Java Post

Opsporing verzocht

Geplaatst op 27 september 2012 door buitenzorg

Wie kent deze kinderen?

Het Tropenmuseum heeft enkele honderden foto-albums uit Nederlands-Indië in beheer, het restant van een nog veel grotere collectie die ooit via het Indisch Familie Archief in Amsterdam terecht is gekomen. Naar verluidt werden de meeste van deze albums door Nederlandse militairen in verlaten huizen in Indië aangetroffen, en meegenomen naar Nederland. Later werden voor het grote publiek meerdere kijkdagen georganiseerd om de eigenaars op te sporen. Als een rechthebbende zich meldde, mocht hij zijn album meteen meenemen naar huis.

Het museum heeft zich voorgenomen om nu nog een nieuwe poging te wagen. Omdat inmiddels vele decennia zijn verstreken is het er niet eenvoudiger op geworden. De meeste personen die op de foto´s staan zullen mogelijk zijn overleden. Daar staat tegenover dat we nu moderne middelen kunnen inzetten zoals het internet en een applicatie voor mobiele telefoons. Meer detail-informatie is te vinden op de website van het museum Foto zoekt familie, alwaar ook een oproep tot het geven van donaties. Het Tropenmuseum zit krap bij kas; uw financiële bijdrage wordt zeer op prijs gesteld.

De rol van de Java Post

Wat kan de Java Post bijdragen? Misschien wel heel veel. Ons leespubliek heeft een grote kennis, en is zeer betrokken bij de geschiedenis van Nederlands-Indië. Het kan daarom een belangrijke rol spelen in de zoektocht naar de eigenaren. Misschien kan de Java Post wel een sleutelrol vervullen bij het duiden van al die foto´s en het reconstrueren van al die persoonlijke geschiedenissen. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Batoe, Benthem, Foto zoekt familie, Jurgens, Malang, Opsporing, Soerabaja, Tropenmuseum | 20 reacties

Met of zonder staatsopdracht

Geplaatst op 26 september 2012 door buitenzorg

Het breed historisch onderzoek: de stand van zaken

Begin juli van dit jaar publiceerde de Volkskrant enkele artikelen over de vondst van mogelijke “executie-foto´s”. Deze vondst leek een eerder verzoek van drie Nederlandse onderzoeksinstituten om extra overheidsfinanciering voor een grootschalig onderzoek naar de periode 1945-1949 te ondersteunen. Wat was de reactie van de overheid? Wat is de actuele stand van zaken?

Executies?

Op 11 juli werd door Kamerlid Van Bommel (SP) met betrekking tot deze kwestie vragen gesteld aan de ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Buitenlandse Zaken. Op 17 augustus antwoordde minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken), mede namens zijn collega van OC&W als volgt[i]:

Kent u het Volkskrant-bericht «Eerste beeld van executies in Indië»?

– Ja.

Kunt u bevestigen dat op één der gepubliceerde foto’s twee Nederlandse militairen zijn te zien bij een greppel met gedode Indonesiërs? Acht u het aannemelijk dat Nederlandse militairen verantwoordelijk zijn voor de dood van de betreffende Indonesiërs? Indien neen, waarom niet?

– Op een van de gepubliceerde foto’s zijn twee militairen in uniform van de Koninklijke landmacht te zien. Op basis van de foto’s kan niet worden geconcludeerd dat deze militairen verantwoordelijk zijn voor de dood van de slachtoffers op de foto. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: KITLV, NIHM, NIOD, onderzoek, Oostindie, staatsopdracht | 20 reacties

Morele kortsluiting

Geplaatst op 25 september 2012 door buitenzorg

De foto van een executie in Nederlands-Indië

Na de publicatie van enkele onbekende foto’s en na een open brief die opriep tot nader onderzoek van de politionele acties in Nederlands-Indië moeten we ons opnieuw een beeld vormen van hoe de natie met haar morele zelfbeeld en het ‘foute’ koloniale verleden worstelt.

Door Egbert Dommering

Soldaten tijdens Eerste Politionele Actie, 1947

Deze zomer publiceerde de Volkskrant een drietal foto’s van een executie die in 1947 tijdens de zogenaamde politionele acties zou hebben plaatsgevonden. De foto’s zijn in Enschede bij het huisvuil aangetroffen in een fotoalbum afkomstig van een overleden militair die in die periode naar Nederlands-Indië was uitgezonden. De krant bracht het als een ‘onthulling’. Dat lijkt mij overdreven. Het is eerder een illustratie bij een geschiedenis die is beschreven, maar telkens weer wordt verdrongen.

Begin jaren tachtig, op reis door Indonesië, raakte ik op de Indonesische Onafhankelijkheidsviering op 17 augustus verzeild in een historische optocht. Toen ik twee kooien langs zag rijden met daarin twee gevangenen die in Nederlandse militaire uniformen waren gestoken, werd het mij duidelijk dat de koloniale geschiedenis van Nederland iets ingewikkelder in elkaar stak dan het rijtje ‘Bali, Lombok, Soemba, Soembawa, Flores, Timor’ dat ik aan de hand van de Bosatlaskaarten op de lagere school uit mijn hoofd moest leren. Die ervaring werd herhaald in 1993, toen ik na terugkeer van een Indonesiëreis geconfronteerd werd met de zaak rond schrijver Graa Boomsma.

Op 17 november 1993 had het gerechtshof te Leeuwarden, naar aanleiding van een klacht van een oud-militair die na de Tweede Wereldoorlog in Indonesië in het Nederlandse leger had gevochten, een strafvervolging wegens smaad bevolen van Boomsma. Dit moest volgens het hof gebeuren omdat de schrijver in een interview in Het Nieuwsblad van het Noorden naar aanleiding van zijn roman De laatste tyfoonover Nederlandse militairen in de politionele acties had gezegd: ‘Ze waren geen SS’ers, nee, ook al konden ze door de dingen die ze deden er wel degelijk mee worden vergeleken.’ Er volgde uiteindelijk vrijspraak, maar het feit dat oud-Knil-militairen het voor elkaar kregen dat er een strafvervolging werd ingesteld was bizar genoeg. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Dommering, Hueting, politionele acties, Spoor, Van Heutsz, westerling | 26 reacties

De kracht van het netwerk

Geplaatst op 20 september 2012 door buitenzorg

Hulpverlening aan buitenkampers in Bandoeng

In eerdere artikelen schreef de Java Post al over de specifieke steunverlening in Bandoeng. Eén van de sleutelfiguren in deze steunverlening was Rudolph Bär. In 1995 schreef hij – op basis van zijn aantekeningen en herinneringen – een uitvoerig verslag over de oorlogsperiode. Uit dat verslag hier enkele gedeelten.

Door Rudolph (Bob) Bär

Bob Bär (1934)

De gevolgen van de bezetting werden steeds sneller achtereen merkbaar. Mijn werkgever, de HVD-vestiging (Handelsvereniging Harmsen, Verwey & Dunlop) aan de Naripanweg kreeg te maken met de Tekisan Kanribu, het Japanse “Kantoor voor Rechtsverkeer in Oorlogstijd”. Die dienst voor het beheer van geconfisqueerde Duitse en Japanse bedrijven bestond al vanaf 1940 onder Nederlandse leiding, en werd eenvoudig door de Jappen overgenomen. De Duitse en Japanse bedrijven kwamen vrij en konden hun gang gaan, Nederlandse bedrijven kwamen voor hun in de plaats.

Wij kregen al direct bezoek van twee jonge Indonesiërs, door het oude Kantoor opgeleide ambtenaren, die namens hun dienst controle moesten uitoefenen. Wij moesten aan hen rapport uitbrengen. Het waren vriendelijke controleurs. Er werd niet ingegrepen in de personeelsbezetting en de salarissen, zolang wij zelf zorgden voor financiering. Dit laatste punt beloofde wel problemen in de naaste toekomst. Er werd dan ook een eenvoudig schema opgesteld, met belangrijk lagere salarissen dan wij gewend waren. De voorraad textiel werd geblokkeerd en de verkoop vervangen door een vergunningstelsel. Wij hadden weliswaar een goed gevuld magazijn, maar aanvoer was alleen te verwachten voor locale producten. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: Bandoeng, Bär, BOGI, hulpverlening, HVD, Rudolph Bär, Suyderhoud, Tjahaja | 27 reacties

Zeepost 2012/9

Geplaatst op 19 september 2012 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Maison Bogerijen, Jalan Braga, Bandung

Bogerijen, Jalan Braga, Bandoeng

Ik ben doende een verhaal te schrijven over m’n vader die voor verschillende missies naar Ned-Indië is uitgezonden. Ik ben op zoek naar kennissen en sobats uit zijn Bandung periode ’51-’53. Voor zijn laatste missie, de NMM, is hij medio ’51 uitgezonden naar Java, Djakarta en Bandung, waar hij langere tijd heeft verbleven.

Het betreft s.m.i. Wim van der Heijden.

NMM-Sobats: over de NMM is niet zoveel gepubliceerd, laat staan op internet te vinden. De deelnemende militairen werden als adviseur uitgezonden n.a.v. gemaakte afspraken bij de soevereiniteitsoverdracht. Op de passagierslijst van de MS-Oranje staan zij daarom ook gewoon als burger, zodat hierop geen sobats te achterhalen zijn. Wie kent er deelnemers aan de NMM, die in de periode ’51-’53 in Bandung e.o. actief zijn geweest? Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: 1951, Bandoeng, Bogerijen, Braga, Wim van der Heijden | 8 reacties

Het jaar van de Showa

Geplaatst op 18 september 2012 door buitenzorg

De kleine Hirohito, 1902

Naar aanleiding van de verjaardag van de keizer voerden de Japanners op 29 april 1942, dus nog geen twee maanden na de bezetting van Nederlands-Indië, een reeks nieuwe maatregelen in. Eén daarvan was het gebruik van de Japanse tijdrekening. De in Bandoeng ondergedoken journalist Jan Bouwer schreef in zijn dagboek: “ De westerse tijdrekening is ook afgeschaft. We leven nu in het – Japanse – jaar 2602 anno de troonsbestijging van de eerste Mikado Jimmu. Men mag ook niet meer spreken van ´Japan´. Alleen ´Nippon´en nog liever ´Dai Nippon´ is geoorloofd.”

Het moet voor de ingezetenen van Nederlands-Indië voor enige verwarring hebben gezorgd: opeens “vooruit” te schieten van 1942 naar 2602. Zo was een spoorwegbeambte in verwarring toen hij in 1943 het volgende rekest schreef: Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1942, 2602, Hirohito, jaartelling, kalender, Koki, Showa, tijdrekening | 4 reacties

De dame en de doekoen

Geplaatst op 17 september 2012 door buitenzorg

Uit de Sumatra Post van 17 mei 1939:

Stopfles met groeikapitaal

“De Landraad onder presidium van mr. Sloot behandelde dinsdag een oplichtingszaak, waarbij als verdachte fungeerde een 35-jarige Inlandsche vrouwelijke doekoen, afkomstig uit Buitenzorg. Zij maakte een pientere indruk.
Er moet – om met een conclusie uit dit proces aan te vangen – nog een sterke inslag op het gebied van bijgeloof ook onder de Europese gemeenschap schuilen, indien dergelijke krasse staaltjes ter Landraadszitting kunnen voorkomen, en nog wel bij herhaling.
Op zekeren dag in het begin van dit jaar vervoegde beklaagde zich bij een Europese dame te Lawang met een aantrekkelijk voorstel. De dame moest haar een bedrag verstrekken van 11 gulden en 11 cent, welk geld de doekoen in een glas zou stoppen dat gevuld was met rijst. De milde geefster moest dit glas dan gedurende enige tijd zorgvuldig in een kast afsluiten en ziet…na een paar maanden zou er niet minder dan ƒ 800 tevoorschijn komen!
De dame had er wel oren naar, want die ƒ 800 kon zij best gebruiken. Zij gaf de ƒ 11.11, die onder het prevelen van enige spreuken in het glas met rijstkorrels werden gestopt. Het goocheltoertje – ’n allereenvoudigst trucje! – gelukte en na enige maanden bleek het resultaat… het glas was, op de rijst na, leeg! Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1939, doekoen, Landraad, oplichting, rechtzaak | 12 reacties

Het Rode Kruis kende de waarheid

Geplaatst op 14 september 2012 door buitenzorg

Naar aanleiding van een recente televisiedocumentaire werd de discussie weer opgerakeld over de sterftecijfers tijdens de bersiapperiode en in de republikeinse kampen in de periode 1945-1947. Historicus Herman Bussemaker gaat uit van een duidelijke “oversterfte” in deze kampen door slechte levensomstandigheden. Mary van Delden, die promoveerde op het onderwerp, spreekt hem tegen. Volgens haar was de situatie in een aantal kampen bedroevend, maar niet zo dramatisch als geschetst door Bussemaker. Als voorbeeld noemt zij het Bergenkamp, Malang.

Door Mary van Delden

Malang: vluchtelingen tijdens Eerste Politionele Actie, 1947.

Herman Bussemaker liet in de Java Post weten: ‘Ik ken de kritiek van Mary van Delden, maar ik ben het niet met haar eens. De Zwitserse gedelegeerden van het Internationale Rode Kruis werden namelijk standaard om de tuin geleid door de Indonesische kampcommandanten, en mochten ook niet met geïnterneerden spreken.’ Hij spreekt over zijn ervaring dat bij ‘hoog Zwitsers bezoek’ de rantsoenen omhoog gingen in het Bergenkamp in Malang.

Ter verduidelijking: Het Bergenkamp, ook wel Goentoerkamp of De Wijk genaamd naar de naam een Europees stadsdeel van Malang, werd in de periode 1945-1947 bewoond door Indo-Europese vrouwen en kinderen uit de buurt van Malang en andere plaatsen van Oost-Java. Omdat het in Republikeins gebied lag werd het beheerd door de Indonesiërs, en spreken we dus over een republikeins kamp. Het was verreweg het grootste republikeinse kamp van Oost-Java. De eerste evacuaties vonden plaats vanaf juni 1946. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Bergenbuurt, Bergenkamp, Bussemaker, De Wijk, Goentoerkamp, Helbling, Malang, Marinekamp, Rode Kruis, Van Delden | 33 reacties

Onze eerste dag in Nederland

Geplaatst op 12 september 2012 door buitenzorg

Door Paul Baro

Nou, daar sta je dan aan de reling van de Johan van Oldenbarnevelt, enigszins beduusd van het grauwe uitzicht, te kijken over de kade van IJmuiden. Mensen in lange winterjassen zwaaien naar bekenden aan boord en andere mensen lopen druk heen en weer. We stappen via de loopbrug aan wal, waar verschillende mensen ons opwachten met bordjes waarop bestemmingen staan als Groningen, Breda, Valkenburg, etc.
‘Ajo, allemaal de koffers bij de chauffeur van de Valkenburg-bus afgeven en gauw de bus in’, zegt pa. Ma, mijn broers en ik geven daar snel gevolg aan, want we hebben het koud. Het is eind december 1957 en er waait een kille wind over de kade.

De Johan van Oldenbarnevelt op het Noordzeekanaal (ANP)

Vaarwel

Drie weken eerder gingen we in Jakarta aan boord om de reis naar Nederland te maken. Toen stonden we ook aan de reling, alleen keken we toen naar de tropisch warme kade van Tanjung Priok.
Het was zonnig en levendig aan wal. Heel wat fleurig geklede vrienden en familie zwaaiden naar de passagiers. Ook werden er serpentines naar elkaar gegooid om zo lang mogelijk met elkaar verbonden te zijn.
De stemming van de mensen aan boord en aan wal was gemengd. Sommige dames veegden tranen met een zakdoek weg. Anderen, voornamelijk de mannen hielden zich flink met grappen en macho opmerkingen. En ik? Ik was stil en dacht: dit is nu het definitieve afscheid van mijn geboorteland. Probeer dit moment te onthouden en de herinnering voor altijd te bewaren. Hier komen we nooit meer terug! Vaarwel mijn geliefd Java, vaarwel HBS en vrienden, vaarwel jeugd en alle mooie en minder mooie herinneringen. Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: 1957, Johan van Oldenbarnevelt, Paul Baro, pension, repatriëring, Valkenburg, Walram Germania | 16 reacties

Het karakter van de Indo

Geplaatst op 11 september 2012 door buitenzorg

In Nederland worden deze week verkiezingen gehouden, – tijd om na te denken over de wezenlijke drijfveren van ons bestaan. In het Semarangse dagblad ´De Locomotief´ van 1 november 1881 verscheen het volgende artikel van de hand van een zekere XYZ, waarin het karakter en de idealen van de (vooral mannelijke) Indo-Europeaan worden ontleed.

“Vol levenslust”

`Onder Indo-Europeanen versta ik alle hier op Java geboren Europeanen, al dan niet afkomstig van Europese ouders pur sang, of ze nu en blank, geel, bruin of zwart zijn. De nuance van de kleur doet er niet toe; ik scheer hen allen over dezelfde kam omdat zij dezelfde opvoeding genieten of liever ondergaan. Ik zal u, welwillende lezer, de Indo-Europeaan eerst als kind, vervolgens als jongeling, daarna als man met gade en kroost beschrijven.

Van de Indische jongeren sprekende, kan men gerust zeggen dat de jeugd nergens ter wereld zoveel verscheidenheid laat zien als in Indië. Men vindt er op het oog verschillende soorten, en toch heerst er harmonie en overeenstemming; een blank Indisch kind heeft dezelfde neigingen, dezelfde gewoonten, dezelfde ideeën als een bruine. Het is een aardige, bonte troep, de Indische jeugd! Wat Hildebrand in zijn Camera Obscura van de Hollandse zegt, dat kan men ook op de Indische toepassen. Ook de Indische knaap heeft veel goeds en al heeft hij gewoonlijk geen „fikse knokkels” en „fikse knieën”, hij bezit in de spieren een bijzondere lenigheid en veerkracht, welke hem in staat stellen de Hollandse jongen van gelijke ouderdom in het zand te doen buitelen. Ook hij is vol levenslust, kan aardig en geestig zijn in zijn Maleis-Hollands, en bezit een onbedwingbare vrijheidszucht die tot zijn nadeel wel eens ontaardt in: liever de ganse dag, liefst blootshoofds, en met blote voeten langs ’s Heren wegen te slenteren, dan een kwartier, ja, een seconde, naar de wijze lessen van zijn meesters te luisteren. Waarlijk, de Indische jongen heeft vele goede eigenschappen, en ik zou zeggen dat hij dít op de Hollandse jongen voorheeft, dat hij minder spotziek is en meer handelt dan deze. Hij zal zo snel de spot niét drijven met de ongelukkige, die een bochel of ander lichamelijk gebrek heeft, en eerder met zijn vuisten dan met scheldwoorden gereed staan wanneer hij een vijand te bestrijden heeft. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1881, Indo, Indo-Europeanen, karakter, liberalisme, Locomotief, materialisme, opvoeding | 82 reacties