Java Post

´Alles bleef stil, doodstil´

Geplaatst op 17 maart 2011 door buitenzorg

Getuigenissen van de atoombom op Nagasaki

De A-bom op Nagasaki

In de berichtgeving over de recente aardbeving en vloedgolf in Japan worden veelvuldig vergelijkingen gemaakt met de gevolgen van de atoomaanval op Japan in 1945. De huidige beelden van een totale verwoesting brengen bij de nog levende getuigen van destijds herinneringen naar boven die moeilijk kunnen worden beschreven.
Terwijl Japanse en internationale media op zoek gaan naar Japanse herinneringen aan die verschrikkelijke momenten in augustus 1945, gaat de Java Post op zoek naar de Nederlandse connectie. Welke Nederlanders waren toen ter plekke? Hoe ervoeren zij de inslag?

Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1945, atoombom, capitulatie, Chenango, Fukuoka 14., Fukuoka 2, Hiroshima, Japan, krijgsgevangenen, Manilla, Nagasaki, Okinawa, scheepswerf, Truman | 30 reacties

´Deze keer deden we het zélf´

Geplaatst op 15 maart 2011 door buitenzorg

Keijiro Matsushima, voor de kaart van Hiroshima (CNN)

Recente beelden van met de grond gelijk gemaakt dorpen en brandende resten van gebouwen in het noordoosten van Japan leiden in Hiroshima en Nagasaki tot pijnlijke herinneringen.
´Het is net als de derde atoomaanval op Japan´, zei Keijiro Matsushima, een 82-jarige overlevende van het atoombombardement op Hiroshima. ´Maar deze keer deden we het zélf.´
Japan heeft 54 kerncentrales, en ongeveer een derde van de elektriciteit komt uit kernenergie. Net als in Europa wordt hier de levensduur van deze centrales opgerekt door de maatschappelijke discussies rond het gebruik van kernenergie.
Matsushima is bezorgd over de mensen die zijn blootgesteld aan de straling in de afgelopen dagen, maar ziet weinig alternatieven voor kernenergie. ´Helaas, dit is een klein land. Japan heeft weinig energie. We moeten het misschien zien als een noodzakelijk kwaad.´ Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: atoombom, Hiroshima, Japan, Keijiro Matsushima, kernenergie, Nagasaki | Plaats een reactie

Japan in nood

Geplaatst op 13 maart 2011 door buitenzorg

De Japanse premier Naoto Kan noemde vandaag de situatie waarin Japan zich nu bevindt door de gevolgen van de aardbeving en vloedgolf ´de ergste crisis´ waarin Japan heeft verkeerd sinds de Tweede Wereldoorlog. Hij verwijst hier naar iets wat waarschijnlijk ook veel oudere lezers van de Java Post moet zijn opgevallen: de verschrikkelijke beelden die ons deze dagen op de televisie en internet worden voorgeschoteld doen denken aan die van Hiroshima en Nagasaki, in augustus 1945. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: 1945, aardbeving, crisis, Hiroshima, Japan, Nagasaki, Naoto Kan, Tweede Wereldoorlog, vloedgolf | 11 reacties

Het ontbrekende diorama

Geplaatst op 11 maart 2011 door buitenzorg

Een bezoek aan het Monumen Nasional op het Merdekaplein inspireert Bert Immerzeel tot een wandeling door de buurt. De geschiedenis van Jakarta in 3-D.

Door Bert Immerzeel

Jaren geleden bracht ik een bezoek aan het museum van het Monumen Nasional van Indonesië, op het Merdekaplein in Jakarta. Véél had het niet om het lijf: enkele tientallen armoedige dioramas, als een canon van de Indonesische geschiedenis met opvallend veel lacunes. Later moest ik het nog een keer opzoeken, ´diorama´, een woord dat al even historisch aandoet als het begrip waar het voor staat: een kijkkast van een moment uit de geschiedenis. Zoals een schoolplaat van Jetses, maar dan in 3-D.

Diorama´s in het Monumen Nasional, Jakarta

De tentoonstelling was wel érg politiek gekleurd, vond ik. Weinig objectief, en ingericht met een duidelijke propagandistische bedoeling. De tijden van vóór de komst van de Nederlanders werden vooral positief afgeschilderd, de Nederlandse periode negatief, de Japanse periode vooral positief als beëindiging van de macht van de belanda´s, en tenslotte, natuurlijk in volle glorie, de Merdekastrijd en de oprichting van de Republiek. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, AMS, Batavia, bersiap, Buitenzorg, Ciliwung, Depok, Hospitaalweg, Indonesië, Jakarta, Kwitang, merdeka, Merdekaplein, Militair Hospitaal, Monas, monument, museum, MvO, Pedjambon, Pejambon, PID, Prapatan, Priok, Senen, Soekaboemi, Tjideng, Tjiliwoeng, Willemskerk, Xe Bat, Xe Bataljon | 5 reacties

Hardnekkige geruchten

Geplaatst op 4 maart 2011 door buitenzorg

De moord op de controleur van Soekaboemi

We blijven nog even in Soekaboemi. Dit keer een verhaal over verzet, of in ieder geval iets wat daar op lijkt. In 1950 (let wel: we waren onze kolonie nét kwijt en hadden toch nog tijd en aandacht voor dit soort zaken) werd aan Hermanus Jongbloed, bij leven controleur Binnenlands Bestuur, posthuum de Verzetsster Oost-Azië 1942-1945 uitgereikt. In de motivering werd gemeld:

´Hij heeft zich gedurende de Japanse bezetting bijzonder onderscheiden door daden van moed, geestkracht, karaktervastheid en gemeenschapszin. Hij is op zijn post gebleven en heeft tegenover de Japanse bezetters een krachtige en vastberaden houding aangenomen. Zo weigerde hij zeer beslist te voldoen aan het verzoek van Japanse officieren om Europese prostituees te leveren. Waarschijnlijk is deze weigering de directe reden dat hij werd meegevoerd en op 15 maart 1942 op straat werd neergeschoten.´[i]

Benoemingsbericht Jongbloed

Hier wordt een taal gebruikt die we tegenwoordig niet meer kennen. Zó veel prachtige woorden over de houding van de controleur gedurende slechts enkele dagen (de Japanners arriveerden op 10 mei 1942 in Soekaboemi) dat we bijna wel móeten twijfelen aan de waarde daarvan. Bijzonder ook in de motivering is het gebruik van het woord ´waarschijnlijk´ in de laatste zin. Het Comité dat verantwoordelijk was voor de onderscheiding wist blijkbaar niet goed wat er nu wérkelijk was gebeurd. Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1950, 1952, controleur, De Jonge, Grand Hotel Selabatoe, Hessels, Hogewind, Japanners, Jongbloed, Lou de Jong, Moord, onderscheiding, prostituees, prostitutie, Soekaboemi, Verzetsster Oost-Azië, Vogelweg, vrouwen, Wicherts | Plaats een reactie

Lou de Jong en het bombardement op Soekaboemi

Geplaatst op 1 maart 2011 door buitenzorg

´Wij willen de op Java geleverde gevechten in een duidelijke volgorde en zo overzichtelijk mogelijk beschrijven – overzichtelijkheid is nu eenmaal het wezen van alle geschiedschrijving.´ – aldus dr. Lou de Jong in ´Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 11a, Nederlands-Indië, tweede helft.´[i]

De Jong in zijn werkkamer. Foto: Vincent Mentzel.

Nu heb ik zeven van de 29 banden van het opus magnum van De Jong, en – ik moet het toegeven – ik gebruik ze zelden. Waarom? Schuld van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (Riod). Ooit werd bedacht dat het gewone volk voldoende had aan een versie van dit standaardwerk zónder voetnoten en register, en dat alleen voor de wetenschappers een iets duurdere versie op de markt hoefde te komen mét alle verwijzingen die een dergelijk werk echt bruikbaar maken. En tja, helaas, ik heb slechts de publieksversie in de kast staan… Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: 1942, Bandoeng, bombardement, KNIL, Koninkrijk, Lou de Jong, Nederlands-Indië, NIOD, P. de Jonge, politie, RIOD, Soekaboemi, treinstation, Vogelweg, Wereldoorlog, Wilhelminaweg | 1 reactie

´Primarily against the Dutch´(II)

Geplaatst op 24 februari 2011 door buitenzorg

Semarang in de Bersiap!periode

Het voorafgaande: Semarang wachtte met spanning op de dingen die zouden gaan gebeuren. Met komst van de Britten leek het rustiger te zijn geworden, maar de gebeurtenissen elders op Java maakten dat het vuur van de opstand ieder moment weer kon oplaaien. Om de evacuaties niet in gevaar te laten brengen, besloten de Britten over te gaan tot actie.

Tweede Slag om Semarang: 18-21 november 1945

Britse soldaten in actie, 20 november 1945

In de vroege ochtend van de 18e november arresteerden de Britten resident Wongsonegoro. Belangrijke gebouwen werden bezet. Overal verschenen barricades en waren Indonesische sluipschutters actief.
De volgende dag werd overal in de stad zwaar gevochten. De Britse troepen werden hierbij gesteund door de Japanners. Geinterneerden in de BAT-fabriek en Hotel Jansen konden worden ontzet en geëvacueerd naar de haven. Uiteindelijk werd de positie van de Britten toch zó benard dat verzocht werd om luchtsteun.
Op 20 november deden zes Thunderbolt jachtbommenwerpers een aanval op Indonesische stellingen langs de Bodjong en aansluitende wegen naar het havengebied. Het verzet van de Indonesische troepen werd hiermee gebroken.
Weer een dag later dag was de opstand voorbij. Enkele zuiveringsacties beëindigen de strijd. De slachtoffers van deze operatie: een handvol Britten en Japanners, en naar schatting 100 á 150 Indonesiërs. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, Ambarawa, Banjoebiroe, bersiap, bersiapperiode, Bodjong, Boeloe, Britten, Djoernatan, evacuatie, Flohr, HMS Sussex, IFTU, Indonesië, Japanners, Magelang, Merckelbach, Mlaten, Nederlands-Indië, NICA, Oengaran, pemoeda, RAPWI, Semarang, Tijgerbrigade, Wongsonegoro | 108 reacties

Moord op volle zee

Geplaatst op 21 februari 2011 door buitenzorg

Uit de Sumatra Post van 21 december 1929 het volgende bericht, onder de titel ´Een moord op volle zee´. Voer voor juristen!

Soerabaja: de haven van Tandjoeng Perak

´Vrijdagmorgen omstreeks half tien, liep het Japanse stoomschip Semarang Maru de haven van Soerabaja binnen. Tevoren was door de gezagvoerder aan de autoriteiten getelegrafeerd dat de timmerman van het schip, een zekere Yamamoto Kansaburo, door de bliksem was getroffen en gedood. Naar aanleiding van dit telegram kwam de chef van de havenpolitie aan boord. Hij zag daar dat het lijk van de timmerman al in het vereiste kleed was gestoken, en dat verder alles gereed was om tot de begrafenis over te gaan. Een Japanse geneesheer was eveneens aan boord gekomen en die verklaarde in gebroken Engels dat alles in orde was en dat men zo naar het kerkhof zou kunnen gaan. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: 1929, Batavia, bliksem, C.B.Z., consul, consul-generaal, J. Recourd, kapitein, kok, Komori Yuiro, kwartiermeester, mes, Moord, officier van justitie, politie, Semarang Maru, Soerabaja, Sumatra Post, Tandjoeng Perak, timmerman, Van Lier, Yamamoto Kansaburo | Plaats een reactie

´Primarily against the Dutch´ (I)

Geplaatst op 18 februari 2011 door buitenzorg

Semarang in de Bersiap!periode

De gewelddadige periode in Nederlands-Indië kort na de Japanse capitulatie, ook wel de ´bersiapperiode´[i] genoemd, is moeilijk te beschrijven. De aanwezigheid van vier verschillende partijen (Indonesiërs, Japanners, Britten en Nederlanders), ieder met zijn eigen wensen, prioriteiten en mogelijkheden, maakte de situatie op zich al complex. Door de snelheid van de veranderingen werden door de partijen vooral ad-hoc beslissingen genomen. En tenslotte, hoewel de inzet in essentie overal dezelfde was, niet in alle plaatsen was de strijd gelijk.
Om deze periode goed te kunnen begrijpen, helpt misschien een overzicht van de gebeurtenissen van dag tot dag. Hier het eerste hoofdstuk van een tweeluik over Semarang.

De ´Japanse´ periode

Bodjong, Semarang

Een paar weken na de Japanse capitulatie, begin september 1945, werden de eerste vertegenwoordigers van de Geallieerden, leden van de organisatie Recovery of Allied Prisoners of War and Internees (RAPWI), boven Java gedropt. De militaire arts dr. D.H.K. Soltau kreeg opdracht een inventarisatie te maken van ziekenhuizen, kampen en gevangenissen in Bandoeng en Midden-Java.
Op 14 september arriveerde de arts in Semarang. Hij moet zijn geschrokken. Er waren meer gevangenen dan hij had verwacht, en de Indonesische bevolking was gevaarlijk onrustig. Verder zag hij dat de Japanners, door de Geallieerden aangewezen om orde en rust te handhaven, nog moeite hadden met hun nieuwe rol. Mede op aanwijzen van Soltau besloten de Britten nu om – naast Batavia en Soerabaja – ook Semarang als `key area´ te bestempelen. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: 1945, Ambarawa, Banjoebiroe, bersiap, bersiapperiode, Bodjong, Boeloe, Britten, Djoernatan, Edwardes, evacuatie, Gurkha, Hawthorne, Indonesië, Japanners, Kido, Magelang, Mlaten, Nederlands-Indië, NICA, pemoeda, RAPWI, Semarang, Soerabaja, Soltau, strijd, Wongsonegoro | 15 reacties

Een welkome overstroming

Geplaatst op 16 februari 2011 door buitenzorg

Tering aan de rivier Mahakam, Borneo

Uit het archief van het Tropenmuseum enkele foto´s van het dorpje Tering, Midden-Borneo. De foto´s – uit de jaren ´30 – zijn waarschijnlijk gemaakt door één van Missionarissen van de Heilige Familie (afkomstig uit Grave, Nederland), die in Tering een schooltje hadden opgericht en een katholieke kerk.

Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Borneo, foto, foto´s, Heilige Familie, kerk, missie, missionarissen, overstroming, school, Tering | 1 reactie