Rawaseneng: een boerenstand in wording

De arit: Indonesische sikkel

In de jaren ´30 stond het kolonisatievraagstuk in Nederlands-Indië midden in de belangstelling. Voor zowel Indonesiërs als Indo-Europeanen werd een toekomst geprojecteerd in nog onontgonnen gebieden, voornamelijk buiten Java. De interesse ontstond om redenen van sociaal-economische aard, maar had ook ethische en morele aspecten. In 1929 verklaarde de katholieke volksvertegenwoordiger Steger in de Eerste Kamer dat “de enige rechtsgrond voor kolonisatie de plicht is om onder andere een ander volk zó te leiden en op te voeden, dat het volwaardig in de rij der cultuurvolkeren zijn plaats zal kunnen innemen”.

Vooral de plaats van de Indo´s had aandacht bij de Nederlandse overheid. Het opleiden van de Indo tot zelfstandig landbouwer (door sommigen bekritiseerd want de Indo zou daarvoor niet geschikt zijn), zou deze groep een menswaardig bestaan kunnen bieden. De Congregatie van de Broeders van Onze Lieve Vrouwe van Lourdes (afkomstig uit Breda), gevestigd in Temanggoeng, Midden-Java, oordeelde dat kolonisatie nog een ander voordeel kon hebben: door het stichten van kolonies zou het christelijke geloof kunnen worden verspreid. De broeders participeerden dan ook actief in de discussie over het nut van deze volksplantingen.    Lees verder

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , , | 14 reacties

Zeepost 2012/7

Vragen en oproepen van lezers

MLD bij de Wisselmeren, Nieuw-Guinea, 1939

Catalinas van de MLD boven Nieuw-Guinea

Al geruime tijd ben ik bezig het interessante leven van mijn vader Rintje Haagsma uit te zoeken zodat ik dit in boekvorm kan presenteren. Mijn vader woonde van 1931 tot 1948 in Nederlands-Indië. Tijdens de oorlog was hij in Australië.
Een van de nog niet ingevulde periodes betreft februari 1939, toen hij, als sergeant vliegtuigtelegrafist bij de Marine Luchtvaart Dienst, bij de Wisselmeren was in Nieuw Guinea.

Bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie, waar ik goede kontakten mee heb, is niet bekend wat de MLD in februari 1939 bij de Wisselmeren deed. De enige daar bekende expeditie is die van juli 1939.   Lees verder

Geplaatst in Zeepost | Tags: , , , , | 18 reacties

Niet schieten!

Sommige foto´s blijven je bij omdat ze technisch heel goed zijn, of omdat ze een bepaalde emotie opwekken. De foto hieronder heeft vooral waarde vanwege de symboliek: Indonesische vrijheidsstrijders geven zich gewonnen tegen een superieur Nederlands leger. De cijfers (als ze kloppen) zijn veelzeggend. Naar schatting verloren in de periode 1945-1949 150 duizend Indonesiërs door strijd het leven, tegenover 5000 Nederlandse militairen. “Niet schieten!” Lijken de mannen op de foto te smeken.

Indonesische gevangenen (H. Wilmar)

Het bijzondere aan de foto, gemaakt ergens op Oost-Java door legerfotograaf Hugo Wilmar, is ook dat het lijkt alsof de afgebeelde Indonesiërs “Niet schieten!” lijken te zeggen tegen de fotograaf. Kijken we echter iets nauwkeuriger dan zien we dat hun blikken naar links gaan, met andere woorden, fotograaf Wilmar stond rechts van een militair die de mannen onder schot hield, zonder dekking. Een gevaarlijk beroep.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , , | 3 reacties

Een Zeeuwse jongen in de dessa

Door Piet Scheele

Piet Scheele

De geschiedenis over oorlog en de militaire diensttijd begon voor mij bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). In 1940 sloeg ons gezin in het Axel in Zeeuws-Vlaanderen op de vlucht voor het kanonvuur van terugtrekkende Franse troepen: “die kwamen ons toch helpen?” Onder de Duitse bezetting werd alles anders. Begrippen als mijn en dijn werden “opgerekt”. Wat moesten ze thuis zeggen als je in de tijd dat brandstof schaars was met gejatte briketten (kolen) van de stoomtram of cokes van de gasfabriek etc. thuis kwam? Onbekommerd opgroeien werd belemmerd door spertijden, inundaties, oorlogshandelingen, enz. Op 19 september 1944 werd Axel bevrijd na hevige gevechten. Het was de tweede keer dat we voor oorlogsgeweld vluchtten.

Dienstplicht

Zoals veel jonge mannen in die tijd, werd ik in 1946 opgeroepen voor het vervullen van de dienstplicht. Van de militaire keuring herinner ik me niet veel. Je ging er heen met in je achterhoofd de grote verhalen van je vader en anderen over het dronken thuiskomen. Hoe kwamen ze toen aan het geld om drank te kopen, vroeg je je af. Armoe was immers troef. Spaarden ze ervoor? Of speelde het systeem van loting een rol? Je kon toen ‘uitloten’. Als je het goede lot trok, dan hoefde je niet in militaire dienst. Het uitlootbriefje kon worden verkocht aan bijv. rijke boerenzoons, die niet in dienst wilden of niet gemist konden worden in het bedrijf. Werd dáár dan de drank van gekocht?    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , , , , | 21 reacties

Zeepost 2012/6

Vragen en oproepen van lezers

Nederlandse predikanten in Nederlands-Indië

Persbericht ANP 19 oktober 1945

Ik doe onderzoek naar de Nederlandse predikanten in Nederlands-Indië, m.n. tijdens de Japanse bezetting. Het gaat om kampervaringen, en om oorlogsslachtoffers. Over sommige predikanten in Nederlandse archieven weinig informatie te vinden. Bijvoorbeeld over:

Boeken Kruger, A. (Arie), Nieuwer-Amstel, 2 februari 1897 – kamp Pare Pare, Zuid-Sulawesi, 13 oktober 1944.
Hering, F.W., Duitsland, 6 oktober 1899 – verdronken op 19 januari 1942.
Kieft, N., 14 november 1897 – 8 maart 1943; gehuwd met M.E. Potman, ?, 13 september 1898 – Kampili, kamp, 17 augustus 1945.
Ramp, J.L.(Jasper Luther),  Boskoop, 10 september 1909 – Malang, Lowokwaru, kamp, 26 april 1945.
Verdenius, J.J. (Jan Jacob), Heerde, 28 april 1907 – Bojo, kamp, 28 november 1944.   Lees verder

Geplaatst in Zeepost | Tags: , , , , , , , | 8 reacties

Het verhaal van oom Bert

Alleen het verzoek al om onderzoek naar de periode ’45-’49 in Indonesië en ‘schokkende’ foto’s in De Volkskrant die niets bewijzen, doen de emoties hoog oplopen. Waarin een klein land groot kan zijn. Nuances leggen, liever niet, de anderen de schuld geven, liever wel. Tijd derhalve voor weer een verhaal van een ‘oom’ van me.

door Herman Keppy

Bert Simon

Oom Bert Simon werkte jarenlang voor vliegmaatschappij Garuda op Schiphol. Hij is allang met pensioen in 2005 wanneer ik hem spreek. Woont in Amstelveen, ook kinderen en kleinkinderen zijn in Nederland. Hij is tachtig jaar, maar als hij praat met een ouderwetse Bataviaanse tongval blijkt dat hij nog jong van hart is. Hij lijkt meer Indisch, noemt zichzelf ook een anak Betawi, omdat hij is geboren en getogen in de stad die nu Jakarta heet, op 14 mei 1925.
Tegelijkertijd zegt hij meteen dat ik hem met ‘oom’ moet aanspreken want de familie Simon komt oorspronkelijk van het Molukse eiland Nusa Laut. Lachend voegt hij eraan toe: “Wij waren eigenlijk de eerste nationalisten, anti -Belanda. Toen de VOC het monopolie had gesticht, waren er veel mensen die hun cengkeh en pala (kruidnagelen en nootmuskaat -HK) niet aan de VOC wilden verkopen, want die betaalde maar heel weinig. Dus als er een of andere Engelsman of Portugees langskwam, verkocht je dat toch liever aan die lui? Die verkopers werden beetgepakt door de VOC-soldaten en tot slaaf of lijfeigene gemaakt. Later kwamen de Calvinistische zendelingen en deze slaven werden gekerstend en kregen bijbelse namen. Simon was er een van.”    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , , , , , | 32 reacties

Zeepost 2012/5

Vragen en oproepen van lezers

Repatrianten Castel Felice , 1958

Schip naar Nederland, 1953

Ik zou graag willen weten of iemand het naam van het schip kent, dat vanuit Djakarta, Indonesia in 1953 naar Rotterdam, Nederland ging.  Het was in de winter. Aan boord waren mijn ouders Elvire en Cedric Bastiaans, en mijn oma en opa Emil en Mary Sante en ik, Peggyann, mijn zus Maryann en mijn broer Ron (Blimp) en een oom, broer van mijn vader Erwin Bastiaans.
Zijn er nog andere opvarenden in leven?  Mijn moeder woont bij ons en is nu 91 jaar oud.  Ik ben zelf 65.  Elk nieuws zou heel leuk zijn.

Peggyann Bastiaans Boyd
frauboyd@hotmail.com    Lees verder

Geplaatst in Zeepost | Tags: , , , | 14 reacties

Onze vuile oorlog

Onderzoek naar de politionele acties

Door Harm Ede Botje & Anne-Lot Hoek

Inscheping Nederlandse soldaten (Hugo Wilmar)

Historici roepen op tot een onderzoek naar het Nederlandse geweld in Indonesië. Waarom is dat niet al lang gebeurd?
De kramp is eraf,’ zegt directeur Gert Oostindie van het Leidse Koninklijk Instituut voor Taal, Land en Volkenkunde (KITLV). ‘Het veld ligt nu open, hè hè eindelijk,’ zegt hoofdonderzoeker Henk Schulte Nordholt. Het tweetal behoort tot de initiatiefnemers van de recente oproep inde Volkskrant een onderzoek te doen naar het Nederlandse geweld tijdens de dekolonisatie van Indonesië tussen 1945 en 1949. Vorig jaar nog kende de rechter weduwen uit het dorpje Rawagede een schadevergoeding toe omdat daar in 1947 mannen, broers en zonen standrechtelijk werden geëxecuteerd. Onlangs diende advocate Liesbeth Zegveld, die de belangen van de weduwen van Rawagede vertegenwoordigt, opnieuw een claim in bij de overheid. Nu willen weduwen uit Zuid-Celebes (het tegenwoordige Sulawesi) waar in 1947 eenheden van de beruchte kapitein Raymond Westerling huishielden, ook een schadevergoeding.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , , , , , , , , , | 62 reacties

Zeepost 2012/4

Vragen en oproepen van lezers

Familie Petit in Semarang

Zijn er nog lezers van Java Post die de familie Petit (mijn opa, oma en de drie kinderen Joke, Corrie en Molly) uit Semarang, (SOMPOK!) gekend hebben?? Opa was werkzaam bij Van Dorp in Semarang en afkomstig uit Leiden. Zijn er oud-Semarangers die herinneringen aan deze familie hebben, dan hoor ik dat graag.

Ingang Stadstuin, Semarang

Zijn er lezers, afkomstig uit Semarang, die herinneringen hebben aan het gebouw Stadstuin? Ik weet nog wel van mijn moeder dat dit een uitgaansgelegenheid was waar de lokale Indo’s dansten met de Nederlandse militairen. Ik draag nog een ketting met daaraan een medaille, ter herinnering aan mijn onlangs overleden moeder, die zij heeft gewonnen met een danswedstrijd, dus zeker is dat er volop werd gedanst. De Stadstuin lag in de nabijheid van de Koepelkerk. In verband met een binnenkort te verschijnen boek over Semarang wil ik graag meer weten over het interieur van de Stadstuin, hoe zag het er van binnen uit, was het een groot gebouw, wanneer waren de feesten, alleen in de weekeinden of ook door de weeks, was er ook een bioscoop in het gebouw, een kegelbaan misschien? Kortom, wie o wie weet mij meer over de Stadstuin in Semarang, jaren veertig van de vorige eeuw, te vertellen?     Lees verder

Geplaatst in Zeepost | Tags: , , , , , | 2 reacties

De man die Allah vervloekte

Uit de Indische Courant, 31 oktober 1929:

Droogte

“In een dessa ten oosten van Djember, zo gaat de mare rond, woonde tot voor kort een tani (landbouwer), die zijn op een heuvel geplante djagoeng door de aanhoudende droogte bij de dag zag achteruitgaan en verwelken. Dag in dag uit ging hij naar zijn veld en vloekte op Allah, dat die de droogte zo lang aanhield en smeekte Setan om hem een zware bui te geven — hém alleen, de anderen konden hem niets schelen! Deze bede en dit vloeken hadden reeds enige weken geduurd en toen er nog geen regen viel, vloekte hij zó erg, als er nog nooit iemand vóór hem gevloekt had en…. plotseling zakte de Godslasteraar in de keiharde grond, alleen zijn hoofd en borst bleven vrij.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , | 87 reacties