Hardnekkige geruchten

De moord op de controleur van Soekaboemi

We blijven nog even in Soekaboemi. Dit keer een verhaal over verzet, of in ieder geval iets wat daar op lijkt. In 1950 (let wel: we waren onze kolonie nét kwijt en hadden toch nog tijd en aandacht voor dit soort zaken) werd aan Hermanus Jongbloed, bij leven controleur Binnenlands Bestuur, posthuum de Verzetsster Oost-Azië 1942-1945 uitgereikt. In de motivering werd gemeld:

´Hij heeft zich gedurende de Japanse bezetting bijzonder onderscheiden door daden van moed, geestkracht, karaktervastheid en gemeenschapszin. Hij is op zijn post gebleven en heeft tegenover de Japanse bezetters een krachtige en vastberaden houding aangenomen. Zo weigerde hij zeer beslist te voldoen aan het verzoek van Japanse officieren om Europese prostituees te leveren. Waarschijnlijk is deze weigering de directe reden dat hij werd meegevoerd en op 15 maart 1942 op straat werd neergeschoten.´[i]

Benoemingsbericht Jongbloed

Hier wordt een taal gebruikt die we tegenwoordig niet meer kennen. Zó veel prachtige woorden over de houding van de controleur gedurende slechts enkele dagen (de Japanners arriveerden op 10 mei 1942 in Soekaboemi) dat we bijna wel móeten twijfelen aan de waarde daarvan. Bijzonder ook in de motivering is het gebruik van het woord ´waarschijnlijk´ in de laatste zin. Het Comité dat verantwoordelijk was voor de onderscheiding wist blijkbaar niet goed wat er nu wérkelijk was gebeurd.

De versie van De Jong

In ´Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog´ van dr. Lou de Jong lezen we meer details van het gebeurde:

´In aanwezigheid van de controleur, H. Jongbloed, eiste een Japanse officier in het politiebureau van een Nederlandse inspecteur dat deze een huis als bordeel zou inrichten, waarin plaatselijk bekende prostituees zouden worden samengebracht. Jongbloed zei tegen de Japanner dat de politiefunctionarissen daarvoor niet konden zorgen, “aangezien ze geen hoerenbazen zijn”. Een opgewonden gesprek ontstond ― Jongbloed werd in een auto geduwd en meegenomen naar een hotel waar de plaatselijke Japanse militaire commandant kwartier had gevonden. Deze was afwezig. Een Japanse sergeant en een Japanse soldaat voerden Jongbloed vervolgens geboeid af. Buiten gekomen sloeg Jongbloed met zijn geboeide handen de soldaat in het gezicht die met een gebroken neusbeen op de grond viel. Jongbloed zette het op een lopen maar de sergeant haalde hem in, gaf hem eerst met een sabel een slag tegen zijn kuiten, verwondde hem vervolgens met een slag in de nek en maakte hem af met een revolverschot.  De Japanse commandant gaf opdracht dat zijn lijk drie dagen lang moest blijven liggen met daarbij een bord waarop in het Indonesisch geschreven stond: “Zo vergaat het diegenen die Nippon ongehoorzaam zijn”.´[ii]

Grand Hotel Selabatoe

Echter ook hier weerklinkt de twijfel. De Jong vervolgt:´Omtrent het gebeurde gingen in Soekaboemi en elders op Java hardnekkige geruchten de ronde doen als zou Jongbloed geweigerd hebben, Nederlandse en Indisch-Nederlandse vrouwen aan te wijzen voor diensten in een bordeel voor Japanse officieren´.
Hoezo hardnekkige geruchten? Was het nu waar, of was het slechts een gerucht? Door deze laatste zin geeft De Jong aan dat het voorafgaande misschien wel eens helemáál niet waar was!
Nu moet je met geruchten natuurlijk altijd oppassen, en al helemaal met ´hardnekkige´geruchten. Kort na de Japanse inval deed ook op Java het hardnekkige gerucht de ronde dat de Geallieerden de Japanners binnen drie maanden zouden verslaan. En ook dát was slechts een gerucht. Dus wat we van dít gerucht moeten denken is nog steeds niet helemaal duidelijk.

Politieverslagen

Na het arriveren van de Japanners bleef de stadspolitie nog een tijdje in functie. Ook van deze stadspolitie zijn enkele na-oorlogse verslagen bewaard gebleven waarin melding wordt gemaakt van de moord op Jongbloed:

´In de tweede helft van maart 1942 vond in de vooravond de moord plaats op de controleur B.B. de heer Jongbloed, op de Selabatoeweg, gepleegd door twee Japanse officieren en de zich ter plaatse bevindende Japanse schildwacht, middels bajonetsteken in de hals. Het slachtoffer werd midden op de weg neergelegd, voorzien van groot vel papier, waarop in het Maleis: ´Ini boektinja, kaloe melawan Nippon´. Het lijk mocht aanvankelijk niet worden opgehaald binnen twee etmalen, maar de heer De Jonge heeft zich daags na de moord tot een hoge Japanse officier in het Selabatoe Hotel gewend, en van deze gedaan weten te krijgen dat het lijk mocht worden begraven. (…)
De redenen tot deze moord zijn duister gebleven. Wel is bekend dat wijlen controleur Jongbloed op die bewuste avond bezoek kreeg van twee Japanse officieren die hem om een paar Europese vrouwen hebben gevraagd. Hij zou hiertegen bezwaren hebben gemaakt en gezegd hebben dat de vrouwen in Soekaboemi allen getrouwd waren. Dit heeft bij deze officieren kwaad bloed gezet en de heer Jongbloed werd toen gedwongen met hen mee te gaan. Hij is toen met zijn eigen auto, vergezeld van de commissaris van politie 2e klasse P. Hessels, met de twee officieren weggereden.´[iii]

´Kort na de bezetting werd controleur Jongbloed op de Vogelweg, ter hoogte van de ingang van het Selabatoe Hotel, vermoord en diens lijk op de wegberm gelegd met een groot vel papier over zijn borst, waarop stond dat iedereen die niet de bevelen van Nipppon opvolgde een zelfde lot zou treffen, althans van die strekking. De bedoeling was het lijk daar drie dagen te laten liggen, die diezelfde morgen sprak ik middels een tolk tot de commanderende officier en werd toestemming gegeven om het lijk weg te halen.´[iv]

Grand Hotel Selabatoe

Wat opvalt aan deze en alle andere politieverslagen is dat niemand precies weet wat zich heeft afgespeeld. Er waren geen getuigen bij het gesprek tussen Jongbloed en de Japanners aanwezig. Ook het hoofd van politie wist van niets. En niemand repte over een (minder geloofwaardige) aanval van de controleur op een Japanse soldaat.
Is het mogelijk dat in de jaren daarop – vóór 1950 – zich nog iemand anders heeft gemeld die meer wist te melden van het gebeurde? Niet onmogelijk, maar niet echt waarschijnlijk. Bijzonderheden moeten dan ook al in 1946 en 1947 bekend zijn geweest.
De Verzetsster Oost-Azië werd toegekend op voordracht van derden. Nu kon Jongbloed het zélf natuurlijk niet navertellen, en dus waren het anderen – uit B.B.-kring – die van het voorval moesten getuigen. De kans is niet gering dat de ´hardnekkige geruchten´ waar Lou de Jong het over had hierbij hun eigen leven zijn gaan leiden.

Minder diplomatiek

Uit de periode tussen het Comité Verzetsster (1950) en ´Het Koninkrijk´ van Lou de Jong (1985) vond ik nog een verslag van het toenmalig onderhoofd van de Luchtbeschermingsdienst (LBD) in Soekaboemi, de heer A.H. Wicherts. Deze schreef in 1974 op basis van zijn aantekeningen uit de oorlogsperiode:

´De Japanse officieren namen hun intrek in het Selabatoe Hotel. Kort daarop werd de controleur B.B. Jongbloed in het Hotel door de Jappen vermoord en als afschikwekkend voorbeeld (als men de bevelen van de Jap niet opvolgde) neergelegd op de Vogelwei, aan de zijde van het Hotel. Hij mocht niet worden weggehaald, en moest daar de hele dag blijven liggen.Wat zich precies in het Hotel heeft afgespeeld zal wel nooit aan het licht komen, er waren geen getuigen. Men zegt dat de heer Jongbloed geen vrouwen heeft willen leveren aan de Japanners, nader nog vernomen dat de dag voor de moord op de controleur een Japans officier bij de aspirant commissaris van politie, de heer Hessels (toen toegevoegd aan de plaatselijke politie) was geweest om vrouwen. De heer Hessels heeft de Jap wat door Soekaboemi heengereden om hem te laten zien en te overtuigen dat er te Soekaboemi helemaal geen vrouwen waren voor zijn doel.
De Jap kwam de volgende dag terug en toen was toevallig de controleur Jongbloed bij hem op kantoor.De controleur zou dat wel even met de Jap gaan regelen, doch schijnt deze aangelegenheid heel wat minder diplomatiek te hebben aangelegd dan de heer Hessels, met het bekende gevolg.´[v]

Waarom?

Het graf van Jongbloed op de erebegraafplaats Ancol te Jakarta. Achter zijn naam de onderscheiding: VOA.

Het gaat hier natuurlijk niet om de vraag hoe Jongbloed nu precies om het leven is gebracht. Of dat met bajonetsteken was, gevolgd door een pistoolschot, of alleen door bajonetsteken. En of hij daarna midden op de weg werd gelegd, in de berm, of op de Vogelwei.
Waar het echter wél om gaat, is de vraag waaróm hij werd gedood. Want op basis dáárvan werd Jongbloed posthuum onderscheiden. Was het om zijn moed, geestkracht, karaktervastheid en gemeenschapszin? Om zijn krachtige en vastberaden houding? Of was het slechts omdat hij minder diplomatiek was dan op dat moment noodzakelijk? We weten het niet.
Het hardnekkige gerucht dat Jongbloed zou zijn vermoord omdat hij weigerde te voldoen aan de vraag naar vrouwen zóu natuurlijk zijn oorsprong gehad kunnen hebben in de ontmoeting die Hessels een dag eerder met de Japanners had gehad. Hessels zou in dat geval verondersteld hebben dat de Japanners ook aan Jongbloed  het zelfde verzoek hadden gedaan, en dit verhaal hebben rondverteld. Maar ook dát is niet meer dan gissen.

Alles samengevat: het heeft er wel heel erg de schijn van dat de Verzetsster Oost-Azië in dit geval werd toegekend op basis van niet meer dan hardnekkige geruchten. Dit alles neemt natuurlijk niet weg dat hardnekkige geruchten soms ook wáár kunnen zijn.

x

 

 

x

x

[i]         NA.2.02.32, inv. Nr. 618, VOA p. 210.
[ii]         De Jong, a.w. 11b, eerste helft, pp. 298-299.
[iii]        JB Hogewind, IvP 2e klasse, 1947.
[iv]        P. de Jonge, chef stadspolitie Soekaboemi.
[v]         Herinneringen van A.H. Wicherts, 1974, pp.2-3.

Dit bericht werd geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s