiche zien we de rood-wit-blauwe vlag die neergehaald wordt, een gebroken kroon ernaast en de begeleidende tekst: „De vlag gaat neer in Indië. Wilt gij dit?” Het affiche werd verspreid door het Nationaal Comité Handhaving Rijkseenheid. Een als een klauw getekende hand haalt de trotse driekleur neer en verfrommelt die. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Bronbeek, Hatta, Soekarno, tentoonstelling | 142 reacties

De vergeten Atjeh-oorlog

Geplaatst op 8 juli 2015 door buitenzorg

De discussie over de gewelddadige kant van Nederlands koloniale verleden lijkt de laatste tijd weer volop losgebarsten. Maar waarom heeft niemand het over de allergrootste, bloedigste oorlog van toen, de Atjeh-oorlog?

door Anton Stolwijk

Het is nooit druk op kerkhof Peutjut. Hoewel de begraafplaats midden in de stad ligt, geflankeerd door het reusachtige Tsunami Museum en een school, is de toegangspoort gemakkelijk over het hoofd te zien. Op het paadje ernaartoe staat meestal een rij touringcars geparkeerd, maar de drommen Indonesische toeristen die uitstappen gaan allemaal naar het museum. Banda Atjeh is de stad van de tsunami, niet de stad van de Nederlandse begraafplaats.

Begraafplaats Peutjut

Peutjut ziet eruit zoals een militaire erebegraafplaats eruit hoort te zien. Het gras is groen, de grafstenen zijn wit, de toegangspoort heeft een fraai smeedijzeren hek en er is een muur waarop een ontluisterend aantal namen staat gebeiteld: luitenant Eendenburg, kapitein Jansen, Ambonees fuselier Kasoeba en nog een paar duizend anderen. In het gastenboek is te zien dat de laatste gasten, twee dagen terug, uit Zweden kwamen. ‘Very interesting’, schrijven ze. Erboven het commentaar van een Nederlands echtpaar, een paar dagen eerder. ‘We are sorry.’ Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Atjeh, Peutjut, Van Daalen, Van Heutsz | 66 reacties

Gouden Buffel voor Herman Bussemaker

Geplaatst op 7 juli 2015 door buitenzorg

De geschiedenis van Nederlands-Indië lijkt de laatste tijd steeds meer te worden gepolitiseerd. Vroeger noemden we dat een pennenstrijd, tegenwoordig moeten we misschien meer spreken van een digitale polemiek. Het begrip ‘tijd’ heeft daarin meerdere dimensies: het gaat over ons verleden, maar evenzeer over hoe we met dat verleden zijn omgegaan. Meer dan bij eerdere edities werd de besluitvorming zo onderhevig aan twijfel.
Later dan gebruikelijk, maar niet zonder overtuiging, heeft de jury alsnog een beslissing genomen.

De prijs voor degenen die het afgelopen jaar de geschiedenis van Nederlands-Indië onder de aandacht van het grote publiek heeft gebracht, de Gouden Buffel 2014, gaat naar: Herman Bussemaker! Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking, 9. Java Post | Tags: Gouden buffel, Herman Bussemaker | 10 reacties

Discussing ‘1965’ is more accepted

Geplaatst op 3 juli 2015 door buitenzorg

NIOD onderzoeker Martijn Eickhoff doet onderzoek naar het massaal geweld tegen communisten en vermeende communisten in Indonesië in 1965/66. In die tijd werden ca. 1 miljoen mensen vermoord. Het geweld is lange tijd onderbelicht geweest maar dit verandert momenteel. Deze blogpost is in het Engels.

Door Martijn Eickhoff

One of the biggest – and paradoxically relatively unknown – waves of mass violence of the 20th century took place in Indonesia in 1965/66. During the ‘anti-communist’ massacres of these years, approximately one million people were killed. The violence took place within the international setting of the Cold War and in the national context of regime-change leading towards Suharto’s New Order. Although the New Order ended in 1998, the Indonesian state has not yet accounted for the past acts of mass violence committed under its responsibility. In the official historical culture, these killings remain unmentioned or are only referred to in euphemistic terms such as ‘crushing communism’, and as a result, they are celebrated as a victory of the nation.

Eickhoff, Chudori en Aboeprijadi Santoso tijdens de Tong Tong Fair 2015

But historical culture is dynamic. Recently I had the honour to interview Joshua Oppenheimer during the Movies that Matter Festival and Leila Chudori during the Tong Tong Fair. Lees verder →

Geplaatst in 5. Indonesia | Tags: 1965, Chudori, Eickhoff, New Order, Suharto | 37 reacties