Java Post

De Amsterdamse School in Indië

Geplaatst op 5 december 2014 door buitenzorg

OPROEP

Hildo Krop, pendule, 1920, uitv. Winkelman en van der Bijl

Het Stedelijk Museum Amsterdam doet onderzoek naar meubelen uit de Amsterdamse School periode (ca. 1910-1930). De Amsterdamse School is vooral bekend van de expressieve, sculpturale baksteenarchitectuur van architecten als Michel de Klerk, Piet Kramer en Joan van der Meij. De bekendste voorbeelden in Amsterdam zijn het Scheepvaarthuis (nu Hotel Amrâth), Het Schip in de Spaarndammerbuurt en complex De Dageraad in Zuid. Daarnaast valt het grote aantal bruggen van Piet Kramer op, veelal met beeldhouwwerk van Hildo Krop. Maar er waren ook voorbeelden in Bergen, Groningen, Zeeland en natuurlijk was er ook invloed in Indië.

Interieur in Indië

Architecten en kunstenaars die bij de stroming betrokken waren ontwierpen ook interieurs of onderdelen daarvoor. Het ging daarbij vaak om expressieve meubelen van bijzondere houtsoorten, met sculpturale totaalvormen en gebeeldhouwde details, soms met diepgekleurde stoffering. Veel ontwerpers en bedrijven lieten zich door de stijl inspireren. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Amsterdamse school, interieur, meubels, Tropenmuseum | 3 reacties

Een oorlog zonder beelden

Geplaatst op 4 december 2014 door buitenzorg

INTERVIEW De propagandafilms van de Nederlandse overheid in Indië hebben een lange adem, zegt Gerda Jansen Hendriks. Groot bleef de onwetendheid van wat zich er heeft afgespeeld na de Tweede Wereldoorlog.

Door Lidy Nicolasen

Nederland slaagde erin de ellende van de oorlog in Indië van het witte doek te houden, constateert Gerda Jansen Hendriks in haar proefschrift Een voorbeeldige kolonie, een studie naar overheidsfilms tussen 1912 en 1962. ‘In de propagandafilms, die tot op de dag van vandaag bijna gedachteloos steeds opnieuw worden gebruikt als het over Indonesië gaat, zul je nooit iets zien van de hevige guerrillaoorlog die er heeft gewoed. Iconische beelden, zoals we die kennen van de Vietnamoorlog, ontbreken. Wij moeten het doen met films waarin Indonesië een land is dat het niet redt zonder de hulp van Nederland en Nederlandse militairen.’

Militaire kolonne tijdens Eerste Politionele Actie, 1947

Het is propaganda met een lange adem, zegt Jansen Hendriks, in het dagelijks leven regisseur van het tv-programma Andere Tijden. In de Tweede Wereldoorlog bezondigden alle naties zich aan propaganda. Journalisten werkten ‘embedded’, dus onder de vlag van het bevriende leger. In Nederlands-Indië waren tijdens de oorlogsjaren onafhankelijke Nederlandstalige media verdwenen. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) nam daarna de nieuwsvoorziening via film, radio en kranten in eigen hand. De filmbeelden van de RVD werden gebruikt door het destijds zo belangrijke Polygoonjournaal. Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: film, Jansen Hendriks, politionele acties, RVD | 132 reacties

De weeshuizen van Buitenzorg

Geplaatst op 29 november 2014 door buitenzorg

Buitenzorg, Jeugdzorg

Voor velen die in Nederlands-Indië zijn opgegroeid, zijn de herinneringen onlosmakelijk verbonden met het verblijf in een weeshuis of internaat. In een periode waarin de Indische bevolking in raciaal, economisch en geografisch opzicht op zoek was naar een plaats in de samenleving, vielen de kinderen vaak tussen wal en schip. De kerk bood uitkomst, zoals in Buitenzorg, waar duizenden van hen werden opgevangen door katholieke en protestante geestelijken.

Een blik op de vooroorlogse kaart van Buitenzorg toont ons het belang van de katholieke zorginstellingen in deze plaats. Op nog geen steenworp van het gouvernementeel paleis lag het Ursulinenklooster met zijn bijgebouwen, en even zuidelijker het Vincentiusgesticht met de bijbehorende Vincentiuskerk. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Bogor, Buitenzorg, P.K.W.J., Ursulinen, Vincentius, weeshuizen | 40 reacties

De held van Borneo

Geplaatst op 24 november 2014 door buitenzorg

De albums uit het project Foto zoekt familie van het Tropenmuseum worden natuurlijk niet aan de familie teruggegeven, zonder dat van bijzondere foto´s eerst kopieën zijn gemaakt. Bij het bestuderen van de albums komen we een enkele keer een ongenummerde foto tegen die – wél bijzonder zijnde – aan de aandacht van het museum lijkt te zijn ontsnapt. Zoals die van orang utan ‘Joe’, in album 887.

Jammer genoeg zijn drie van de vier foto´s van bladzijde 19 in album 887 verwijderd. De bijgeschreven tekst lijkt betrekking te hebben gehad op alle vier oorspronkelijke foto´s: “Medan, O.K. Sumatra. Joe, one of the smartest Orang Utan´s in the world. Sold to Hollywood for $ 30.000.” Op de achtergebleven foto zien we een orang utan verkleed als KNIL-militair. Compleet met jas, broek, pet, sabel en geweer. Wie of wat was ‘Joe’?

Joe als KNIL-militair

Joe Martin, zo lezen we in de cinematografische literatuur, was een orang utan die rond 1914/1915 op Borneo gevangen was genomen, en door een Amerikaanse handelaar naar de Verenigde Staten was getransporteerd. Details over de eerste jaren van Joe ontbreken, simpelweg omdat het dier nog slechts een dier was. Er bestond in het begin van de vorige eeuw een levendige handel in exotische dieren, niet alleen voor dierentuinen, maar ook voor circussen, theaters, tentoonstellingen, en zelfs voor de film. Jager Frank Buck vertelt later in ‘Bring ‘em back alive’ van de vangst en transport van een andere orang utan, voor het beroemde Circus Barnes. Hij neemt contact op met de Chinese handelaar Chop Joo Soon in Singapore, die op zijn beurt weer contacten onderhoudt met handelaars op Borneo. Chop verkoopt Buck een mensaap die lijkt te voldoen aan het profiel dat Barnes had meegegeven. Het dier moet nog wél, onderweg, aan boord van het schip dat hem naar de V.S. brengt, worden gedomesticeerd. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: film, Foto zoekt familie, Hollywood, Joe Martin, orang utan | 5 reacties

Indisch Amsterdam

Geplaatst op 20 november 2014 door buitenzorg

Het mag misschien niet die naam hebben, Amsterdam is wel degelijke een ‘Indische’ stad. Amsterdammer en Indischman Peter Schumacher (Oost-Borneo, 1933) nodigt ons uit voor een wandeling om te laten zien wat van dat ‘Indische’ is overgebleven.

Door Peter Schumacher

Amsterdam is veel minder een ‘Indische stad’ dan Den Haag. Toch hebben de statistieken uitgewezen dat zich na de Tweede Wereldoorlog misschien wel méér Indische mensen in Amsterdam zijn terechtgekomen dan in welke andere stad dan ook. Juist in de tijd dat het gemeentebestuur van Amsterdam had besloten de stad naar het Westen flink uit te breiden, wij schrijven begin jaren ’50, arriveerden er jaarlijks tienduizenden zogeheten repatrianten uit Indonesië.

Aankomst Indonesische immigranten op Centraal Station, Amsterdam, ca. 1962 (foto: R.W. Wettstein)

Ook op het hoogtepunt van die influx hebben deze Indo-europeanen echter in geen enkele Amsterdamse wijk of straat een meerderheid gevormd. Naast meer bruin op straat verrezen er al snel de eerste toko’s en Indische restaurants. Een oplettende bezoeker kan er hier en daar nog wat sporen van terugvinden. Een hele bekende ‘Indische jongen’ die er met zijn gezin acht jaar heeft gewoond was de schrijver en journalist Tjalie Robinson. Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: Amsterdam, Coen, De Bazel, Heutsz, monumenten, VOC | 72 reacties

Een vuil oorlogje op Bali

Geplaatst op 15 november 2014 door buitenzorg

Nederlandse gezagsdragers runden Bali na de oorlog als hun particuliere koninkrijkje. Een vernietigend officieel rapport over corruptie en intimidatie werd weggewerkt. Net als de man die het schreef, blijkt uit recent ontdekte documenten.

Door Anne-Lot Hoek

14 maart 1948. Het is bijna middernacht als de handgranaat naar binnen vliegt. Theo van Meerwijk, hoofd van de militaire politie op Bali, springt in een reflex op vanachter zijn bureau en duikt naar buiten. Als hij even later asgrauw en trillend op zijn benen naar het gat in de cementen vloer staart, dat de granaat heeft geslagen, rinkelt zijn telefoon.

Nederlandse militairen op Bali

Kapitein Treffers, hoofd van de militaire inlichtingendienst (MID) op Bali, wil weten „wat er in godsnaam is gebeurd”. Tien minuten later verschijnt Treffers in persoon met vier man, en arresteert Van Meerwijk. De 31-jarige sergeant-majoor „stond verward in zijn onderkleding met een pistool in zijn hand”, zou Treffers later verklaren. „Aangezien hij nog wel eens met zijn dronken kop een vuurwapen had afgeschoten, meende ik dat hij vast weer een rare streek had uitgehaald.” Mogelijk heeft Van Meerwijk „zelf een hand in de kwestie” gehad, aldus Treffers.
Van Meerwijk wordt vastgezet. De psychiater die hem tijdens zijn zestien dagen cel onderzoekt constateert een ‘paranoïde psychose’. „Patiënt denkt dat ieder zich tegen hem samenspant.” Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: Bali, Denpasar, KNIL | 22 reacties

‘Collectie Tropeninstituut uit elkaar gerukt’

Geplaatst op 13 november 2014 door buitenzorg

Door Laura Heerlien

Hans van Hartevelt, schrijver en voormalig directeur van de beroemde bibliotheek in het Koninklijk Instituut van de Tropen begrijpt er nog steeds helemaal niets van. Waarom heeft de overheid de bibliotheek laten sluiten? Als diverse instellingen in Nederland en de Bibliotheca Alexandrina in Egypte niet waren opgestaan, waren honderdduizenden boeken van na 1950 waarschijnlijk zonder pardon door de shredder gegaan. “Dit mag nooit meer gebeuren.”

Bibliotheek Tropeninstituut

“Die bibliotheek was meer dan 250 jaar oud, weet je. Een van de grootste ter wereld met een unieke collectie. We hebben hemel en aarde bewogen, ook Tweede-Kamerleden, om dat malle besluit terug te draaien. Even riep de minister van OCW op televisie dat het Rijk de hele collectie zou overnemen en alle werken gered waren. Ik voelde al dat er iets niet klopte en inderdaad: het was een verspreking. De pre-koloniale erfgoedcollectie tot 1950 en de volledige kaartencollectie werden overgenomen door de Universiteit van Leiden, maar de rest, negentig procent van het totaal, werd vogelvrij verklaard.” Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: bibliotheek, KIT, tropeninstituut | 28 reacties

Weet u nog?

Geplaatst op 12 november 2014 door buitenzorg

Oproep tot medewerking aan boek over het bijzondere jaar 1945

Volgend jaar is het zeventig jaar geleden dat op 15 augustus 1945 de Tweede Wereldoorlog in Azië eindigde met de capitulatie van Japan; en dat twee dagen later, op 17 augustus, door Soekarno en Hatta de onafhankelijkheid van Indonesië werd afgeroepen. In de geschiedschrijving van Nederlands-Indië en Indonesië zijn deze data van beslissende betekenis.

De ‘proklamasi’

Schrijver Kester Freriks, verbonden aan NRC Handelsblad, is voornemens een boek te schrijven over deze data en de gevolgen daarvan voor individuele mensen. Hij zou graag in contact komen met hen die zich wellicht nog die data herinneren en hun persoonlijke verhaal wensen prijs te geven. Hij is op zoek naar mensen zowel uit de blanke, als Nederlands-Indische kring; naar KNIL-militairen, en personen met een Chinese achtergrond. In zijn boek wenst hij in te gaan op het thema van ‘één gemeenschappelijke historische gebeurtenis en de individuele gevolgen daarvan’. Lees verder →

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: boek, Freriks, Herdenking, oproep | 12 reacties

Foto zoekt familie: album 1076

Geplaatst op 10 november 2014 door buitenzorg

De geboorte van het eerste kind is vaak aanleiding voor het maken van een speciaal foto-album. Zo ook in het geval van het gezin Feenstra-Godefroij, de oorspronkelijke eigenaars van foto-album nummer 1076 van het Tropenmuseum in Amsterdam.

Jeanette Feenstra

De vader van het kind, Wiebe Klaas Feenstra (geboren in Houten, 27 mei 1888) reisde in 1914 met het stoomschip Tambora naar Nederlands-Indië. We weten niet of hij op dat moment al zijn aanstaande bruid kende. Zeker is, dat hij een jaar later terugkeerde naar Nederland, daar direct huwde met Clara Geertruida Godefroij (Steenwijk, 25 oktober 1890), en samen met haar weer terugkeerde naar Indië. Op 26 augustus 1916 werd hun eerste dochter geboren: Jeanette (‘Nettie’) Titia Jacoba Feenstra. Het meisje kreeg bijna dezelfde naam als een paar maanden eerder geboren dochter van een jongere zuster van Wiebe, de in Batavia woonachtige Catharina Feenstra. Dát meisje, voluit Annette Titia van Haastert geheten, had óók ‘Nettie’ als roepnaam.

Boven de eerste foto, het kind is dan 15 dagen oud, werd in het album haar naam geschreven met als toevoeging: ‘Semarang, Gergadjihvallei, april 1917’. We weten nu ook wáár het gezin woonde: in de wijk Nieuw-Tjandi van de stad Semarang, Midden-Java. “Op het mooi gelegen heuvelterrein Gergadjih”, schreef het Bataviaasch Nieuwsblad in 1916, “verrijst langzamerhand een aardig stadje, het nieuwe Semarang.” Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Feenstra, Foto zoekt familie, Godefroij, Nieuw-Tjandi, Semarang, Tropenmuseum | 17 reacties

Kantoorhoofd Persijn

Geplaatst op 7 november 2014 door buitenzorg

Arthur Persijn, ca. 1927

Als je lang in een oud foto-album zit te bladeren, of, in dit geval, naar de plaatjes kijkt van de collectie Foto zoekt familie van het Tropenmuseum, dan kun je je soms een goede voorstelling maken van de hoofdrolspelers. Hun karakter vind je soms aangenaam, soms staat het je tegen.
Het album van het kantoorhoofd der Posterijen te Weltevreden, de heer Arthur Persijn, geeft misschien wel aanleiding tot het laatste.

In een vorig artikel wezen we al op die merkwaardige annonce in het Bataviaasch Dagblad, waarin hij het publiek oproept geen krediet te verstrekken aan zijn vrouw. Nu kun je je natuurlijk voorstellen dat mevrouw Persijn een gat in haar hand had, maar toch, het bericht zal de verhouding meer kwaad dan goed hebben gedaan. Enkele jaren later werd het huwelijk dan ook ontbonden. Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: Batavia, Foto zoekt familie, foto-album, Persijn, PTT | 6 reacties