Horror, maar dan waar gebeurd

Geplaatst op 23 maart 2013 door buitenzorg

The Act of Killing, gisteren in première in Den Haag, is een schokkende film over een Indonesisch bloedbad. In Jakarta is hij alleen te zien op verzoek.

Door Melle Garschagen, Jakarta

Het kan wel, op zijn Indonesisch met een sateetje bij Bioskop Blitzmegaplex in Jakarta naar de documentaire The Act of Killing kijken. Eenvoudig is dat niet. De documentaire van de Amerikaan Joshua Oppenheimer over de communistenjacht in Indonesië in 1965-66 ligt gevoelig, omdat de zwartste bladzijden uit de Indonesische geschiedenis worden behandeld op een manier die tot een paar jaar geleden totaal onbespreekbaar was. Daarom moet je eerst uitvogelen wanneer een van de zeldzame voorstellingen wordt gehouden. Dan moet je je via Facebook aanmelden. Alleen een officiële uitnodiging op naam verschaft toegang tot de filmzaal.

Hoofdpersoon Anwar Congo (rechts) toont in de film hoe hij rond 1965 eigenhandig honderden communisten doodde.

Hoofdpersoon Anwar Congo (rechts) toont in de film hoe hij rond 1965
eigenhandig honderden communisten doodde.

Oppenheimer laat zien dat de communistenjagers geen helden zijn die het jonge Indonesië hebben behoed voor de gevolgen van een gevaarlijke ideologie, waar Vietnam en Cambodja wel voor vielen. De Amerikaanse documentairemaker laat op verbluffende wijze de daders van het geweld een beeld van henzelf schetsen.    Lees verder →

Geplaatst in 5. Indonesia | Tags: , , , , | 115 reacties

Foto zoekt familie: album 828

Geplaatst op 22 maart 2013 door buitenzorg

Het Tropenmuseum in Amsterdam wil de eigenaren van 335 foto-albums opsporen. Middels een website en een app zullen binnenkort ongeveer 80 duizend foto´s onder de aandacht van het grote publiek worden gebracht. Vooruitlopend op de start van dit project legt de Java Post al vast enkele van deze albums voor aan zijn lezerspubliek. Vandaag is het de beurt aan album nr. 828.

Als we dit album een naam moeten geven, dan zou het ‘jongensalbum’ kunnen zijn. Zeker weten we het nooit, maar het lijkt er op dat het dit keer – bij uitzondering – een jongen is geweest die de foto´s heeft gemaakt en ingeplakt. We zien een jongens-schoolklas, jongens op zeilwagens in Menteng, en een jongenskamp van de christelijke jeugdvereniging. Tegen deze veronderstelling pleit weer het nogal volwassen handschrift van de ondertitels.

"Besoekiweg 18"

“Besoekiweg 18”

In ieder geval gaat het om een album afkomstig van een gezin, woonachting in Menteng, Batavia, bestaande uit beide ouders (laat 50-ers zo te zien) en twee zonen. Misschien een oudere dochter. Eén van beide zonen heet Dick, waarschijnlijk de jongste. De ander wordt aangeduid als “G.”. Ze woonden aan de Besoekiweg 18, getuige het onderschrift bij bovenstaande foto.

Het zou kunnen zijn dat het afgebeelde huis niet Besoekiweg 18 is, maar het huis van de buren, genomen vanuit Besoekiweg 18. Hoe dan ook, zeker is dat het gezin kort voor de oorlog in de wijk Menteng woonde, en dat de jongens daar veel plezier hadden met een paar zelfgemaakte zeilwagens:    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , | 12 reacties

Zeepost 2013/5

Geplaatst op 22 maart 2013 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Amateurfilms gezocht van Indische Tentoonstelling 1932

Affiche tentoonstelling 1932

Affiche tentoonstelling 1932

In 1932 werd in Den Haag een spectaculair evenement georganiseerd: de Indische Tentoonstelling In het Westbroekpark, met prachtige replica’s van de meest markante architectuur uit Nederlands- Indië. Dit grootse evenement werd destijds geopend door prinses Juliana en was voor veel Nederlanders de eerste kennismaking met de Indische cultuur. Het evenement maakte een onuitwisbare  indruk.

Terugblik

In mei 2013 zal de gemeente Den Haag, in het kader van het project “Sporen van Smaragd”, een terugblik op deze tentoonstelling organiseren. De organisatoren doen daarvoor een beroep op (oud-)Hagenaars, om te proberen enkele van de vele amateurfilms die in die tijd door particulieren zijn gemaakt te achterhalen. Wie heeft nog filmbeelden in een oude doos of op zolder liggen?   Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: , | 7 reacties

Het leven als rivier

Geplaatst op 19 maart 2013 door buitenzorg

Indonesiërs zijn gewend zich stil te houden over trauma’s. ‘We zijn geen schuldsamenleving, waarin je benoemt wat fout is en sorry zegt.’ Toch worden voorzichtig de eerste stapjes gezet richting verwerking van het gewelddadige verleden.

Door Elske Schouten

Begraafplaats Rawagede

Begraafplaats Rawagede

Geen spoor van rancune viel te bespeuren bij Cawi, een negentigjarige weduwe uit het dorp Rawagede op West-Java. Het heden ging grotendeels langs de oude dame heen, maar over de executie van haar echtgenoot door Nederlandse soldaten kon ze nog met veel detail vertellen. Op die vroege ochtend in 1947 was hij vertrokken naar de sawa, toen de Nederlanders kwamen. Cawi hoorde schoten en verstopte zich onder tafel. De volgende ochtend vond ze het lichaam van haar man in de goot, met twee kogelgaten in zijn hoofd.

‘Het is lang geleden, het doet niet meer zo veel pijn om eraan te denken’, zei Cawi in september 2011, een paar uur voordat ze een rechtszaak tegen de Nederlandse staat zou winnen om compensatie te krijgen voor haar verlies. Geduldig vertelde ze die dag alle Nederlandse journalisten hetzelfde verhaal, ‘als een aapje in de dierentuin’. ‘Ik ben helemaal niet boos op Nederland. Het was mijn lot.’    Lees verder →

Geplaatst in 5. Indonesia | Tags: , , , , | 43 reacties

Zeepost 2013/4

Geplaatst op 18 maart 2013 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Reünies Carpentier Alting Stichting Batavia

Onze school werd in 1902 opgericht door de Dhr. Carpentier Alting, een vrijmetselaar. In eerste instantie als een meisjes-HBS, maar later een uitgebreide scholengemeenschap met Gymnasium, HBS, MMS, MULO en lagere scholen. Deze scholengemeenschap (afgekort: CAS van Carpentier Alting Stichting) heeft bestaan tot 1960. Reünies in Nedeland werden al gehouden sinds vóór de oorlog en voortgezet daarna. Weliswaar onregelmatig, maar sinds 1973, met de oprichting van de Stichting CAS Reünisten, werden de reünies met meer regelmaat gehouden. Eerst om de 2 jaar, maar de laatste 5 jaar, elk jaar. Ook de CAS-ers in Indonesië houden jaarlijks een reünie. Het is al meerdere keren voorgekomen dat CAS-ers in Nederland en daarbuiten, samen met de CAS-ers in Indonesië een gezamenlijke reünie houden in Jakarta.

Lyceum CAS, Batavia

Lyceum CAS, Batavia

Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: , , , , | 4 reacties

Silosanen, het verloren paradijs

Geplaatst op 16 maart 2013 door buitenzorg

Door Herbert van Rheeden

In onze slaapkamer hangen twee aquarellen van mijn vader Guus van Rheeden, die hij gemaakt heeft ca 1939. Dit hoofdstukje gaat over het landschap, de omgeving van de plantage in het vooroorlogse Nederlands-Indië, dat in de eerste vijf à zes jaar van mijn leven altijd aanwezig was.

Het landschap van Silosanen, door Guus van Rheeden.

Het landschap van Silosanen, door Guus van Rheeden.

Ik keerde daar in 1983 naar terug, vergezeld van mijn echtgenote. Vanuit het Guesthouse in Djember, informeerde ik via de balie hoe wij het beste naar Silosanen konden komen. Men kon wel iemand met een colt (=soort volkswagenbusje van Japanse makelij) charteren die ons daarheen wilde brengen. Inmiddels wisten wij op welke prijs wij moesten rekenen om een hele dag een colt te huren. Er kwamen twee man mee, waarvan een chauffeur (sopir) was. De weg naar Silosanen leek redelijk gemakkelijk te vinden. We moesten wel over bruggetjes waarvan de conditie na al die jaren behoorlijk beroerd was: planken die ontbraken, kuilen voordat je op de brug kwam enzovoort. Tenslotte zagen we de borden Kebon Silosanen, we reden door een gedeelte met een rubberaanplant. We zagen de sneden in de boom, de nappen waarin het sap druppelde, dat tenslotte kan worden verwerkt. Ik herinnerde mij dat ik als kleuter graag met het sap van de rubberboom speelde, je kon er kleine balletjes van draaien tussen je handen, die je elke keer een beetje groter kon maken met vers sap, zodat je een stuiterballetje kon maken. De verse rubber had een heel specifieke geur, een beetje amoniak-achtig.    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , | 32 reacties

Zeepost 2013/3

Geplaatst op 13 maart 2013 door buitenzorg

Vragen en oproepen van lezers

Familie Jeekel en ten Boom (Tjepoe/Buitenzorg/Bandoeng)

Mijn opa Sijtje Jeekel (1869-1940) was veehouder en inspecteur boschwezen in Tjepoe. De boerderij in Tjepoe was vernoemd naar mijn oma, Helena Jacoba Barkmeyer (1882 – 18 augustus 1945 in kamp Halmaheira in Semarang).

Sijtje Jeekel (1913-1943)

Sijtje Jeekel (1913-1943)

Mijn vader was oudste zoon. Evenals als mijn opa (en ikzelf) heette hij Sijtje. Hij werd geboren op 3 maart 1913 in Tjepoe. Hij bracht zijn jeugd door in de omgeving van Tjepoe en Semarang. Mijn moeder, Catharina Alida ten Boom (1919 – 1984) heeft hij ontmoet in de electro/speelgoedzaak van haar vader te Semarang, Gerrit Johan Christiaan ten Boom.

Bekend is dat mijn vader als 17 à 18-jarige bij de marine heeft gediend, vermoedelijk in Soerabaja, maar dit weet ik niet zeker. Waarschijnlijk hebben mijn ouders enige tijd in Malang gewoond. Mijn vader werkte daar als KNIL-militair, bij de compagnie gevechtwagens op het vliegveld van Singosari. Van mijn moeder is een adres bekend: p/a Familie J. Blauwpol, Taloen Koela nr 9 ( of 8 ), Malang. Wie kent deze familie?   Lees verder →

Geplaatst in Zeepost | Tags: , | 27 reacties

‘Eene Eerezaak’

Geplaatst op 11 maart 2013 door buitenzorg

Een kennismaking met de Indo en het Indo-pauperdom

Acteur Bronsgeest in de rol van "Dolle Hans"

Acteur Bronsgeest in de rol van “Dolle Hans”

De herkomst van de Indo-gemeenschap mag tegenwoordig bij iedereen bekend worden verondersteld. Een eeuw geleden was dit echter anders. Vele Nederlanders moesten ‘den Indo’ nog leren kennen, door berichten in de pers, of door toneelvoorstellingen. Het succes van twee toneelstukken van Jan Fabricius, ‘Totok en Indo’ en ‘Dolle Hans’, gaf een medewerker van het maandblad ‘Nederlands-Indië Oud en Nieuw’, een zekere De Braconier, aanleiding uit te legggen wat Indo´s waren en hoe armoedig het leven was van velen van hen. In zijn artikel ‘Het pauperisme onder de in Nederlands Oost-Indië levende Europeanen’ van november 1916 weerklinkt de roep van de sociale revolutie:

‘De toneelstukken “Totok en Indo” in het Verkade Theater en “Dolle Hans” van het gezelschap van Royaards zijn flink ingeslagen. Het Nederlandse publiek, dat over algemeen nog maar weinig afweet van de Europese samenleving in Insulinde, heeft gelachen bij de vertoning van een aardige plantage-idylle en zowaar gesnotterd en gejuicht bij het zien van een Indo-drama.
Jan Fabricius trachtte door het schrijven van “Dolle Hans” goed te maken, wat hij bij “Totok en Indo” had verbruid, toen hij als Indo’s twee lamlendige, kromsprekende, krontjongende plantageopzichters op het toneel bracht. Dolle Hans werd nu als tegenhanger geschapen: een temperamentvolle, opofferende, nobele “sinjo”, die door een wonderbaarlijke ijzervreter tot de kogel wordt veroordeeld.
Het is niet te ontkennen, dat door deze twee toneelstukken in Nederland meer aandacht is verkregen voor de Indo’s.    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 108 reacties

Foto zoekt familie: album 824

Geplaatst op 7 maart 2013 door buitenzorg

Het Tropenmuseum in Amsterdam wil de eigenaren van 335 foto-albums opsporen. Middels een website en een app zullen binnenkort ongeveer 80 duizend foto´s onder de aandacht van het grote publiek worden gebracht. Vooruitlopend op de start van dit project legt de Java Post al vast enkele van deze albums voor aan zijn lezerspubliek. Vandaag is het de beurt aan album nr. 824.

Het album heeft geen onderschriften. We kennen dan ook geen enkele naam van de afgebeelde personen, en moeten gissen naar de achtergrond. Wat opvalt, is dat het album begint met foto´s van een excursie van de “Young Australian League”, in (zo weten we uit de krant) 1938. Ongeveer 40 Australische jongens brengen een kort bezoek Soerabaja en worden daar opgewacht door een delegatie van leerlingen en docenten van de HBS en het Openbaar Lyceum. ´s Avonds werd een dansavond georganiseerd voor beide groepen. De volgende dag gaan de Aussies naar Perak en Tretes, om vervolgens met hun schip de ‘Koolinda’ door te reizen naar Semarang en Batavia.

Australische jongens in Tandjoeng Perak (1938)

Australische jongens in Tandjoeng Perak (1938)

Het album heeft zowel foto´s van de dansavond alswel de bezoeken aan Perak en Tretes. Dit doet veronderstellen dat we hier te maken hebben met een docent van één van deze scholen.    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , | 6 reacties

‘Een gouden tijd’

Geplaatst op 2 maart 2013 door buitenzorg

De herinneringen van horeca-man Hendrik Tuinema

Hendrik Tuinema, 1950

Hendrik Tuinema, 1950

Afkomstig uit een Groningse horeca-familie, had Hendrik Tuinema (1920) niet anders voor ogen dan een toekomst in de horeca-sector. De oorlog kwam tussenbeide. Tot 1944 wist hij op vrije voeten te blijven, maar werd toen opgepakt in verband met zijn verzetsactiviteiten. Na een verblijf in Neuengamme ontsnapte hij tijdens een evacuatie nauwelijks aan de dood. Na de bevrijding, teruggekeerd in Groningen, wilde hij weg, ver weg…
In 2009 liet hij zijn levensverhaal optekenen door Alexandra Heering.

Door Alexandra Heering

Tuinema: “Ik kreeg de mogelijkheid om te praten met een van de heren Zeilinga, eigenaren van Hotel Des Indes in Batavia. Hun vader, directeur van de Javasche Bank, was ooit via een of andere schuld of faillissement aan het hotel blijven hangen.
Hij zei toen tegen zijn beide zoons: ‘Doen jullie dat maar, gaan jullie Des Indes maar runnen.’ Een van die zoons, Frits, was in Amsterdam en ik kreeg via via de hint: ‘Jij moet eens met hem gaan praten.’ ‘Maar wie is dat dan?’ vroeg ik toen. ‘Ik heb over jou verteld en hij kan je misschien wel gebruiken.’ Toen ben ik met hem gaan praten en dat klikte wel, dat is een volgend gesprek geworden, dat is een keuring geworden, dat zijn vooruitzichten geworden en toen dacht ik: ‘Dat ga ik doen, dan ben ik ten minste hier weg! Als ik eenmaal in Nederlands-Indië ben, dan zit ik vlak bij Australië.’ Want daar wilde ik naartoe. Dat was in die tijd helemaal in als emigrantenland. Daar moest ik wezen. Als ik maar eerst in Batavia zou zijn, dan kon ik wel weer verder. Naar Batavia ging ik als zaalchef. Tegenwoordig zouden we dat restaurantmanager of food and beverage manager noemen, maar toen heette het zo. ”   Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , | 14 reacties