Java Post

Sommige kwesties, zoals de Indische kwestie, lijken nooit te worden opgelost. Indisch Nederland was de vorige weken in rep en roer. Bert Immerzeel weet waarover het gaat, maar heeft er moeite mee alles te begrijpen.

Indisch protest in de Tweede Kamer (ANP)

Door Bert Immerzeel

Mocht u bovenop het nieuws zitten, dan heeft u het vast wel meegekregen de afgelopen weken. Voor de zoveelste keer was sprake van een afwijzende beslissing van de regering voor toekenning van een uitkering aan Indische oorlogsgetroffenen. ‘Beng!’ – zo klonk de beslissing  voor degenen die daar de afgelopen jaren voor hadden gevochten. ‘Beng-Beng-Beng!’ ‘Een schande!’, riepen de aanwezigen op de publieke tribune van de Tweede Kamer. ‘Van God los’, was het oordeel van Peggy Stein, de voorzitter van Indisch Platform 2.0 die de laatste jaren de strijd naar zich toe heeft getrokken.

Lees verder →

Indië is wat het was, maar meer nog hoe wij erover praten. Als een vage herinnering? Een paradijs? Of als een koloniaal wingewest? Veel hangt af van de woorden die we gebruiken.

Een geheel ‘foute’ foto: Europese vrouwen en Indonesische bedienden met Nederlandse vlag.
[TM/FZF 859]

Door Bert Immerzeel

Stel dat je een journalist bent van bijvoorbeeld Het Dagblad van het Noorden, of De Limburger, en je schrijft een artikel over Indisch Nederland. En stel dat je daarin het woord Indiër gebruikt, of dat je hebt hebt over Indonesiërs, waar je eigenlijk Indo´s bedoelt, is dat dan erg? Ja, zeggen sommigen, en roepen dan boos: ‘Zie je wel, ze snappen het nog steeds niet!’ of ‘Onze geschiedenis wordt opnieuw verkwanseld!’ Maar écht erg? Echt erg is de oorlog in Oekraïne, en nog erger de klimaatsverandering. Zó erg is het gebruik van minder goed gekozen woorden dus niet. Maar hóe erg dan wel? Lees verder →

Een ruime eeuw geleden, in 1921, verscheen in Het nieuws van den dag voor Nederlandsch-Indië een bijzonder artikel over een ‘vergeten’ strafkolonie. Bert Immerzeel denkt er het zijne van.

Poelau Tjiendeh/Pulau Kinde

Door Bert Immerzeel

Het Nieuws van den Dag: ‘De Portugese missionaris Sombomenti, een bekend etnoloog, heeft op weg naar Dilly het kleine eilandje Poelau Tjiendeh bezocht met het doel een onderzoek in te stellen naar de vraag waarom de zeden en gewoontes van de bewoners daarvan zo geheel anders zijn dan die van het zo nabij gelegen Flores.

Hoe was het te verklaren, dat een eilandbevolking niet in het bezit werd aangetroffen van ook maar één enkele prauw of sampan, dat volgens hen het bezit daarvan taboe was, dat op het eiland geen stuk gekapt hout van groter dan een depa, vadem, lengte aanwezig was, dat het bezit, gebruik of vervoer daarvan taboe heette, dat de persoonsnamen zo geheel afweken van die op de vaste wal van Flores gebruikelijk, dat de huizen alle van zandsteen zijn opgetrokken en zich zo aanpassen aan het terrein, dat ze op enige afstand daarin zelfs absoluut niet te onderkennen zijn? Hoe kon hier het wel elders, maar niet op Flores bekende verbod van het doden van krokodillen weer opduiken?

Het is aan de ijverige nasporingen van pater Sombomenti te danken, dat op al deze vragen te langen leste het antwoord is gevonden. Het toeval heeft daarbij een belangrijke rol gespeeld. Lees verder →

Tjideng: aankomst in het kamp. Vervaardigd door A. Valk [Museon]

De komende Tjidengkamp Reünie zal plaatsvinden op zondag 23 april 2023 in de Kumpulan van Bronbeek, Velperweg 147 in Arnhem, aanvang 10.30.
Het programma voor die dag zal o.a. bestaan uit een presentatie door Elsedien de Groot die vorig jaar het dagboek van Elly Campioni Soeters, Kamphoofd tegen wil en dank verzorgde. Zij zal ingaan op het leven en de oorlogsjaren in Indië van Elly Campioni, o.a. geïnterneerd in Tjideng, maar vooral kamphoofd in Grogol. Lees verder →

De geschiedenis van Nederlands-Indië en Indonesië moet een prominentere en blijvende plek krijgen in het onderwijs, in musea en in de openbare ruimte. Dat adviseert een commissie onder leiding van oud-minister Jet Bussemaker in een rapport dat vanmiddag aan het kabinet gepresenteerd wordt.

Jet Bussemaker vorig jaar bij de presentatie van plannen voor collectieve erkenning van de Indische gemeenschap in Nederland. Naast haar toenmalig staatssecretaris Paul Blokhuis I(VWS). [ANP]

Door Tonny van der Mee 

De commissie ‘Versterking kennis geschiedenis voormalig Nederlands-Indië’ adviseert de overheid hoe in het onderwijs de kennis over de geschiedenis van de 2 miljoen Indische Nederlanders, Molukkers, Papoea’s en Chinezen uit Indonesië kan worden vergroot. Daarnaast kijkt de commissie hoe deze groepen ook in musea en in de openbare ruimte onder een breed publiek meer aandacht kunnen krijgen.

De commissie constateert dat er in het onderwijs al veel lesmateriaal is over Nederlands-Indië en Indonesië, maar dat het vaak versnipperd aan bod komt. Leerkrachten hebben te weinig tijd of er persoonlijk minder affiniteit mee. Lees verder →

Ze blijven ons bezighouden: onze twijfels over Indië. Ze emotioneren ons, we kunnen er niet van slapen. Zou ChatGPT een uitkomst kunnen bieden? 

Het programma ChatGPT

Door Bert Immerzeel

Voor de geïnteresseerden in de geschiedenis van Nederlands-Indië was 2022 een turbulent jaar. Niet in het minst vanwege de eerste uitkomsten van het ‘nationaal onderzoek’ naar de gebeurtenissen in de jaren 1945-1950, maar er waren meer zaken die een rol speelden. In de aanloop van de presentatie van het onderzoek organiseerde het Rijksmuseum een tentoonstelling met de titel Revolusi!. Een van de gastcuratoren, de Indonesiër Triyana, liet weten dat de term ‘bersiap’ niet mocht worden gebruikt. Tumult alom. Vooral de Federatie Indische Nederlanders (FIN) zocht het nieuws. In de tweede helft van het jaar was het de discussie over slavernij die ons bezighield, en mogelijke excuses. In hoeverre was Indië hierin betrokken? Vragen, vragen, vragen. En vooral: vragen zonder antwoorden.

Eind november was er ook goed nieuws. De ontwikkelingen op het gebied van de kunstmatige intelligentie leidden tot een doorbraak: een nieuwe chatbot, ChatGPT, zou alle vragen kunnen beantwoorden. Alle? Nou ja, toch in ieder geval de meeste. Lees verder →

Het dagelijks nieuws geeft soms aanleiding tot een glimlach, maar ook tot ergernis. En ja, de vraag naar de waarheid wordt nooit genoeg gesteld…

Amsterdam, Oudekerksplein

Door Bert Immerzeel

Mocht u het hebben gemist: roddeldame Yvonne van Coldeweijer is door de rechter veroordeeld tot het rectificeren van een video. Ze had daarin de weduwe van volkszanger André Hazes een ‘gecremeerde kroket’ genoemd. ‘Onnodig grievend’ oordeelde de rechtbank. Jammer genoeg werd niet de vraag gesteld waaróm zij mevrouw Hazes die kwalificatie gaf. Waarschijnlijk, maar da’s gissen van mijn kant, omdat mevrouw Hazes wel erg veel onder de zonnebank ligt.

Volgens de advocaat van Coldeweijer zou mevrouw Hazes ‘bij het verdedigen van haar eigen belangen een loopje (nemen) met de waarheid en schuwt ze niet om het geschiedenisboek compleet te herschrijven.’ Aan wie doet me dit denken? Lees verder →

Het lijkt of Nederland alle cultuurschatten uit Indonesië heeft geroofd maar in werkelijkheid zijn de meeste collecties al meer dan 70 jaar geleden overgedragen.

Schedelkap van de Java mens (Dubois, 1892)

Door Louis Zweers

De Indonesische regering eist kunstcollecties en natuurwetenschappelijke verzamelingen terug van Nederland, waaronder de omvangrijke Dubois-collectie met de wereldberoemde schedel van de Javamens. Museum Naturalis gaat daarin niet mee. Historici Caroline Drieënhuizen en Fenneke Sysling e.a. benadrukken in hun opiniestuk van 27 oktober in het Nederlands Dagblad dat Naturalis met die opstelling het koloniale verleden van de Dubois-collectie negeert. Maar zij gaan weer volledig voorbij aan de Ronde Tafel Conferentie in het najaar van 1949 in Den Haag. Daar hebben Nederland en Indonesië vastgelegd dat alle musea met bijbehorende collecties (inclusief bibliotheken en archieven) die zich bevonden op Java en Sumatra zouden worden overgedragen aan de Indonesische autoriteiten (artikel 17, culturele paragraaf). In 1950 werden de art-deco gebouwen van het Geologisch Museum in Bandung, volgestouwd met natuurhistorische collecties, prehistorische mensachtige schedels, fossielen en mineralen, onvoorwaardelijk overgedragen aan de nieuwe machthebbers. Veel van deze objecten zijn door Nederlandse en Duitse wetenschappers vanaf eind negentiende eeuw tot de Japanse inval begin 1942 opgegraven op Java, onderzocht, beschreven, gerubriceerd, geconserveerd en tenslotte ondergebracht in het museum. Feitelijk heeft Nederland al meer dan zeventig jaar geleden het grootste deel van het Indonesisch erfgoed overgedragen. Het gaat om vele museale-, wetenschappelijke-, culturele-, (natuur)historische objecten, boeken en manuscripten uit de voormalige kolonie. Een weinig belicht onderwerp, zelfs de commissie Gonçalves, die advies moest geven over koloniale collecties in Nederland, zwijgt om onduidelijke redenen hierover in haar rapport van najaar 2020. Lees verder →

Gert Oostindie [afbeelding: Monique Shaw]

Door Sabine Waasdorp

Het is cruciaal dat de Universiteit Leiden reflecteert op haar eigen koloniale verleden. Dat stelde Cleveringahoogleraar Gert Oostindie in zijn oratie op 24 november. ‘Als universitaire gemeenschap moeten wij onszelf een spiegel durven voorhouden en, waar nodig en mogelijk, ook concrete stappen zetten’.

Het was druk in de zaal en geen zitplek was meer vrij op het moment dat rector magnificus Hester Bijl de jaarlijkse Cleveringa-oratie opende. Zij stond stil bij de dilemma’s die gepaard gaan met het bespreken van emotionele onderwerpen als slavernij en het dekolonisatieproces. In deze tijd van polarisatie is het volgens Bijl belangrijk om balans te vinden tussen de mooie en minder mooie kanten van het verleden. ‘In dat licht zijn we ons als universiteit ook zeer bewust van onze eigen collecties en nemen we onze verantwoordelijkheid.’ Lees verder →

Een bezoek aan een kampslachtoffer geeft aanleiding tot overpeinzingen over de tijd.

Het terras, verlaten.

Door Bert Immerzeel

Een paar maanden geleden bracht ik een bezoek aan een ex-collega van me. Ze had me jaren geleden, toen ik in het ziekenhuis lag in verband met hartproblemen, een kaart gestuurd met een uitgebreide handgeschreven groet. Ik wilde haar graag daarvoor, ook handgeschreven, bedanken, maar kón dat niet. Een mailtje sturen ging niet – ze deed niet aan mail – en door mijn fysieke problemen is mijn handschrift belabberd geworden. Later, dacht ik, wordt dat beter en stuur ik haar alsnog een kaartje. Maar ja, zoals zo vaak, later wordt nóg later, en weer later nog heel veel later.

De entree

Maar dit keer zou het er dus van komen. Ik was zó dicht in de buurt dat ik geen excuus meer had. Ik belde haar op, en – gelukkig – ze reageerde positief. Met een bosje bloemen ging ik op weg naar haar woonplaats. Het was een allerhartelijkst weerzien. Enigszins verbaasd was ik te zien dat ze in de hal, bij de voordeur, een houten wajangpop had staan.  Het zal toch niet dat ook zíj uit Indië komt? Lees verder →