‘Indië-slachtoffers lopen miljoenen mis’

Onder deze kop berichtte het Algemeen Dagblad vandaag dat de overheid onwillig is een nabetaling te doen aan ‘Indonesische oorlogsslachtoffers’. Zij zouden zo ‘tientallen miljoenen’ mislopen.
Tijd voor enige nuance…

De Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers (Wuv) werd in de jaren ’70 in het leven geroepen om degenen die ziek waren of gebreken hadden ten gevolge van vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog fiancieel te ondersteunen. Als deze slachtoffers hun beroep of bedrijf hadden moeten beëindigen, werd het inkomensgat door de wet gecompenseerd.

100 duizend Rupiah biljet

100 duizend Rupiah biljet

Bij de tot standkoming van de wet bleek echter dat bij de berekening van de hoogte van de uitkering sprake was van een probleem. Ook slachtoffers woonachtig in het buitenland hebben – als zij kunnen aantonen voldoende band met Nederland te hebben – recht op een uitkering. Hoe wordt de uitkering bij deze groep berekend? In artikel 8, derde lid, onder a van de Wuv staat dat in dat geval wordt gekeken naar inkomen uit een vergelijkbaar beroep of bedrijf in Nederland. Als de levensstandaard in het woonland van de aanvrager hoger is, dan heeft deze aanvrager pech. Is deze levensstandaard echter veel lager, dan heeft hij geluk. Hij krijgt dan immers meer waar voor zijn geld, soms véél meer.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , | 26 reacties

Van de regen in de drup

In 2011 werd door de Rechtbank te Den Haag bepaald dat de Nederlandse overheid compensatie moest verlenen aan acht weduwen van slachtoffers van de executies in Rawagedeh, en aan een man die tijdens deze acties ernstig gewond was geraakt. De staat bood zijn excuses aan, en allen kregen 20 duizend euro.

Illustratie Len Munnik in dagblad Trouw, 22 juni 1994.

Illustratie Len Munnik in dagblad Trouw, 22 juni 1994.

Dit jaar werd door een nieuwe groep slachtoffers een schadevergoeding gevraagd. Het betrof – zo lezen we in een persbericht van advocatenkantoor Böhler van 13 augustus j.l. – tien weduwen van op Zuid-Celebes standrechtelijk geëxecuteerde Indonesiërs. De advocaat van de groep, mevrouw Liesbeth Zegveld, kwam met de staat overeen dat ook déze weduwen een compensatie zouden krijgen ter gelijke grootte als die verstrekt aan de groep van Rawagedeh. ‘Daarnaast zal de Staat zijn excuses aanbieden voor de executies die in januari en februari 1947 plaatsvonden in Suppa, Galung Lombok, Bulukumba en Paré-Paré.’

We hebben het allemaal kunnen volgen in de pers, de laatste maanden. De Nederlandse ambassadeur heeft in Jakarta zijn excuses aangeboden, en de dames kregen hun geld. Sommige lezers van de Java Post vonden het een laat maar mooi gebaar, anderen hoorden slechts lege woorden. Weer anderen vonden het helemaal niet nodig. Via NOS en Al Jazeera (!) kregen we nog enkele quotes uit Jakarta zélf te horen. De berichtgeving was gekruid, maar blijkt in Indonesië zélf nauwelijks weerklank te heben gevonden. Bij de excuses van de consul was dan ook geen officiële Indonesische vertegenwoordiger aanwezig. Het uitspreken van excuses voor misstanden in het verleden past ook niet zo goed in de manier waarop de Indonesische overheid omgaat met zijn eigen burgers.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 124 reacties

‘Chaos in Djakarta’

Een schets van de Indische detectiveroman

Door Peter Ronner

‘Het is eigenlijk merkwaardig dat er, met vier eeuwen kolonisatie in Nederlands-Indië achter de rug, zo weinig misdaadromans zijn geschreven over of gesitueerd in “De gordel van smaragd”. Men kan ze op de vingers van één hand tellen.’ Aldus Ab Visser in zijn recensie over De honden van het verraad (Thomas Ross) in de Amersfoortse Courant van 17 september 1980. Het was de eerste misdaadroman sinds jaren die zich afspeelde in Nederlands-Indië, en bovendien, volgens Visser, één van de beste Nederlandse thrillers ooit.

Parels voor Nadra (1953)

Parels voor Nadra (1953)

Diezelfde onderscheiding verdient zeker Joop van den Broeks Parels voor Nadra, een detective die in 1952 de eerste prijs wint in een door Bruna & Zoon’s Uitgeversmij uitgeschreven prijsvraag. Parels voor Nadra wordt als de eerste Nederlandse hard boiled detective beschouwd. De kritieken zijn ernaar en Van den Broek wordt in Vrij Nederland van 27 maart 1953 als een ‘verderfelijke sensatiezoeker’ afgeschilderd. De roman wordt neergesabeld, maar beleeft in 1955 al een herdruk.

Het is een mijlpaal in de geschiedenis van de Nederlandse misdaadliteratuur. De roman speelt eind jaren veertig in Indonesië en de geur van spruitjes uit het gemiddelde Nederlandstalige detectiefje ontbreekt. ‘Hier bij ons gebeurt immers nooit iets’ luidt de veelzeggende titel van één van de vele detectiveromans uit die jaren van Martin Mons. En als er al iets gebeurt, gaat zeker in de vijftiger en begin zestiger jaren de deken van het Nederlands fatsoen eroverheen. In Indië ligt dat anders, daar gaat immers menig rijk en zwart schaap der familie heen. Bovendien zijn Nederlands-Indië en het latere Indonesië politieke kruidvaten. En dat terwijl het Nederland van de wederopbouw uit de vijftiger en begin zestiger jaren klokslag zes uur achter de gekookte aardappelen zit.  Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 6 reacties

Kinderen slachtoffers Sulawesi klagen de Staat aan

Uit het NCR Handelsblad, 23 september 2013:

staatscourant

De regeling voor de weduwen

De kinderen van de vaders die in 1947 op Zuid-Sulawesi door Nederlandse militairen werden geëxecuteerd klagen de Nederlandse Staat aan. Ze vinden dat ze net als de weduwen van de slachtoffers recht hebben op een schadevergoeding. Dat meldt de NOS vanochtend.

Staat beroept zich op verjaring

De Staat is de weduwen tegemoet gekomen, maar lijkt niet hetzelfde te willen doen bij de kinderen. De overheid beroept zich op verjaring, maar dat is volgens de advocaten van de kinderen onterecht. “Ze verloren hun vaders, en waren daarvan ook getuige”, aldus het Comité Nederlandse Ereschulden die de procedure is gestart.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 25 reacties

Een fluistering in een klamboe

Door Joke de Jonge

Nijholt: een Indische jongen

Nijholt: een Indische jongen

Wanneer mijn moeder over Bloemhard – onze tandarts – sprak, noemde ze hem altijd liefkozend ‘een Indische jongen’. Ook al liep hij op een gegeven moment tegen de zeventig, voor haar was en bleef hij ‘een Indische jongen’.
Door de warmte waarmee ze die woorden uitsprak, leek het mij een van de fijnste dingen op aarde om een Indische jongen te zijn of op zijn minst daarbij in de buurt te verkeren. Willem Nijholt, met wie ze in die tijd via televisiebeelden uit ‘De stille kracht’ kennis maakte, sloot ze onmiddellijk in haar hart. Zodra hij op de televisie te zien was, begon ze te stralen.

Minstens zo snel smolt ook ík voor hem, toen ik hem in het jeugdprogramma Oebele ontdekte. Wat mijn moeders aandacht betreft hoefde hij niet voor enige concurrentie van de andere sekse te vrezen, want Hella Haasse voelde weliswaar minstens zo Indisch vertrouwd, maar dat haalde het toch niet bij het gevoel dat Indische jongens bij haar opriepen.    Lees verder

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , | 36 reacties

De marketinglessen van Pak Timan

Door Jacques Lisser

In mijn werkzaam leven als ingenieur van een technisch bedrijf moest ook ík er aan geloven: cursussen in management en marketing. Zo moest ik een keer het laboratorium verruilen voor enkele dagen in een comfortabel hotel diep in de bossen. Ik zie mezelf daar nóg zitten. Het was een warme middag, de ramen stonden open, en een buitenlandse docent probeerde ons iets wijs te maken over marktwerking en – bescherming. Waar had ik dat eerder gehoord?

Soerabaja, Station Goebeng. ca. 1935

Soerabaja, Station Goebeng. ca. 1935

Ik droomde helemaal weg, en was weer even terug in Soerabaja. We woonden in een zijstraat van de Goebengboulevard, en ik zat op de vierde klas van de HBS.
De nachttreinverbinding tussen Soerabaja en Batavia was destijds het paradepaardje van de Staats Spoorwegen. In samenwerking met de PTT werden brieven ’s avonds in Soerabaja op de trein gepost en de volgende ochtend bij de geadresseerden in Batavia bezorgd. Daartoe stond er op het perron een brievenbus. Toegang tot het perron was alleen toegestaan indien men in het bezit was van een geldig vervoersbewijs of een perronkaart. Die kaart kostte een dubbeltje, voor ons scholieren een smak geld. Een waterijslollie kostte slechts 1 cent. Menigmaal heb ik getracht te frauderen, helaas zonder succes. Al gauw kwamen we erachter dat het goedkoopste treinkaartje een enkeltje vierde klas naar Wonokromo was. Vier cent maar. Het verminderde de behoefte om te frauderen.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 8 reacties

Nederland maakt excuses voor executies Indonesië

De Nederlandse ambassadeur in Indonesië heeft excuses aangeboden voor de standrechtelijke executies tijdens de koloniale oorlog in het voormalige Nederlands-Indië. ‘Namens de Nederlandse regering bied ik excuses aan voor deze excessen’, zei ambassadeur Tjeerd de Zwaan donderdagochtend vroeg in het Erasmushuis in Jakarta.

De Zwaan tijdens het uitspreken van de excuses. (NOS)

De Zwaan tijdens het uitspreken van de excuses. (NOS)

Volgens De Zwaan heeft de Nederlandse regering een ‘bijzondere verantwoordelijkheid’ voor de weduwen van slachtoffers van de executies. Nederlandse militairen maakten zich daar volgens de ambassadeur onder meer schuldig aan in het toenmalige Zuid-Celebes en het dorp Rawahgedeh op Java.

In het publiek zaten familieleden van verschillende weduwen uit Zuid-Sulawesi, die onlangs een schikking troffen met de Nederlandse staat. De ambassadeur beloofde volgende week naar de provincie te reizen om de vrouwen persoonlijk excuses aan te bieden. De Zwaan: ‘Wat ik tegen u zeg, zal ik binnenkort ook delen met de vrouwen in Zuid-Sulawesi.’    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , | 24 reacties

Verzetsheld verantwoordelijk voor bloedbaden in Indië

De Nederlandse regering biedt vandaag in Jakarta haar excuses aan voor twee bloedbaden in het voormalige Nederlands-Indië. De militair die voor die bloedbaden verantwoordelijk was, Jan Vermeulen, kreeg in 1949 de Bronzen Leeuw. Dat blijkt uit onderzoek van Trouw.

Jan Vermeulen

Jan Vermeulen

De Bronzen Leeuw is, op de Willemsorde na, de hoogste onderscheiding die de regering een militair kan toekennen. Vermeulen kreeg die versierselen voor zijn werk in het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Op het moment dat het eerste kabinet van Drees besloot tot uitreiking van die zelden toegekende onderscheiding, liep er tegen Vermeulen al enige tijd een strafrechtelijk vooronderzoek. De onafhankelijkheid van Indonesië eind 1949 voorkwam dat het toen een rechtszaak werd.

Vermeulen, overleden in 1989, diende tijdens de naoorlogse jaren onder kapitein Raymond Westerling, die berucht werd vanwege de naar hem vernoemde methode, in de commando-eenheid Depot Speciale Troepen. Deze DST werd eind 1946 naar Zuid-Celebes (nu Zuid-Sulawesi) gestuurd om er de orde te herstellen. Nederland was daar het gezag totaal kwijtgeraakt.

De methode van Westerling was het omsingelen van kampongs, waarna hij de mannen van de vrouwen en kinderen scheidde. Mannen over wie hij had vernomen dat ze lid waren van het verzet, liet hij naar voren komen om hen vervolgens te executeren.    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , | 322 reacties

Het houtje hangt op rood

Door Adriaan Westermann (1904-1971)

Kampnummer, gedragen door POW´s in Japan, op borst of pet

Kampnummer, gedragen door POW´s in Japan, op borst of pet

In krijgsgevangenkamp Fukuoka 17 in Omuta, Japan, kregen we bij aankomst een nummer. De eerste 400 waren voor de Amerikanen, die zaten er al, daana de Aussies tot ongeveer 600, en daarna wij, tot ongeveer 900. Bij de indeling liepen vriendjes achter elkaar om zodoende in dezelfde sectie te komen. Maar de listige Japmans voorkwam dit door elk volgend nummer in een andere sectie te plaatsen. Daarna besliste hij ook nog over de ligplaats in de kamers en maakte voor iedereen een houtje met een nummer er op. Dit houtje was ongeveer 5 x 2 centimeter groot, en een halve centimeter dik. De nummers staan erop gedrukt met drukinkt.

In het houtje zit een gaatje. De gaatjes passen op spijkertjes zonder kop. Deze spijkertjes zitten in borden, twee per kamer en één bij de buitendeur van de barak. Op het houtje staat aan één kant een zwart, en aan de andere kant een rood nummer. Dit alles maakt deel uit van een controlesysteem, waarvan de bedoeling is dat ieder die de barak inloopt kan zien welke krijgsgevangene wát aan het doen is. Hangt een houtje op rood, dan is de gevangene aan het werk. Hangt het op zwart, dan is hij zich aan het verpozen. Is hij in de kamer, dan is het houtje op het kamerbord. Is hij niet dáár maar wél in het kamp, dan hangt het op het kamer-uitgaansbord. Is hij buiten het kamp, dan hangt het op het barakbord.    Lees verder

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , , , | Plaats een reactie

Diamantairs op Java

Door Jacques Lisser

Uit de erfenis van mijn vader komt een bijzondere foto: zes mannen in smoking. Mijn vader links op de voorgrond. Het bijzondere aan de foto is het feit dat het allen diamantairs betreft: een kleine groep professionals die zelden samenkwam en nooit samen werd gefotografeerd. Wie waren zij? Wat hadden zij gemeen? 

Diamantairs, ter gelegenheid van het huwelijksfeest van de dochter van Hadji Soekoer bin Abdul Rachman in Solo, ca. 1930.

Diamantairs, ter gelegenheid van het huwelijksfeest van de dochter van Hadji Soekoer bin Abdul Rachman in Solo, ca. 1930.

Over diamantairs in Indië is, zover ik weet, nooit iets geschreven. Geen wonder, want het betrof maar een zeer kleine beroepsgroep. Zij vertegenwoordigden diamantbedrijven uit Europa (Nederland, Belgie, Engeland) en Amerika, en reisden rond over Java en de andere eilanden om hun handel aan de man te brengen. Het was hard werken, onder moeilijke omstandigheden.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , | 5 reacties