´Ik dacht dat het een varken was´

Wie door de kranten van Nederlands-Indië bladert, komt een veelheid aan artikelen tegen over jachtongevallen. We ontdoen hier nog enkele van het stof.
Uit de Indische Courant in 1929 het volgende bericht onder de titel ´Weer een jachtongeluk´:

De Winchester, Model 1906

´Ik dacht, dat het een varken was´… Dat was de hoofdgedachte in de verdediging van de 24-jarigen E.Th. de Roy van Zuydewijn, die vanmorgen terechtstond terzake van dood door schuld. De jongeman, die employé is van de Poegersche Marmer Kalkbranderij te Grenden, ontkende alle schuld aan het gebeurde. ´Ik heb de man wel doodgeschoten´, zei hij, ´maar ik ben niet schuldig´.
Toen ging mr. F. Grooss, die presideerde, op de hem eigen scherpzinnige wijze de beklaagde ondervragen over over het Winchester-repeteergeweer, dat als corpus delicti op de groene tafel lag.
Uit het verhoor bleek, dat Van Zuydewijn de tweede mei, ’s avonds om vijf uur van huis was gegaan om te jagen. Na een kwartier gelopen te hebben kwam hij aan op een plaats, waar sawahs aan een riettuin grensden. Het was daar heuvelachtig en ter plaatse schemerde het al. Plotseling zag hij iets zwarts, op een afstand van naar schatting dertig meter, tussen de padi. Hij kon niet goed onderscheiden wat het was. Even meende hij, dat het een boomstronk was, doch het terrein kennende, verdrong hij al dadelijk die gedachte. Het moest iets anders zijn, want het bewoog. Hij vroeg de mandoer Pa Siti Rokajala, die hem vergezelde, wat híj zag. Doch deze antwoordde kortweg: ´lk weet het niet´. Toen beklaagde een smakkend geluid hoorde, meende hij dat hij een varken voor zich had. Nadat zijn oor het geluid vernomen had, legde hij onmiddellijk aan en schoot. Het zwarte viel neer.  

´Zij weten dat ik daar jaag´

De jager spoedde zich er heen en zag een Inlander op de grond liggen, die een kogel in zijn hersenen had gekregen en onmiddellijk door het schot moest zijn gedood. De man had riet bij zich en was waarschijnlijk bezig geweest, zich daaraan te goed te doen. ´Ik vind het zeer vreemd´, merkte mr. Grooss op, ´dat u daar zo maar gaat schieten. Wist u wie de eigenaars van die sawahs waren?´ ´Nee´ antwoordde beklaagde, ´maar die mensen zijn nooit op hun sawah!´. ´Daar kunt u geen staat op maken. Dat blijkt. Liet u ze nooit van te voren waarschuwen, wanneer u ’s avonds van plan was te jagen?´  ´Neen, want zij weten dat ik daar jaag. Ik jaag al 17 jaar. Toen ik 7 was, ging ik al met mijn vader mee op jacht, zij vinden het prettig dat ik jaag, want het wild berokkent grote schade aan het gewas.´ ´Bovendien is er daar toch ’s avonds cultuurpolitie. Daar had u toch wel iemand van kunnen raken?´ ´Nee, die gingen altijd naar huis, als ik ging jagen.´ ´Zo´, zei mr.C.W. Feith, de officier, ´dus ’s nachts wordt er niet gestolen; hoeft de politie niet op haar post te zijn?!´

Drie mogelijkheden

Het werd al donker....

Het Raadslid mr. Nieuwenhuis kon zich niet voorstellen, dat beklaagde er geen ogenblik aan gedacht heeft, dat hij een mens voor zich had. Er waren drie mogelijkheden: het donkere was een boomstronk, een dier of een mens. De boomstronk verwierp beklaagde zelf onmiddellijk, dus bleven de beide andere over. Dat beklaagde zelf even twijfelde, bleek uit zijn vraag aan de mandoer. ´Nee´, antwoordde beklaagde, ´ik twijfelde niet meer, zodra ik het smakken hoorde, dat doet een varken, als het onraad ruikt. Ik was vast overtuigd, dat het een varken was.´ Daarna vertelde hij, dat hij dadelijk naar de onderneming was gelopen, naar zijn chef, de heer Marijn. Die had de resident en de politie gewaarschuwd.
´Zag u na het gebeurde geen mensen in de buurt?´ vroeg de president. ´Nee, Edelachtbare, wel later zag ik tjikar-kerels.´ ´Kon u hun niet vragen, wie de getroffene was?´ ´Nee, dat zijn geen mensen.´ Waarschijnlijk bedoelde beklaagde, dat het geen mensen uit deze streek waren. Op een desbetreffende vraag van de president vertelde hij dan nog, dat hij voor de weduwe, die het slachtoffer naliet, een span sapi’s en een stuk grond kocht en voor de begrafeniskosten zorgde. Hij was wanhopig geschrokken, toen hij daar de man met bebloed gelaat zag liggen. Daarna had hij niet meer gejaagd, ofschoon het zijn bijverdienste was, die hij heel goed gebruiken kon, daar hij met zijn salaris, dat kleiner dan driehonderd gulden was, voor een moeder, een vrouw en twee kinderen te zorgen had.

De mandoer zag niets

Hij hoorde een smakkend geluid...

De mandoer, Pa Siti Rokajala, die beklaagde op zijn noodlottige tocht vergezeld had, werd als eerste getuige gehoord. Hij moet wel als een wezenloze achter Van Zuydewijn aangelopen zijn, want hij wist nergens van! Hij was, zoals hij meer deed, met beklaagde meegegaan op jacht. Toen deze hem op de plek, waar het eerste schot later gelost werd, vroeg of hij iets in de padi zag, had hij gehurkt gezeten en daar de padi rijpende was en dus een kleine meter hoog stond, had hij geantwoord, dat hij helemaal niets zag. Het was toen niet zo erg donker geweest. Als er daar ter plaatse bomen hadden gestaan, had hij ze zeker heel goed kunnen onderscheiden. Getuige’s ogen werden nog door de president gecontroleerd, met een kleine proef, waarbij deze getuige op de klok liet kijken. Prompt vertelde de man, dat de wijzers boven elkaar stonden. Hij had gelijk, want het was juist vijf voor elven! Twee uren tevoren had beklaagde dezelfde proef moeten afleggen.
De toean had maar één keer geschoten en was toen naar een bepaalde plek toegelopen. Hij, getuige, was nog maar wat blijven zitten. Pas toen de jager hem geroepen had, was hij bij het lijk gaan kijken. Ook deze getuige verklaarde, dat de getroffene suikerriet bij zich had.

Het bewijs bewezen

Meelijwekkend was de getuigenis van de weduwe Bok Rainten.
Na haar werd een getuige a décharge gehoord: de heer A. van der Wielen, die veel gejaagd had, en verklaarde, dat beklaagde precies gehandeld had, als hij had moéten handelen als goed jager. Als hij, getuige, in zijn plaats was geweest, had hij precies het zelfde gedaan.
De officier van Justitie, mr.C.W. Feith, achtte het wettig en overtuigend bewijs van het ten laste gelegde bewezen, en eiste voor beklaagde een veroordeling tot een hechtenisstraf voor de tijd van één maand. De verdediger pleitte voor ontslag van rechtsvervolging, subsidiair vrijspraak, althans een voorwaardelijke straf, of uiterste clementie. De Raad zal over acht dagen vonnis wijzen.´

De uitslag blijft ons onbekend. Van het vonnis werd door de krant geen melding meer gemaakt.

Op snippenjacht

Een jaar later vond het volgende ongeluk plaats, in de buurt van Batavia:

karbouwenhoeder

´Dezer dagen, heeft zich in het Kebajoransche, regentschap Meester Cornelis, een jachtongeval voorgedaan waarbij twee lnlandsche katjongs, jongens van 13 jaar ongeveer, gewond werden. Twee Europese jongelieden, Kühnen en Paulus, waren in de buurt van Karang Tengah, onderdistrict Tjiledoek, op snippenjacht. Op een gegeven moment echter werden op een sawahcomplex door een schot van Kühnen, gericht op een snip in de vlucht, de twee katjongs, karbouwenhoeders, getroffen. Hoe de zaak zich precies heeft toegedragen, wordt nog nader onderzocht. Men kan zich de ontsteltenis van de jagers voorstellen, toen zij tot de ontdekking kwamen wat er gebeurd was. Hun eerste werk was om de jeugdige slachtoffers zo goed en zo kwaad als het ging te helpen en de kogelkorrels uit het lichaam te verwijderen. Een van de jongens bleek er vrij erg aan toe. Een kogelkorrel was hem in zijn milt gedrongen, terwijl hij bovendien nog op verschillende andere plaatsen getroffen was. Terwijl een van de jongelieden zich met de gewonden bleef bemoeien was de andere er op uit getrokken om in een naburige kampong de loerah te waarschuwen, en toen dit geschied was duurde het niet lang of er kwam van alle kanten hulp opdagen. Voordien was echter ook een drom mensen uit de kampongs komen opzetten. Hun houding tegenover de beide jagers was niet bepaald vriendschappelijk, integendeel. Hun vijandelijke gezindheid zou naar alle waarschijnlijkheid tot uiting zijn gekomen, indien de beide geweren der jagers niet zulk een intimiderende invloed hadden gehad.
Door de zorg van de heer Van den Berg, detachementscommandant van de veldpolitie Kebajoran, werden de gewonden per motorbrancard naar een ziekeninrichting in Weltevreden overgebracht.´

Verder komen we uit deze periode nog berichten tegen van jachtongelukken in Soebang, Malang en Madoera. In deze zaken werden enkele weken tot twee maanden gevangenisstraf opgelegd.

´Wat zij denken wanneer zij schieten, doet niet ter zake´

In april 1939 bracht het ´Nieuws van den Dag´ opnieuw een ongeval aan het licht. Dit keer liet de krant echter weten dat het uit moest zijn met dit soort zaken:

Jagers poseren met buit

´Er is wéér een jachtongeluk gebeurd, nu in de omgeving van Poerwakarta. (…) Wéér een jachtongeluk dat te wijten is aan roekeloosheid. Het aantal jachtongelukken neemt op ontstellende wijze toe. Van veroordelende vonnissen schijnt geen preventie uit te gaan. En een vonnis als dat te Semarang, waarbij een jager werd vrijgesproken omdat hij dacht een varken voor zich te hebben, doch in werkelijkheid schoot op zijn huisjongen die dodelijk gewond werd, is allerminst in staat om jagers tot grotere voorzichtigheid te manen. Zeer ernstig echter wordt een geval, waaruit blijkt dat iemand een geweer in handen had, waarmee hij niet wist om te gaan. Er is de laatsten tijd veel te doen geweest over de beperkende maatregelen in de nieuwe Jachtordonnantie. Men wil dat het jagen voor de kleine man, dus het jagen voor zo groot mogelijke groep, niet bemoeilijkt wordt. Doch gezien het groot aantal jachtongelukken, zou eerder inkrimping van het aantal jagers wenselijk zijn. De feiten tonen immers aan, dat er nog te veel onbevoegden een geweer in handen nemen. Wat de oorzaak is, doet weinig ter zake. Wat zij denken wanneer zij schieten, nog minder. Het feit is er, dat het jagen mensenlevens kost. En hieraan dient een einde te komen. Geen geweer in handen van onbevoegden! En véél strenger straffen voor hen, die ´per abuis´ medemensen doden!´

Waar de krant geen aandacht voor had, was het feit dat in verreweg de meeste gevallen de wapens werden gehanteerd door Europese of Indo-Europese burgers, en dat de slachtoffers vrijwel steeds inlanders waren, inlanders die over het hoofd werden gezien, of aangezien voor varkens.
De oproep van de krant om tot zwaardere straffen te komen, werd niet nageleefd. Dit mogen we althans afleiden uit een nieuw bericht, een half jaar later, over een vonnis, waarin iemand die bij een drijfjacht op varkens zijn schoonvader had aangeschoten, slechts werd veroordeeld tot een boete van f. 250,-.
De oproep om minder burgers wapens te laten dragen vond evenmin gehoor. Een jaar later zag de overheid zich helaas genoodzaakt zelf de wapens uit te delen. Maar dat had natuurlijk weer een andere reden.

x

Dit bericht werd geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

9 reacties op ´Ik dacht dat het een varken was´

  1. Eppeson Marawasin zegt:

    Zoals in de juni update geduid: een mix van lichte en zwaardere artikelen. Dit verhaal riep het tot verdriet stemmende “De dood van een oud en eenzaam mannetje” weer in herinnering. Heb tot nu toe als Greenpeace symphatisant de neiging kunnen onderdrukken om op dat evenwel ook prachtige verhaal te willen reageren. Naar mijn mening moet dan ook het artikel over de Javaanse neushoorn, die bedreigd wordt door stropers en wetenschappers ‘ter leringhe’ reactievrij blijven.

    Dat ik nu wel reageer komt door de foto met als onderschrift ‘jagers poseren met buit’. De houding van die europees ogende staande man helemaal rechts op de foto in dat Reckitt -blauw witte pak, dat is toch een schoolvoorbeeld van wat de Engelsen noemen ‘a picture paints a thousand words’.

    Tja, en die gezichten op de voorgrond, die spreken weer boekdelen. Zo van, wacht maar over niet al te lange tijd gaan we toch echt zelf jagen.

    • Surya Atmadja zegt:

      Ik denk dat het anders zit.
      Waarschijnlijk voelen ze niet op hun gemak , vooral de niet te al vrolijke uitstraling of mss verwondering van de 2 personen (2de en 3de personen) rechts voorste rij op de foto.
      En de 4 buren aan de linkerzijd kijken zelfs bijna nors.
      Mss zijn ze niet gewend om op de foto te gaan.

      Normaal gesproken zie je “alleen” breed lachende of verlegen “inlanders” op de foto .
      In die tijd jaren 20-30 zullen eenvoudige tani mensen nog niet eens de gedachten hebben over “mijn tijd komt wel” .
      Ze weten niet beter gezien de ontwikkelingsniveau van de eenvoudige “inlanders”
      Salam
      A.M.I.S.S Atmadja

      • Eppeson Marawasin zegt:

        @madja

        Ik respecteer uw letterlijke interpretatie van mijn woorden, maar zo waren ze oorspronkelijk niet bedoeld. Ik ben daar zelf niet zo in bedreven, maar sommige serieuze volgers van deze waardevolle site kunnen figuurlijk taalgebruik als de beste
        aanvoelen. Dé ‘vrolijke’ tussen de noten ontdekken is dus niet voor iedereen weggelegd. Mij ontgaat die overigens ook wel eens.

        Ik ben bijvoorbeeld (dankzij deze site in huis gehaald) voor mijn doen een moeilijk -in de nederlandse taal geschreven- boek aan het lezen; eigenlijk is het meer bestuderen.

        Titel: Nederlandsch-Indië (staatkundige ontwikkelingen binnen een koloniale relatie)
        Auteur: mr dr ir J.A. Somers
        ISBN 90.5730.357.4

        Het werk is voor mij een uitdaging in de Nederlandse taal om meer van mijn eigen Ambonese geschiedenis te willen begrijpen. Maar je moet mij dus absoluut niet aan een cryptogram in Bahasa Indonesia zetten, dat is me te bruin gebakken.

        En de muzikaliteit van mijn laatste zin in de hierboven staande bijdrage is ook eerder met kennis van Nederbeat aan te voelen dan met Pak ‘m beet(je) Koes Plus. Wolla, en misschien is misreageren op figuurlijk taalgebruik equivalent aan much to do about nothing.

        Nu ik de lengte van deze reactie in ogenschouw neem, voordat ik op de -reactie plaatsen- button push, begrijp ik waarom dé echte schrijver er een hekel aan heeft zijn bedoelende betekenis van woorden ook nog eens fijntjes uit te gaan leggen. Maar zoals begonnen, ik respecteer uw letterlijke interpretatie(s).

        PS
        Ik vind overigens wel dat u zich zowel in psychologisch, als in antropologisch opzicht boude uitspraken permitteert met betrekking tot de verstandelijke gesteldheid van (uw woorden) eenvoudige “inlanders”. U heeft blijkbaar veel weet van de cognitievedissonantietheorie.

  2. Ed Vos zegt:

    Meneer Eppeson geeft hier een vrolijke noot aan de foto, althans zo voel ik dat aan
    Een vrolijke kan wel eens nodig kan zijn tusssen al die moeilijke discussies door.

    Hij heeft het NIET over “mijn tijd komt wel” , maar over “wacht maar over niet al te lange tijd gaan we toch echt zelf jagen.”

    Eveneens heeft hij het niet over de politieke ambities van tani in de jaren 20-30 en hun ontwikkelingsnivo.

  3. Surya Atmadja zegt:

    @ Eppeson Marawasin
    Dan heb ik het letterlijk gelezen.
    En eerlijk gezegd weet ik niet eens wat u bedoelde met cognitievedissonantietheorie.

  4. Ed Vos zegt:

    Het verhaal deed me onwillekeurig denken aan en mopje uit mijn jeugd. Deze mop circuleert tegenwoordig nog op internet.

    Een man komt in een café
    Meneer, bestaan er pinguïns van een meter ?
    Jazeker, die bestaan !
    Ook van 1,80 ?
    Nee, die bestaan niet
    O , dan heb ik net twee nonnen overreden !

    Het is gewoon triest dat je als “bruintje” (petani) aan het werk bent in de sawah en er wordt op je geschoten. Vervolgens komt de schutter er goed vanaf omdat hij dacht dat hij op een varken had geschoten. Al beweerde hij dat het een aap was.

    Natuurlijk werd geen gehoor gegeven aan de oproep voor zwaardere straffen voor dit soort delicten. De jagers zouden zich daarmee in eigen voet schieten.

    @Hr Amis Atmadja. U als beroemd Goochelaar, had de betekenis van dat woord toch al reeds opgezocht

  5. Surya Atmadja zegt:

    @ Ed Vos.Ik begrijp niet uw op persoon gerichte reactie ?

    Op dat moment dat ik de reactie van E.M las weet ik het echt niet .
    En dat heb ik eerlijk verteld.

    Dat het verhaal van de dader/jager grappig en ongeloofwaardig overkomt bij de rechter is ook duidelijk.Ook bij oplettende lezers.
    Quote:
    Het Raadslid mr. Nieuwenhuis kon zich niet voorstellen, dat beklaagde er geen ogenblik aan gedacht heeft, dat hij een mens voor zich had.

    • Ed Vos zegt:

      Meneer SA, tot besluit van deze niet terzake doende correspondentie, ik zie niet waar ik te persoonlijk ben geweest.
      Tiepvautjes en verschrijvingingen kun u toeschrijven aan mijn opkomende kippigheid.
      Daarvoor mijn excuses.
      Ik draag niets voor niets de achternaam VOS, weet u…

  6. Reginald de Ruiter (van Bandoeng) zegt:

    Slechts zelden kom ik op deze site, om iets te zoeken.
    Met groot plezier heb ik bovenstaand artikel en de commentaren erop gelezen.
    Direct viel mij de naam op van E.Th. de Roy van Zuydewijn. Deze kwam ik eens tegen in de papieren van mijn grootvader Hayo Peters. Hij begon in de crisitijd voor zichzelf en verhuisde van Malang/Djember (hier had hij een pension t.o. ziekenhuis Bedadungstr.) naar de Landbouwkolonie Kesilir (KAVEL no 20) verhuisde. En een deel van zijn zaken door deze meneer liet behartigen vanwege opgelopen malaria na zijn eerste aanplant in Kesilir. Ik heb mijn tante, Yvonne Peters, destijds gebeld om te vragen wie deze meneer Zuidewijn dan wel was.
    “O, vertelde zij, dat is de jachtvriend van jouw opa. Ze gingen altijd samen op zwijnenjacht.”
    Blijkbaar was ook Kesilir in die jaren voor de oorlog nog een vrij “wild” gebied.
    In 1943 is de familie van mijn moeder uit Kesilir gehaald en via Malang, uiteindelijk in Bandoeng terechtgekomen en vandaar naar Nederland in 19551956. Mijn opa overleed in 1952 te Bandoeng, enkele maanden voor het huwelijk van mijn ouders.
    Dankzij GOOGLE EARTH heb ik helaas te laat voor mijn tante, zij is op 1 juni 2015 overleden te Utrecht; een opname op straatniveau gevonden van het gebied te Kesilir. En van wat er nog van het huis over was. En een stuk van de dorsvloer!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s