Na lang wikken en wegen heeft de jury een beslissing genomen. De prijs voor degenen die het afgelopen jaar de geschiedenis van Nederlands-Indië onder de aandacht van het grote publiek heeft gebracht, de Gouden Buffel 2013, gaat naar:
Boeroeng en Nelly, van de website Indisch4ever.
Het juryrapport: Lees verder
Door Ties van de Werff
Het Indië monument in Gemert
Op zaterdag 6 september 2008 werd in Gemert een heus Indië-monument onthuld. Het kunstwerk van de Mierlose beeldhouwer Johan van Hoof, gesitueerd op de hoek van de Pater van den Elsenstraat, verbeeldt de integratie van de Indischen in Gemert. Gemert kent een groot aantal Indische families, en dat is geen toeval. Nadat Indonesië een onafhankelijke Republiek werd, vertrokken veel KNIL-militairen en Indischen die voor de Hollanders werkten per boot naar Nederland. In 1951 besloot de Gemertse gemeenteraad om 120 van deze Indische gezinnen op te vangen, een relatief groot aantal voor een dorp van nog geen 10.000 inwoners. Voor het eerst kwamen er “van die bruine” in Gemert wonen. De integratie van deze buitenlandse Nederlanders verliep relatief gemakkelijk. Eén van de eerste van deze gezinnen was de familie Van de Werff.
In 1935 besloot Adriaan van de Werff, zoon van Pieter van de Werff en Sientje Gijsbers, om als KNIL-soldaat naar Batavia te gaan. Tijdens zijn verblijf op Java ontmoette hij Leentje Merckx, een inlandse die te vondeling was gelegd bij een rijkere Belgische familie met een theeplantage – een praktijk dat in het arme Nederlands-Indië wel vaker voorkwam. In 1938 kregen zij hun eerste kindje, Willy, en vier jaar later werd Jantje geboren. Jantje was amper vijf weken oud toen de Japanners Indonesië binnenvielen. Adriaan werd krijgsgevangen gemaakt en ingescheept naar Birma. Onderweg overleefde hij een luchtaanval van de geallieerden, en werkte daarna drie jaar aan de beruchte spoorlijn. Leentje werd met haar zoontjes geïnterneerd in kamp Demak Idjoe in de buurt van Djokjakarta. Gelukkig overleefden zij allen de oorlog. Lees verder
Een maand geleden vroegen we u personen te nomineren voor de Gouden Buffel 2013: de speciale Java Postprijs voor degene die dit jaar de geschiedenis van Nederlands-Indië het meest onder de aandacht heeft gebracht van het grote publiek. Dank zij uw reacties, zowel onder de oproep als via meldingen rechtstreeks aan de redactie, kregen we weer een gedegen selectie van gegadigden.
In alfabetische volgorde:
Jacques Zeno Brijl
De luitenant-kolonel b.d. Koninklijke Landmacht die ondanks zijn gevorderde leeftijd (hij is van 1927!) zonder rusten doorgaat met zijn missie: het voordragen van ex-militairen voor onderscheidingen. Dankzij hem werden dit jaar tenminste vier personen posthuum onderscheiden met het Mobilisatie Oorlogskruis.
Rene Creutzberg
Hoofdredacteur van het blad De Indo, uitgegeven in Walnut, Los Angeles, California. Medio dit jaar was het 50 jaar geleden dat het blad – de eerste twee jaar onder de titel De American Tong Tong – voor het eerst door Creutzberg werd uitgegeven. Een Amerikaanse Tjalie Robinson, still going strong. Lees verder
Verzet van Indonesische bestuursambtenaren in Panaroekan
R.A.A. Soedibiokoesoema
(1880 – 1944)
Het gebruikelijke verhaal van de Japanse bezetting gaat over pogingen tot verzet van de kant van de Europeanen, en samenwerking met de Japanners door de Indonesiërs. Natuurlijk is dit een te simpele voorstelling van zaken. Zo waren sommige Europeanen pro-Japans, en zaten Indonesiërs in het verzet. Onze kennis van het Indonesische verzet is echter zeer beperkt. In ‘Het Koninkrijk der Nederlanden tijdens de Tweede Wereldoorlog’ maakte dr. Lou de Jong weliswaar uitgebreid melding van een opstand van PETA-militairen in Blitar, begin 1945, en voegde daar aan toe dat “het ook elders in de archipel in ’45 tot locaal verzet tegen de Japanners is gekomen”, veel meer dan dát kon hij niet noemen. De simpele reden: hij wist het niet. Gebrek aan aandacht van de kant van de Nederlandse en Indonesische historici maakt dat Indonesische verzetsinitiatieven in vergetelheid zijn geraakt, zoals bijvoorbeeld dat van de regent van Panaroekan, Soedibiokoesoemo. Lees verder
TM-FZF-album 1069
Foto´s van Nederlands-Indië waarop tegenstellingen zijn afgebeeld, roepen vaak vragen op. Ze geven inzicht in het raciale onderscheid, in stands- en cultuurverschillen. Soms zijn ze nogal confronterend omdat we datgene zien wat we niet meer wíllen zien, en leiden dan tot plaatsvervangende schaamte.
Tot dit soort foto´s worden door sommigen ook die van het Sinterklaasfeest gerekend. Ze verbeelden een cultureel fenomeen dat op geen enkele manier is gerelateerd aan de lokale tradities. Was het wel zo erg? Of was het gewoon een onschuldig partijtje van expats?
Van moeder tot moeder
Hoe verliep het feest precies? Hoe werd het gevierd?
In 1928 verscheen in het Algemeen Handelsblad een artikel van een zekere ‘Annie’, een dame die uitleg gaf op lezersvragen. Naar aanleiding van de vraag van een mevrouw van wie een dochter in Indië woonde, deed ze het Sinterklaasfeest uit de doeken. Van moeder tot moeder. Lees verder
(Ingezonden bericht)
Tjidengkamp reünie op dinsdag 15 april 2014.
Na vele verzoeken wordt op dinsdag 15 april 2014 een reünie georganiseerd voor de degenen die in Tjideng geïnterneerd zijn geweest. Deze reünie zal plaatsvinden van 10.30 uur tot ongeveer 16 uur in de Koempoelan van Bronbeek. De heer Ko van Halteren, die tot 1995 de reünies heeft georganiseerd, zal hieraan zijn medewerking verlenen.
Verdere informatie, hoe u zich moet aanmelden enz. kunt u vinden op http://www.tjidengkamp.nl
Organisatie: Hans Freiboth, tel: 0546 – 49.29.44 freiboth@home.nl
Door Peter Schumacher
Pantun: Liefdesgedicht
De laatste tijd heb ik veel zogeheten Indische gedichten gelezen i.v.m. met een bloemlezing die een vriend van me aan het samenstellen is. Wat mij daar bij opvalt is dat Indische gedichten helemaal niets ontlenen aan de traditionele, eeuwenoude Maleise dichtkunst, die uitdrukking vindt in ondermeer de vierregelige pantun. Deze Maleise dichtvorm, die terug gaat tot de 15de eeuw, is ook in het huidige Indonesië nog zeer levend aanwezig. Er worden regelmatig competities gehouden op internet: zie bij voorbeeld de website van pantun yang paling lucu 2013 (de leukste en grappigste pantun van dit jaar).
De pantun blijkt een prachtig poëtisch vehikel te zijn om heel subtiele liefdes en erotische boodschappen in te verbergen. Op menig huwelijksfeest worden eigen voor die gelegenheid geschreven pantuns geciteerd, gepaard gaande met veel gelach en applaus.
Belangrijkste kenmerk is de rijmvorm: a-b-a-b. De boodschap moet in de laatste twee regels staan. De eerste twee dienen die boodschap in te leiden. Moderne Indonesische gedichten zijn praktisch nooit in die pantuntraditie geschreven, waarschijnlijk omdat deze voornamelijk als een versvorm wordt beschouwd van en door het volk. Misschien bestond er toen in de koloniale tijd en bestaat er nu in het moderne Indonesië nog steeds een culturele kloof tussen ‘het gewone (pantun)rijmelende volk’ en de ‘poëzie scheppende elite’. Lees verder
Publieksprijs van de Java Post wordt dit jaar opnieuw uitgereikt
Vorig jaar werd door de Java Post een eerste schuchtere poging ondernomen om degenen die de geschiedenis van Nederlands-Indië onder onze aandacht brengen, in het zonnetje te zetten.
De Gouden Buffel 2012 ging naar Gert Oostindie, de man die regelmatig in het nieuws was omdat hij namens de onderzoeksnstituten KITLV, NIOD en NIMH bij de overheid aandrong op wetenschappelijk onderzoek naar de na-oorlogse periode. Zijn verzoek werd niet ingewilligd, maar de Gouden Buffel kon hem niet ontgaan. Naar het schijnt heeft hij de onderscheiding meteen toegevoegd aan zijn curriculum.
Charles Dibbets werkte aan de Birma-Siamspoorweg
Charles Dibbets. Foto: Karin Stroo.
“De vierdaagse zeereis van Tandjong Priok naar Singapore in januari 1943 was een verschrikking”, vertelt de 97-jarige Birmaspoorwegveteraan Charles Dibbets. Dicht opeengepakt in een afschuwelijk stinkend ruim van een Japans vrachtschip moesten krijgsgevangen KNIL-militairen proberen mens te blijven. Het viel in het niet bij wat hen te wachten stond bij de aanleg van de Birmaspoorweg in de jungle van Thailand. “Door het ontstaan van allerlei kwalen als gevolg van het vitaminegebrek, hebben we zelfs vergeefs geprobeerd gras te eten om te kunnen overleven.”
Door Dick Schaap
In het ruim van het vracht schip konden de krijgsgevangenen zich nauwelijks wenden of keren. “Je kon niet languit liggen, daar was geen ruimte voor”, vertelt Charles Dibbets. Een steile houten trap voerde uit het ruim naar de latrine op het dek. Rondom de trap waren voor de krijgsgevangenen naar boven oplopende houten stellingen getimmerd. Een plek op de bovenste stelling vrijwaarde de gelukkige klimmer van braaksel van zijn mogelijk zeezieke onderburen.
De krijgsgevangenen mochten alleen aan dek komen als ze naar de latrine moesten. De latrine bestond uit een houten constructie, die buitenboord hing. Er stond voortdurend een lange rij gevangenen op de trap en voor de latrine, omdat nogal veel van hen diarree hadden. De verpestende stank in het ruim ontstond ook omdat sommige gevangenen hun behoeften nauwelijks konden bedwingen. Lees verder
Een bezoek aan begraafplaats Peneleh in Surabaya
Begraafplaats Peneleh, Surabaya (Google Earth, 2013)
Een boek dat helaas veel te vroeg is gesloten, is het weblog www.londoh.com van Lionel Sluyter, een Amsterdammer met een Indonesisch hart. Tot zijn overlijden, in februari 2011, berichtte hij op een onderhoudende en eigenzinnige wijze van zijn ervaringen met Nederlands-Indië en Indonesië. Over zijn bezoek aan Indonesië in 2009 schreef hij:
“In Surabaya checkte ik in bij hotel “Tanjung” een beetje vreemd hotel met allerlei soorten kamers, een restaurant dat 24 uur open is en kouwe Bintangs op de kamer aflevert. De kamers zijn typisch Indonesisch met vele gebreken en zaken die gerepareerd dienen te worden of provisorisch zijn gerepareerd en niet echt goed werken. Ik voel me thuis op zo´n plek.”
De website van Hotel Tanjung meldt ons: “Gelegen in het centrum van Surabaya, is Hotel Tanjung de perfecte plaats om stad en omgeving te ontdekken. Dit moderne hotel ligt in de directe omgeving van populaire stadsattracties als de ambassades van het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, en het Canadese consulaat.”
Heeft Sluyter getwijfeld of hij deze “populaire stadsattracties” zou bezoeken? Waarschijnlijk niet. Hij besloot anders, en bracht een bezoek aan Peneleh, de nabijgelegen oudste (1840) nog bestaande Europese begraafplaats: Lees verder
Java Post 