Het Indische achtererf (II)

In een eerder artikel beschreef een Malangse medewerker van het Indisch Dagblad in 1932 het Indische achtererf. Enkele weken later verscheen deze reactie van ´Mamma Tjiang´.

Woonerf met Europees gezin en bedienden, Makassar, 1917 (TM, FZF 837)

Door Mamma Tjang

“Mijnheer ´de medewerker van Malang´, Tjang heeft jouw artikel over het Indische achtererf met plezier gelezen en er ook hartelijk om gelachen.

Tjang schrijf maar gewoon: jouw artikel in plaats van uw – maar mag wel, ja ? Tjang is al zoon ouwe Oma – al overgrootmoeder en jij ben zeker nog een jonge man: Daarom durf Tjang ook wel tegen jou te zeggen, dat jij soms wel een beetje overdrijf, als jij vertel van huizen met een gang der naas, der achter of waar ook. Tjang heeft al in veel huizen gewoon, hier in Indië, maar gelukkig nog nooit in een met zoon gang der naas of der achter.

En gelukkig ook nog nooit met een warong zoo dicht der bij, dat je der las van heb. Juis andersom, veel gemak der van. Kijk, als der bijvoobeeld opeens morgenbezoek kom, die wil mee ontbijten en der is geen brood genoeg en de bakker woon ver af of heef geen brood meer, nou, dan laat je maar voor een dubbeltje of vijftien cent rijst in de warong kopen en je maak er gauw nassie goreng van. Heb je geen resjes vlees of ham, warm dan de rijs op met boter en fijngesneden uitjes en geef er tjeploh bij met sardientjes of corned beef.

Als je een beetje een goeie huisvrouw ben, dan heb je toch wel altijd een of ander blikje in huis en eieren. Anders maar laten halen in warong of toko Tjina. Ook voor de andere dingen is zoon warong in de buurt erg gemakkelijk, zooals voor pisang en kates voor de apen en de vogels ; of voor jezelf ; voor boontjes en terong, tempé, klapper, lombok — voor alles wat er noodig is voor de rijsttafel, als je niet lederen dag de kokkie naar de passar wil sturen.

En wil je iets voor de Europese tafel, nou, boontjes zijn der meestal, dan terong, die je als asperges kan eten met botersaus en hard gekookte eieren. Als je der aardappelen bij eet, heb je gauw genoeg en ’t is erg goedkoop. Dan kan je er meestal ook wel jonge djagong krijgen, om te panggang. Daar houwen kinderen veel van; maar dan moet je ze in de schil laten panggang, dat is lekkerder. Je kan ze ook gekookt eten, maar dan ook met de schil er om laten koken, anders gaat de smaak er af. Eers koken en dan de korrels er af snijden met geraspte klapper en suiker eten is ook voedzaam en lekker. Dan kan je ook fricadel djagong van maken bij de rijstafel.

Zo zie je, waarvoor een warong in de buurt goed is. Natuurlijk niet vlak bij je huis, maar een vijf tot tien minuten der af.

Is dat niet iets voor werklozen, meneer de medewerker, om in Hollandse buurten, waar geen gangen of warongs zijn, zo´n nette warong te openen met al die gewone dingen en ook zeep, zout, suiker, goela djawa, agar-agar, blikkenmelk, ijs en al die kruierijen, die je nodig heb bij ’t eten. Als je maar een paar bedienden heb en er zijn eens één of twee dervan sakit panas of masok angin, dan kan je desnoods zelf naar zoon Hollandse warong gaan.

Maar Tjang vergeet jouw achterste…. niet lachen dan, Tjang bedoel natuurlijk ’t achterste gedeelte van jouw erf. Jij zoek ook overal wat! Tjang vin dan, collega, dat je niet erg netjes ben, als op jouw achtererf zoon rommel is. En misschien ben jij nog wel een totok en jouw vrouw – of ben je maar alleen ? – misschien ook ? Dan is ’t foetoel te erg, als jouw achter erf zo rommelig is, dan doen jullie je naam van ’t zindelijkste volk ter wereld hm! hm!  geen eer aan. Tjang wil jou wel vertellen, dat Tjang ´maar´ een Indische vrouw is en dat haar grootmoeder een gewone Inlandse of – nee – Tjang moet zeggen Indonesische vrouw – was, maar dat Tjang van haar geleer heef, om ook je achtererf goed schoon te houden. Schillen van vruchten laten rondslingeren, overal in de tuin neer gooien ? Geen kwestie van! Deden wij ’t toch, dan mochten wij de eerste keer één dag geen vruchten eten; de tweede keer twee dagen en zo door, tot wij het afgeleer waren. Want dat was een verschrikkelijke straf voor ons, om geen ramboetan of doekoe of djeroeks te mogen eten. En dan geen mangga golek of aroemanis!

En als de toedienden het deden, moesten ze de boel opruimen, als ze klaar stonden, om naar huis te gaan. Dat was voor hun ook een goede straf. Deed een bediende ‘t, die op ’t erf sliep, dan kreeg die geen petroleum voor zijn lampje. Had niemand ’t gedaan, dan kregen ze allemaal straf. Dat was hard – maar zo leerden wij netheid en – ons achtererf was altijd schoon. Natuurlijk hadden wij ook rommelhoekjes, waar grote en kleine stukken bamboe bewaard werden en allerlei lege blikken, flessen en stenen, dakpannen en lege bloempotten en zo, maar dat werd zo netjes mogelijk gehouden en van tijd tot tijd opgeruimd. Al die dingen komen zoo dikwijls te pas ; zoon Indisch huishouden is zoo heel anders dan een Hollands. En Indisch huishouden met een paar kinderen, die nu eens een stuk bamboe nodig hebben voor pijlen en boog; dan weer voor een paggertje in hun tuintje of voor een vogelkooitje moet altijd een paar bamboes in voorraad hebben, ook voor het geval moeder een parra parra laat maken voor een clematis of kamperfoelie of vader een nieuw nachthok voor zijn kippen nodig heeft. Lege blikken en blikjes hebben de kinderen nodig om de visjes in te doen, die ze gaan vangen of om stekjes in te planten. Bloempotjes gaan zo gauw stuk en zijn er niet altijd. Lege flessen, daar worden stekken in gedaan en water, en als er wortels genoeg uitgegroeid zijn, worden de flessen stuk geslagen en de stekken geplant.

Dakpannen zijn er telkens nodig, vooral bij ’t begin van de regentijd of in de kentering, als ze van ’t dak afwaaien. Rode stenen, om vloertjes te metselen in ’t tuinhuisje of konijnenhok; of om een zwembak te maken voor de aap of een vijver voor de visjes.

Je ziet, meneertje, dat al deze rommel nodig is in een Indisch huishouden, maar toch te samen geen onmogelijke bende hoeven te vormen.”

Mamma Tjang

x

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in Het Indisch Dagblad, 1932

Dit bericht werd geplaatst in 9. Java Post. Bookmark de permalink .

7 reacties op Het Indische achtererf (II)

  1. Boudewijn zegt:

    Leuk, een andere blik op het verleden

  2. Erik Bieze zegt:

    Mooie reactie van Mamma Tjang. Ik werd wel even getriggerd door de foto. Daaronder staat het jaartal 1917 en dat de foto in Makassar zou zijn gemaakt. Deze foto komt uit een fotoalbum dat onderdeel uitmaakte van het project “Foto zoekt familie”. Dit album bevat foto”s over de periode 1917 t/m 1919. Veel foto’s hebben een bijschrift met plaatsnaam en datum. Andere foto’s niet. Deze foto heeft geen enkel bijschrift. Ik ben dan ook erg benieuwd waarop het onderschrift dat de foto in 1917 en in Makassar is gemaakt is gebaseerd. Wie weet meer?

    • buitenzorg zegt:

      Scherp meegelezen, Erik! Om te beginnen: de foto verbeeldt natuurlijk geen achtererf (waar het artikel over gaat), maar een voorerf. Ik kon zo snel geen achtererf foto vinden, behalve dan in een boek die ik niet kon scannen omdat ik problemen heb met mijn scanner… Maar goed, dit terzijde. Ik verwissel hem nog wel een keer voor een andere foto.
      Wat de foto zelf betreft: het bewuste album bevat een enkele foto van Semarang, en daarna – naar het schijnt – alle van Makassar, Celebes. De foto heeft in het album geen onderschrift, dat is juist. Maar, gelet op het feit dat we het hier hebben over de periode 1917-1919 waarin nog zeer weinigen een fototoestel hadden, en het feit dat de familie op Celebes woonde wat het minder logisch maakt om bijvoorbeeld foto´s van andere steden toe te voegen, ga ik er van uit dat ook de door mij gebruikte foto van Makassar is. Komt bij dat het album chronologisch is ingedeeld en visueel een eenheid vormt. ook de afbeeldingen lijken uit de zelfde camera te komen. De enige foto in het album die uit de toon valt omdat deze waarschijnlijk door familie werd toegezonden (?) is die op pagina 21.
      Je hebt gelijk, twijfels zijn mogelijk, maar we mogen er m.i. van uitgaan dat de bewuste foto van Makassar is.
      Ik neem aan dat je vraag naar het jaartal van minder belang is. Want of het nu in 1917 dan wel 1918 of 1919 was doet er niet zo zeer toe, lijkt me.
      Tenslotte, als illustratie bij dit artikel is enige twijfel geoorloofd. Het gaat immers niet om Makassar, maar om achtererven.

      • Jan A. Somers zegt:

        “of het nu in 1917 dan wel 1918 of 1919 was doet er niet zo zeer toe” Wel daarna. Er is na WOI, en zeker in de jaren dertig een grote toestroom mensen uit Nederland, en de huizenbouwers zijn aan het veranderen, passen zich aan. Vandaar dat ik de foto’s niet meer herken.

      • Erik Bieze zegt:

        Dank voor de goede reactie buitenzorg. Het is erg jammer dat we na een eeuw al niet meer weten om welke personen en locaties het in dit en andere albums gaat. Net zoals jij ga ik er vanuit dat het om een foto uit Makassar gaat. En inderdaad, of het nu 1917 of 1919 is geweest maakt niet zoveel uit. Scherp van je dat je opmerkt dat de foto’s waarschijnlijk met hetzelfde fototoestel zijn gemaakt. Ik ben om een aantal redenen bijzonder geïnteresseerd in album 837. Bijvoorbeeld wat er op de gevel van het huis in Makassar staat “geschreven” en wat de straatnaam is waar het huis aan staat of heeft gestaan. Het huisnummer is in ieder geval duidelijk zichtbaar.

      • buitenzorg zegt:

        Je hebt het hier over:
        http://www.fotozoektfamilie.nl/NL/gallery/album/page/?iv=ALB-0837&page=12736
        Ik kan het niet lezen. Het begint met ´Ville´ of ´Villa´, maar de rest van de tekst haal ik er niet uit. In Amerikaanse misdaadseries kunnen de experts dit altijd in een paar seconden lezen. Helaas heb ik niet hun software….

  3. Erik Bieze zegt:

    Over die foto heb ik het inderdaad. Ook anderen in mijn omgeving en ikzelf hebben hun hoofd hoofd hier al over gebogen. Terwijl ik in het begin dacht dat het een makkie zou worden lijkt het wel alsof het steeds ingewikkelder wordt. Anderen en ik twijfelen er zelfs aan of er wel Villa staat. Om over het tweede woord maar te zwijgen. Tussen de twee woorden zit volgens mij een verbindingsstreepje. De eerste letter van het eerste woord zou ook zomaar een F kunnen zijn. Die oplos software heb ik helaas ook niet. Dus het is blijven zoeken en nadenken geblazen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s