Achteraf

Het debat over Indië kent vele onopgeloste kwesties, en het maatschappelijk debat verandert regelmatig van kleur. Met die veranderingen wordt de overheid gevraagd van standpunt te wijzigen. De vraag is óf en wanneer dat werkelijk wenselijk is.

Japanse vliegeniers (NIMH)

 Door Bert Immerzeel

Eind maart wordt de definitieve uitslag bekend van het project Tweede Wereldoorlog in honderd foto´s. De voorselectie is al gemaakt, 50 foto´s per provincie, waarbij Nederlands-Indië en de West samen voor de gelegenheid tot extra provincie zijn gebombardeerd.

De voorselectie van Indië, ik verklap het al vast, is niet spectaculair. De hoofdreden, zonder twijfel, ligt in het feit dat Japanners onze foto-toestellen heeft afgepakt. In bezet gebied werden slechts zeer weinig foto´s gemaakt: een enkele keer door individuele Japanners, en een enkele keer door de door de bezetter goedgekeurde kanalen zoals de Maleistalige pers. En natuurlijk hebben de Japanners veel vernietigd, maar hoevéél, en wát, dat weten we niet precies. Het gevolg hiervan is dat de voor het project gekozen foto´s bijna alle van kort vóór of van kort ná de Tweede Wereldoorlog zijn.

Paul van Breen

Natuurlijk zult u foto´s missen, maar da´s onontkoombaar bij een jury-oordeel. Zelf mis ik ook enkele van mijn lievelingsfoto´s, zoals bijvoorbeeld die van vliegenier Paul van Breen, staande voor zijn Curtiss Hawk. Het is een klassieke propagandafoto van vlak voor de oorlog, die  welhaast uitschreeuwt dat – natúúrlijk! – wij zullen winnen.  Of een soortgelijke Japanse foto van Japanse vliegeniers, die uitstraalt dat zíj – natúúrlijk! – zullen winnen. Uiteindelijk, maar dat weet u, verloren beide partijen.

Onze manier van kijken verandert met het tijdperk waarin we leven. En – bijzonder genoeg – denken we dat we steeds dichter bij de waarheid komen. Maar da´s nog maar de vraag…  Misschien dat we het over een jaar of tien, twintig, weer anders zien. Wat zeker is, is dat het oordeel achteraf heel vaak afwijkt van het oordeel van de betrokkenen op het tijdstip van het gebeurde.

Voortschrijdend inzicht

Natuurlijk is vaak sprake van voortschrijdend inzicht. Bij de Holocaust-herdenking heeft minister-president Rutte aan de laatste overlevenden zijn excuses aangeboden voor het feit dat de overheid tijdens de bezetting te weinig heeft gedaan om de rechten van de burgers te beschermen: “Toen het gezag een bedreiging werd, zijn onze overheidsinstanties tekortgeschoten, als hoeders van recht en veiligheid”. Eindelijk! – was de reactie in Joodse kring. Historici waren lovend over Rutte´s woorden.

Misschien dat nu ook in Indische kring nieuwe hoop is gewekt op een opening in het debat over de ´Indische Kwestie´, hoop dat de overheid ook hier een draai zal maken van 180 graden. Die kans lijkt me uitgesloten.

Ten eerste, het te kort schieten van de overheid tijdens de bezetting ten gevolge waarvan duizenden Joodse landgenoten het leven lieten in Duitse kampen is niet te vergelijken met het twijfelachtig optreden van regeringen in vredestijd ten gevolge waarvan duizenden Indische landgenoten hun salaris niet ontvingen.

Ten tweede, de standpunten staan te ver uit elkaar. In het geval van het excuus jegens de Joodse overlevenden ging het slechts om een excuus, en niet om een schuldbekentenis met daaruit mogelijk voortvloeiende schadevergoeding, terwijl de actievoerders van de Indische Kwestie harde valuta eisen (36 miljard).

Overigens, de slachtofferrol van een deel van de Indische gemeenschap lijkt zijn oorsprong te vinden in transgenerationele PTSD-problematiek van de ouders. Welke excuses of compensatie ooit nog zullen worden aangeboden, die rol blijft.  Volledig herstel van reële of ervaren schade is daarom slechts een illusie.

Achteraf

De vraag of je achteraf bepaalde standpunten moet of kunt repareren, komt ook terug in het debat over de erkenning van de onafhankelijkheid van Indonesië. Voor de meeste Nederlanders zal de datum op 27 december 1949 liggen: de datum van ondertekening van de soevereiniteitsoverdracht in het paleis in Amsterdam. Voor de Indonesiërs zegt deze datum echter niets; zij kennen slechts 17 augustus 1945 als de datum waarop Soekarno de onafhankelijkheid uitriep. De laatste tijd wordt in anti-koloniale kringen steeds luider geroepen dat de Nederlandse overheid deze tweede datum moet erkennen.

Een dergelijke erkenning – en ´reparatie´ van eerdere standpunten – is hopeloos gecompliceerd. Deze zou lijnrecht ingaan tegen bestaande juridische afspraken, en allerlei nieuwe problemen opwerpen. De verantwoordelijkheid voor orde en gezag zou dan per augustus ´45 bij de Indonesiërs hebben gelegen en het Nederlands ingrijpen in na-oorlogse jaren zou moeten worden gekwalificeerd als  ongeoorloofde aanvalsoorlog op onafhankelijk gebied.

Het meest wijze lijkt hier te accepteren dat beide volken hun eigen geschiedenis schrijven en niet proberen om er samen uit te komen. Zíj gelukkig met 17 augustus 1945, en wíj gelukkig met 27 december 1949.  De periode tussen deze twee data beschouwen we dan een soort historisch niemandsland. Misschien is een dergelijk ´vredesakkoord´, wat bestaat uit niet-repareren,  op zich ook wel weer een vorm van repareren. Achteraf.

x

Dit bericht werd geplaatst in 9. Java Post. Bookmark de permalink .

11 reacties op Achteraf

  1. j.w.hoegen zegt:

    Ik ben het met Bert eens , laat ieder zijn eigen datum houden .
    En laat het verder met rust .

    • Jan A. Somers zegt:

      Dat gebeurt toch al lang?!?! Wij bezoeken in Jakarta en Den Haag de Indonesische recepties op 17 augustus (en niet op 27 december!), de Indonesiërs bezoeken in Jakarta en Den Haag de Nederlandse recepties op 5 mei (en niet op 26 juli!).

  2. Klaas van der Tempel zegt:

    Zoals altijd dank aan de Java Post om relevante thema’ op te pakken, zoals nu over de foto kwestie. Hiermee verwant zijn de uitzendingen van de NPO over de bezettingstijd in Nederland. De aandacht voor Nederlands-Indië is bepaald niet overmatig. Maar wat de NOS zou moeten doen is zonu en dan aandacht besteden aan de de voortgang van de oorlog tegen de Japanners- waarmee je dan op een gegeven moment op Amerikaanse posities in Nieuw Guinea uitkomt in Pacific — en de door Britten gevoerde oorlog in Birma die leidde tot de bevrijding van duizenden krijgsgevangenen, onder wie relatief veel Nederlanders. Nu zullen we opeens ergens na mei 2020 als een “afterthought” aandacht zien voor de oorlog in het Oosten, zonder een behoorlijke voorafgaande serie van berichtgeving.

  3. Hessel Naberman zegt:

    Andermaal ben ik het eens met al je standpunten.

  4. RLMertens zegt:

    @Javapost; ‘de tweede datum moet erkennen etc.’- Dat is toch al gebeurd; op 17 aug.2005 bij monde van minister Bot; ‘moreel en als feit’! Het ge -emmer gaat (steeds) over de woorden; spijt en excuus! Voor mij zelf; typisch Hollands ge- oh! (ping ping!)

  5. walter zegt:

    Geschiedenis is als een les die we moeten leren. Het belangrijkste is wat we doen in de toekomst. De wereld word iedere dag kleiner. Uiteindelijk zijn we een familie, broeders and zusters. Totdat een ieder dat inziet blijven we met elkaar in onenigheid.

  6. ellen zegt:

    Geschiedenis is niet te veranderen. Als je er verschillende perspectieven op wilt hanteren, dan moeten de betrokken partijen voor hun perspectief ook hun verantwoordelijkheid kennen en nemen.

  7. R Geenen zegt:

    @@De voorselectie van Indië, ik verklap het al vast, is niet spectaculair. De hoofdreden, zonder twijfel, ligt in het feit dat Japanners onze foto-toestellen heeft afgepakt. In bezet gebied werden slechts zeer weinig foto´s gemaakt@@
    Dat is niet helemaal waar. Want waar werden er naar foto’s gevraagd en gezocht? Toch alleen in Nederland. Er is toch nooit aan de Indische mensen in het buitenland gevraagd?
    Ook wel eens gedacht aan de archieven? Ook het volgende wil ik wat betreft foto’s tijdens de oorlog even vermelden. KNIL soldaat TH. N. van der Kolk, die in 1942 te Soerabaja met Annie van Rijn was gehuwd, had een zwager; de welbekende beroepsfotograaf Nikola Drakulic. Th.N. Van der Kolk werd in Bandung krijgsgevangen gemaakt, maar wist twee weken later te ontsnappen, vertrok naar Soerabaja en verstopte zich op zolder van het huis van zijn moeder.
    Wat later zijn hij en Drakulic met fototoestellen op de motorfiets naar diverse jappenkampen gereden. Met gevaar van eigen leven zijn er heel wat foto’s geschoten. Een album met 150 foto’s zijn o.a. bij het Internationaal Tribunaal in Tokio als bewijs materiaal gebruikt. Heb met familieleden van de beide heren gesproken. Artikel staat op mijn web:
    https://myindoworld.com/knil-soldaat-en-het-internationale-tokio-tribunaal/

  8. hansvschaik zegt:

    Bert schrijft:
    -Ten tweede, de standpunten staan te ver uit elkaar. In het geval van het excuus jegens de Joodse overlevenden ging het slechts om een excuus, en niet om een schuldbekentenis met daaruit mogelijk voortvloeiende schadevergoeding, terwijl de actievoerders van de Indische Kwestie harde valuta eisen (36 miljard).-
    Wat vergeten wordt is dat de Joodse nabestaanden /overlevenden wel degelijk forse schadevergoedingen en een soort smartengeld en pensioen toeslagen ontvangen hebben, in zeer harde valuta ! Nu ook excuses!

  9. eppeson marawasin zegt:

    @Wat vergeten wordt is dat de Joodse nabestaanden /overlevenden wel degelijk forse ontvangen hebben, in zeer harde valuta !@

    — Het beeld ontstaat dat het hier om Nederlandse betalingen en vergoedingen gaat. Niets is minder waar!

    Bij alle @schadevergoedingen en een soort smartengeld en pensioen toeslagen@ gaat om Duitse marken en Duitse euro’s in het kader van de ‘Wiedergutmachung’. De Joodse belangen worden behartigt door de ‘Joodse Conferentie voor Materiële Claims tegen Duitsland’.

    Vanaf 1953 heeft Duitsland inmiddels ruim 70 miljard euro uitgekeerd.

    • RLMertens zegt:

      @em; ‘Duitse Marken/ Euro’s etc.’- Vandaar Rutte’s volmondig excuus! En onze spijtbetuiging(!) aan de Indonesische Republiek. Ook spijt(!) aan de Indische gemeenschap? Binnenkort op 15 aug. as. Rutte: ‘Met tranen in de ogen, kijk ik terug….pardon kijken wij terug ….naar onze Indische slachtoffers…..(als die er nog zijn)….’

Laat een reactie achter op ellen Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s