Hospitaal aan het front

Mevrouw J.C. Uckerman-Tempelaars (1891-1979)

Op 21 december 1945 arriveerde de op dat moment 54-jarige mevrouw Johanna Catharina Uckerman-Tempelaars met het vliegtuig in Brisbane, Australië, om daar te herstellen van de door haar in oorlogstijd geleden ontberingen. Haar man, kapitein infanterie bij het Knil L.G.H. Uckerman, verbleef op dat moment nog in Indië.
Mevrouw Uckerman bleef uiteindelijk ruim een half jaar in Australië, alvorens met de ´Volendam´ naar Rotterdam te varen. Op verzoek van het Nederlandse Consulaat in Sydney schreef ze, op basis van haar in oorlogstijd bijgehouden aantekeningen, een verslag van haar ervaringen. In 18 dichtgetypte vellen probeerde ze afstand te nemen van de verschrikkelijke gebeurtenissen die zij meemaakte als Rode Kruisverpleegster in Ambon-stad, en haar latere internering op Ambon en Celebes.

De Java Post publiceert hier het verslag van mevrouw Uckerman van de eerste oorlogsweek, waarin de Japanners de aanval openden op Ambon, en eerst de Nederlanders, op 1 februari 1942, en enkele dagen later ook de Australiërs capituleerden:  

Ervaringen van een Rode Kruisverpleegster gedurende haar internering op Ambon (Molukken)

Door J.C. Uckerman-Tempelaars

´In mijn functie van Rode Kruisverpleegster werd ik 16 januari 1942 door mijn chef van het Militair Hospitaal opgeroepen om daar dienst te doen. In het Militair Hospitaal werkte een Europese verpleegster – ook gediplomeerd – voorts wat Ambonese mantries en een kleine 20 Europese dames met elementaire kennis van verpleegkunde.
In dit hospitaal verpleegden wij twee piloten – een luitenant en een sergeant – die zich op 15 januari per parachute hadden gered. De luitenant had 2e en 3e graads verbranding aan armen, benen en gezicht, de sergeant gebroken been en armen, in beide benen ontelbare kogelgaatjes. Deze twee patiënten werden later per vliegtuig naar Soerabaja overgebracht. Er lag ook nog een piloot van Ternate en één die meevocht in Tarakan. Verder vele Australiërs, gewond bij een bardement op Ambon.
26 januari, om 7 uur ´s ochtends, ging ik naar huis van zware nachtdienst in het hospitaal. Bijna alle vrouwen en kinderen waren al naar het boskamp geëvacueerd; ´t was griezelig stil in de straten. Ik was onpasselijk van moeheid en honger.   Lees verder

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 9 reacties

Het lot van Vader Smit

In 1792 schreef een zekere Ary Huysers, oud-koopman in dienst der Nederlandsche Oost-Indische Compagnie, een verhandeling over Oost-Indische nederzettingen.
Over de voor Batavia gelegen eilanden vermeldde hij:

Eilanden voor Batavia

´Vlak voor de Stad Batavia, circa 3 à 4 uren, doch sommige wat verder, liggen de volgende eilanden, die onder het Koninkrijk Jaccatra of Batavia behoren, als Vader Smit, Leyden, Alkmaar, Enkhuisen, Edam,op welk laatstgenoemd eiland te vinden is de lijnbaan van de Compagnie, en hetwelk tevens dient tot een verblijfplaats van bandieten; voorts het eiland Haarlem, Hoorn, Amsterdam, Middelburg, Schiedam, Rotterdam, Engels Onrust, Purmerend, Onrust en de Kuiper, welke twee laatste eilanden van veel nut zijn voor de Compagnie, zowel in het lossen als in het laden, als in het repareren der schepen, tot welk een en ander die beide eilanden zeer geschikt zijn, en gelegen zijn in het zicht van de hoofdstad.´

Vooral de naam ´Vader Smit´ intrigeert, want wie was deze man eigenlijk? De naam Vader Smit komen we in de digitale kaartenzaal van het Koninklijk Institut voor de Tropen (KIT) nóg een keer tegen, maar nu als naam van een berg op het eiland Soembawa. Vader Smit moet een ondernemende man zijn geweest. Helaas weten we niet meer van hem. Het internet helpt ons hier niet verder.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , | 16 reacties

Soekarno-kenner Giebels overleden

Lambert J. Giebels (1935-2011)

Onze kennis van de geschiedenis wordt niet alleen bepaald door die geschiedenis zélf, maar evenzeer door degenen die haar hebben beschreven.
Gisteren overleed op 76-jarige leeftijd Lambert Giebels, de man die de belangrijkste Nederlandstalige biografie van Soekarno op zijn naam heeft staan.

Lambertus Johannes Giebels werd in 1935 geboren in Geldrop. Na geschiedenis te hebben gestudeerd in Nijmegen en rechten in Tilburg, werkte hij als inspecteur ruimtelijke ordening bij de provincie Noord-Brabant. In 1970 was hij korte tijd lid van de Provinciale Staten voor de Partij van de Arbeid. Als hoofd van het bureau Sociaal-Culturele Zaken van de Rijks Planologische Dienst ontwikkelde hij zich in deze tijd verder als deskundige op het gebied van de ruimtelijke ordening.  Ook in zijn politieke carriere – tussen 1973 en 1977 was hij lid van de Tweede Kamer – zou hij zich vooral bezighouden met planologische vraagstukken.
Op latere leeftijd keerde Giebels terug naar de geschiedenis, en ontpopte zich als schrijver van biografieën. Bekend werden zijn biografieën van de oud-premier Louis Beel, Albert Speer en Jezus. Lees verder

Geplaatst in 7. In Memoriam | Tags: , , , , , , | 6 reacties

Een diefstal met grote gevolgen

Het verschil tussen een leven als eerzaam burger en dat als misdadiger is niet zo groot als wel eens wordt gedacht. Veel hangt af van wat anderen (lees: de autoriteiten) er van vinden, en het geluk speelt natuurlijk ook een grote rol.
In 1938 meldde een correspondent uit Djokjakarta van ´Het Nieuws van den Dag voor Nederlands-Indië´ van een bijzondere rechtzaak:

Het werd al donker...

´Het was een lijvige bundel geworden en het ging allemaal om het gappen van één kip, een heel gewone ajam, hoogstens 15 cent waard. Maar de moeilijkheid zat hem in het tijdstip waarop het „kip, ik heb je” was geweest. Juist tusschen licht en donker. Als het nog licht is, krijg je voor het stelen van een kip hoogstens drie maanden, maar als het donker is, kan het vijf jaar worden. Nogal een verschil voor slechts een kip. Maar er waren meer moeilijk te beoordelen omstandigheden. Was de kip uit een hok gegapt of niet? De eigenaar had toevallig een huwelijksfeestje gegeven en omdat er nog al wat gasten waren, had hij een paar wanden van zijn huis weggebroken. Was het nu een huis of niet? En waar begon het dak? Allemaal moeilijke vragen, welke de landrechter had te beantwoorden.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 4 reacties

Fout in Nederlands-Indië

Bijltjesdag in Deventer, 1945: NSB-ers en kaalgeschoren ´Moffenmeiden´

Al in het najaar van 1944, kort na de bevrijding van Zuid-Nederland, werd in Brabant en Limburg door de Binnenlandse Strijdkrachten begonnen met het oppakken van personen die hadden gecollaboreerd met de Duitsers. In Noord-Nederland zou pas een half jaar later sprake zijn van een Bijltjesdag.
De ´goede´ Nederlanders wisten precies wie hadden gecollaboreerd. Althans, dat dachten ze. Er moest echter nog heel wat worden uitgezocht vóór de eindbalans kon worden opgemaakt. Ongeveer 200 duizend Nederlanders werden gescreend, 60 duizend werden uiteindelijk veroordeeld. De planken van het justitie-archief kraakten onder het gewicht van zó veel landverraad…

En wat gebeurde in Nederlands-Indië? Wat weten we eigenlijk van de collaboratie in onze voormalige kolonie? Om de vraag maar meteen te beantwoorden: héél weinig.   Lees verder

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , , , , , , , | 6 reacties

Hella Haasse overleden

Gisteren is in haar woonplaats Amsterdam de schrijfster Hella Haasse na een kort ziekbed overleden. Zij werd drieënnegentig jaar.

Hella Haasse signeert haar prozadebuut ´Oeroeg´, 1948

Hella Haasse werd in 1918 geboren in Batavia. Haar jeugd bracht ze onder meer door in Buitenzorg, Soerabaja en Bandoeng. In 1938 vertrok ze naar Nederland om daar te gaan studeren. Na een korte toneelcarrière begon ze tijdens de Tweede Wereldoorlog te schrijven. Oeroeg (1948), haar prozadebuut, betekende haar grote doorbraak.
In de jaren die volgden bouwde zij een indrukwekkend en monumentaal oeuvre op, dat bestaat uit historische romans (zoals Het woud der verwachting en De scharlaken stad) documentair-historische romans (zoals Mevrouw Bentinck en Heren van de thee), Indische romans (Oeroeg en Sleuteloog) en contemporaine romans (als De wegen der verbeelding en Fenrir).
De literaire kern van haar oeuvre beslaat meer dan twintig romans, een verhalenbundel, vijf autobiografische boeken en enkele essaybundels. Daarnaast schreef zij talloze toneelstukken en liedteksten. Haar werk wordt in negentien landen in vertaling uitgegeven.   Lees verder

Geplaatst in 7. In Memoriam | Tags: , , , , , , , , | 6 reacties

Nederlands Nieuw-Guinea, vaarwel!

Het verlies van een kolonie in de troonrede

Het is Prinsjesdag vandaag, zoals steeds het moment waarop het Nederlandse volk mag luisteren naar onze Koningin als zij de door de regering opgestelde troonrede voorleest. Ondanks het feit dat er om politieke redenen veel wordt weggelaten, kan de troonrede toch worden gezien als de jaarlijkse beantwoording van de vraag ´hoe staan we ervoor?´
In aansluiting bij deze actualiteit kijken we nu even terug naar de laatste zinnen die bijna 50 jaar geleden in de troonrede werden gewijd aan onze voormalige kolonie in de Oost, althans dát deel dat ervan was overgebleven: Nederlands Nieuw-Guinea.

x

Voor een goed begrip: Nederland deed in 1949 weliswaar afstand van Indonesië, het wist Nieuw-Guinea nog te behouden. Na aanvankelijke pogingen om er een enigszins functionerend rijksdeel van te maken, moest, onder politieke en militaire druk van Indonesië, de koers worden verlegd naar het streven naar onafhankelijkheid. De Papoea´s zouden op zelfbeschikkingsrecht kunnen rekenen. Echter ook dát streven zou mislukken…   Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , , , , , , , | 20 reacties

´Ik dacht dat het een varken was´

Wie door de kranten van Nederlands-Indië bladert, komt een veelheid aan artikelen tegen over jachtongevallen. We ontdoen hier nog enkele van het stof.
Uit de Indische Courant in 1929 het volgende bericht onder de titel ´Weer een jachtongeluk´:

De Winchester, Model 1906

´Ik dacht, dat het een varken was´… Dat was de hoofdgedachte in de verdediging van de 24-jarigen E.Th. de Roy van Zuydewijn, die vanmorgen terechtstond terzake van dood door schuld. De jongeman, die employé is van de Poegersche Marmer Kalkbranderij te Grenden, ontkende alle schuld aan het gebeurde. ´Ik heb de man wel doodgeschoten´, zei hij, ´maar ik ben niet schuldig´.
Toen ging mr. F. Grooss, die presideerde, op de hem eigen scherpzinnige wijze de beklaagde ondervragen over over het Winchester-repeteergeweer, dat als corpus delicti op de groene tafel lag.
Uit het verhoor bleek, dat Van Zuydewijn de tweede mei, ’s avonds om vijf uur van huis was gegaan om te jagen. Na een kwartier gelopen te hebben kwam hij aan op een plaats, waar sawahs aan een riettuin grensden. Het was daar heuvelachtig en ter plaatse schemerde het al. Plotseling zag hij iets zwarts, op een afstand van naar schatting dertig meter, tussen de padi. Hij kon niet goed onderscheiden wat het was. Even meende hij, dat het een boomstronk was, doch het terrein kennende, verdrong hij al dadelijk die gedachte. Het moest iets anders zijn, want het bewoog. Hij vroeg de mandoer Pa Siti Rokajala, die hem vergezelde, wat híj zag. Doch deze antwoordde kortweg: ´lk weet het niet´. Toen beklaagde een smakkend geluid hoorde, meende hij dat hij een varken voor zich had. Nadat zijn oor het geluid vernomen had, legde hij onmiddellijk aan en schoot. Het zwarte viel neer.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , | 9 reacties

Gerechtigheid voor weduwen van Rawagedeh

Justitia

De Rechtbank in Den Haag heeft vandaag, 14 september 2011, geoordeeld dat de Staat onrechtmatig heeft gehandeld jegens de weduwen en overige familieleden van de mannen die op 9 december 1947 door Nederlandse militairen zijn geëxecuteerd in Rawagedeh (Indonesië) en jegens de man die gewond is geraakt bij de executies. De staat moet zeven weduwen uit Rawagedeh compenseren voor het wegvallen van hun echtgenoten. Een andere eis, uitkeringen aan overige nabestaanden, werd afgewezen. 

De zaak was aangespannen door negen inwoners van Rawagedeh (thans Balongsari) en de Stichting Komite Utang Kehormatan Belanda (Comité Nederlandse Ereschulden), tegen de Staat der Nederlanden.

De volledige tekst van het persbericht van de Rechtbank:   Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949, 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , , , , | 18 reacties

De jager en het meisje

Uit het Nieuws van den Dag voor Nederlands-Indië op 24 juli 1937 het volgende bericht, onder de titel: ´Weer een jachtongeluk!´

Meisje in de padi

´Voor de Landraad te Malang onder presidium van mr. Dutry van Haeften stond vorige week een klerk van het assistent-residentskantoor, raden S., terecht, die op Koninginnedag met een paar vrienden op jacht was gegaan.
Zelf bezat hij geen schiettuig, doch ten kantore van den assistent-resident bevinden zich plenty geweren, teruggegeven vuurwapens door de oorspronkelijke eigenaren.
Raden S. was niet belast met de registratie hiervan, doch een andere klerk van dit kantoor. Hij nam bij deze de sleutel weg van de gewerenkast, opende de kast en nam een geweer weg. Dat was dus vergrijp no. 1: diefstal.
Vervolgens moest hij een jachtacte hebben. Op het kantoor zwierf nog wel een vervallen jachtacte rond; hij sneed het portret van den vorige eigenaar er netjes uit en plakte zijn eigen conterfeitsel er in. Dat was vergrijp no. 2: valsheid in geschrifte. En daar hij deze jachtacte meenam op z´n jachtavontuur, sloot zich daar direct vergrijp no. 3 bij aan, namelijk de poging tot gebruikmaking van valsheid in geschrifte!   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , , , , | 9 reacties