Java Post

Op het eerste gezicht is het een aardige foto van enkele Europeanen en een tentje, ergens in Indië. Een nadere beschouwing leert ons echter meer. Het onderschrift, ooit gegeven door medewerkers van het Tropenmuseum, luidt:  “Bivak van een patrouille in de Bataklanden met assistent-resident Welsink en Controleur van Dijk”, datering: vóór 1894.

Welsink en Van Dijk in de Bataklanden

Het beeld is een vastlegging van een bijzondere gebeurtenis, zoals ieder contact in die periode tussen Europese bestuurders en inlanders een bijzondere gebeurtenis moet zijn geweest. Assistent-resident Louis C. Welsink (hier in het midden, gezeten) maakte met een aantal andere ambtenaren een rondreis door het gebied dat hem bestuurlijk was toegewezen, maar waarvan hij nog maar moest zien of de bevolking hem altijd goed gezind was.  Het tentje hielp hem daarbij. Het houden van besprekingen met inlandse leiders in hún woningen zou zijn onderhandelingspositie ondergraven. Een tentje (let op de Nederlandse vlag!), met daarin een tafel en enkele stoelen, was meer neutraal terrein.  Lees verder →

Gert Oostindie schreef een boek over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Hij reisde onlangs rond in dat land en sprak daar met historici over het boek dat een beladen verleden blootlegt.

Door Dirk Vlasblom

Gert Oostindie (foto: Andreas Terlaak)

Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis in Leiden, maakte in Indonesië een tour met zijn boek.

Zeventig jaar na de oorlog gingen ze zelf de stemming peilen in Indonesië. Met z’n tweeën: Gert Oostindie, hoogleraar koloniale geschiedenis in Leiden, en Ireen Hoogenboom, één van de twee onderzoekers die hem hielpen bij de samenstelling van Soldaat in Indonesië 1945-1950 – Getuigenissen van een oorlog aan de verkeerde kant van de geschiedenis (2015). Dat boek is gebaseerd op brieven, dagboeken en vaak in eigen beheer uitgegeven memoires van Nederlandse veteranen over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Uit dit niet eerder bestudeerde materiaal trokken zij de ondubbelzinnige conclusie dat Nederlandse troepen structureel geweld hebben gebruikt tegen krijgsgevangenen en de burgerbevolking.

Dit najaar verscheen een Indonesische vertaling bij uitgeverij Obor in Jakarta. Die nodigde Oostindie en Hoogenboom uit naar Indonesië te komen om met collega-historici en studenten te discussiëren over een episode die in Nederland lange tijd is verdrongen en die ginds wat is weggezakt uit het collectieve geheugen.

Zij maakten een rondreis langs veertien universiteiten op Java, Bali en Kalimantan. Daar trokken zij volle zalen, met een jong publiek dat slecht was ingevoerd in de materie, maar gretig vragen stelde. Na afloop blikte Oostindie met NRC Handelsblad terug op deze reis.   Lees verder →

Officiële mededeling Rijksoverheid, 2 december 2016, 15.30 uur

Het kabinet steunt een onafhankelijk vervolgonderzoek naar de naoorlogse dekolonisatieperiode in voormalig Nederlands-Indië en de context waarin destijds geweldsconflicten plaatsvonden. Het onderzoek moet zich niet alleen richten op het militaire, maar ook op het politieke, bestuurlijke en justitiële optreden van 1945 tot 1949.

Chinese evacuees in Soerabaja

De ministerraad heeft daarmee ingestemd op voorstel van de ministers Koenders van Buitenlandse Zaken en Hennis-Plasschaert van Defensie. Het kabinet reageert daarmee onder meer op de recent gepubliceerde studie van dr. Rémy Limpach over gebruik van geweld in toenmalig Nederlands-Indië in 1945-1949. Het kabinet verwelkomt dergelijke studies, omdat een zo volledig mogelijk beeld van het verleden van groot belang is.

Nederland hecht veel waarde aan het beschermen en bevorderen van mensenrechten, internationaal recht en de rechtsstaat. Beter en meer inzicht in het eigen verleden speelt hierbij een belangrijke rol. De insteek van het kabinet is een breed onderzoek, waarbij ook wordt ingegaan op zaken die niet volledig aan bod zijn gekomen in eerdere studies.  Lees verder →

Mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld noemt het een goede zaak dat er een grootschalig wetenschappelijk onderzoek komt naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. “We weten inmiddels heel veel, maar het wordt tijd dat de regering zijn verantwoordelijkheid neemt en zijn naam eraan verbindt.”

Liesbeth Zegveld

Aanleiding voor het onderzoek is het proefschrift van historicus Rémy Limpach, dat in september verscheen. Hij concludeert dat het Nederlandse leger na de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië structureel geweld gebruikte.

Tot nu toe zagen kabinetten geen aanleiding om het optreden van de Nederlandse militairen te onderzoeken. Er zou te weinig onderzoeksmateriaal zijn en het zou gaan om incidenten. Maar inmiddels is er steeds meer bekend over Nederlandse oorlogsmisdaden tijdens, wat genoemd werd, de politionele acties. Lees verder →

Het kabinet gaat akkoord met een grootschalig wetenschappelijk onderzoek naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. Dat bevestigen Haagse bronnen.

Aanleiding is het boek van historicus Rémy Limpach, die eind september concludeerde dat de Nederlandse krijgsmacht tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd structureel extreem geweld heeft gebruikt.

Foto-album met executies in Nederlands-Indië, 1947 (ANP)

Zwarte bladzijde

In een reactie op het boek liet minister Koenders van Buitenlandse Zaken al blijken dat het kabinet een onderzoek niet uitsluit. Hij sprak over een “zwarte bladzijde in de Nederlandse geschiedenis”.  Lees verder →

Als we naar oude foto´s van Nederlands-Indië kijken, dan zien we nooit hoe het écht is geweest, maar alleen kleine stukjes van een werkelijkheid die al lang niet meer bestaat en die we nooit kunnen reconstrueren. Zo zien we in koloniale albums bijna zelden afbeeldingen van het dagelijks leven van de Indonesische bevolking. En, vreemd genoeg, ook weinig bruiloftsfoto´s. Een gemis, zo realiseerde ik, mogelijk veroorzaakt door het feit dat veel van de huwelijken werden gesloten met de handschoen: op afstand.

Planters in Medan

Er is echter nog veel meer te ontdekken. Maar alleen na héél lang kijken. Zo bedacht ik kort geleden voor het eerst dat het toch wel vreemd was dat ´blank´ een sterke voorkeur had voor wit. Witte kleding, witte huizen en witte kantoren. Of zie ik het verkeerd, en komt het alleen omdat de foto´s waar we naar kijken uit een zwart-wit periode komen? Lees verder →

Terwijl premier Rutte in Indonesië is, pleiten Indonesische academici voor gezamenlijk onderzoek naar het koloniale verleden. En, zeggen ze nu, dan moeten ook de voor hun eigen land pijnlijke zaken aan de kaak worden gesteld. „Tijd voor verandering.”

Dit portret zal te zien zijn in een tentoonstelling begin 2017 in het Nationaal Militair Museum. Het wordt het boegbeeld van de tentoonstelling. (foto: Suzanne Liem)

Door Anne-Lot Hoek

Zuid-Sulawesi, december 2011. Ibu (mevrouw) Manna kijkt met haar kleinzoon naar een uitzending over een massamoord door Nederlandse militairen in een Javaans dorp. In Rawagade (nu Balongsari) waren in 1947 bijna alle mannen gedood, en de nabestaanden hadden net een rechtszaak tegen de Nederlandse staat gewonnen. Door de gelijkenissen tussen Rawagade en het verhaal van zijn eigen dorp Rappang op Zuid-Sulawesi in 1947, begrijpt de kleinzoon ineens het verleden van zijn oma, wier man ook was doodgeschoten. Het verhaal was er in stukjes altijd, maar plaatsen kon hij het niet. Nu vertelt oma voor het eerst uitgebreid.

Premier Mark Rutte is deze week op handelsmissie in Indonesië. Aan de vooravond van zijn vorige bezoek in 2013 zei hij dat „we het verleden, het verleden” moesten laten. Kort daarvoor bood Nederland voor het eerst officieel excuus aan voor misdaden tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog (1945-1949). Dat gebeurde nadat de staat twee civiele zaken verloor die Indonesische nabestaanden van slachtoffers in Rawagede en Zuid-Sulawesi aanspanden.  Lees verder →

Zeventig jaar lang werd er niet omgekeken naar erfgoed op de bodem van de zee. Tot dat het verdween… Het mysterie blijft voorlopig onopgelost.

De sloop van schepen op het eiland Madura

Door Michiel Maas

Zeventig jaar lang lagen ze op de bodem van de zee bij Indonesië, maar toen duikers onlangs gingen kijken, bleken de Hr. Ms. De Ruyter en de Java spoorloos te zijn verdwenen. Mogelijk zijn de historische schepen, in 1942 vergaan tijdens de slag om de Javazee, tot oud ijzer verwerkt.

Correspondent Michel Maas ging kijken op het Indonesische eiland Madura, waar zelfs de grootste schepen in stukjes worden geknipt. Daar zeggen ze van niks te weten. “De Ruyter en Java zijn hier niet, zeker niet”, vertelde een van de eilandbewoners.  Lees verder →

Indonesië eert de helden van de onafhankelijkheid. Maar deze strijders martelden en moordden – onder de koloniale soldaten én onder de eigen bevolking.

Pemudas met bambu runcing

Door Dirk Vlasblom

Op 10 november viert Indonesië Hari Pahlawan, Dag van de Helden. Dan wordt herdacht dat in november 1945 tientallen duizenden Indonesische jongeren, uitgerust met Japanse wapens, de strijd aanbonden met Britse troepen die waren geland in de marinehaven van Surabaya. Soekarno en Mohammed Hatta hadden op 17 augustus de onafhankelijke Republiek Indonesië uitgeroepen en de jeugd van Surabaya verdacht de Britten ervan dat zij het Nederlandse koloniale gezag kwamen herstellen. Het duurde weken voor Britse troepen de stad in handen kregen. Rond deze strijdlustige jongeren is in Indonesië een ware cultus geweven. In de Indonesische geschiedschrijving belichamen zij een generatie van helden die schouder aan schouder vocht voor de vrijheid.  Lees verder →

Twee Nederlandse oorlogswrakken voor de kust van Indonesië lijken van de zeebodem te zijn verdwenen. Ook een derde wrak lijkt voor een groot deel te ontbreken, schrijft minister Hennis aan de Tweede Kamer. Duikers die op zoek waren naar de wrakken troffen wel sporen aan en sonaropnamen tonen de afdruk van schepen op de zeebodem.

Slag in de Javazee (ANP)

Het gaat om de schepen Hr.Ms. De Ruyter, Hr.Ms. Java en Hr.Ms. Kortenaer. De schepen vergingen in 1942 tijdens de Slag in de Javazee. Daarbij vonden 915 Nederlandse marinemensen, onder wie schout-bij-nacht Karel Doorman, en 259 opvarenden van Indonesische origine een zeemansgraf.

In 2002 vonden amateurduikers de wrakken terug. Een internationaal team van duikers constateert nu echter dat ze worden vermist.   Lees verder →