Tijd voor eerherstel Indië-weigeraars

Posted on 17 mei 2013 door

Door Harry van Bommel en Nicoline de Hoog

Affiche van de CPN

Affiche van de CPN

De Nederlandse regering zou haast moeten maken met eerherstel van soldaten die in Indonesië dienstbevelen negeerden.

Kort na het begin van de koloniale oorlog tegen Indonesië weigerden drie Nederlandse mariniers het dienstbevel om een dorp op Oost-Java in brand te steken. Voor deze weigering kregen zij zware gevangenisstraffen opgelegd.

Inmiddels bestaat er weinig twijfel meer over dat het platbranden van het dorp geen proportionele maatregel was, maar vooral een represaille. Door te weigeren namen de drie mariniers in feite stelling tegen verwerpelijke, misdadige praktijken. Zij verdienen het daarom om postuum alsnog volledig eerherstel te krijgen.

Op 11 augustus 1947 naderde een patrouille van Nederlandse mariniers het dorp Soetodjajan. Aangekomen in het dorp werden de huizen uitgekamd op wapens en werd een deel ervan in brand gestoken. Dit zou nodig zijn geweest om een nabijgelegen weg veiliger te maken. Wie zich verzette, werd ter plaatse geëxecuteerd. De brandstichting was het antwoord op de landmijnen waar Nederlandse voertuigen een dag eerder op liepen.    Lees verder →

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , , , , | 64 reacties

Afscheid van de goeling

Posted on 16 mei 2013 door

Herinneringen aan de reis van Bandoeng naar Den Haag, 1946

Door Ed Kerkhoven

Repatrianten Kemajoran, Batavia

Repatrianten Kemajoran, Batavia

Het jaar 1946 begon voor ons op 28 februari, de dag waarop we afscheid namen van Indië. Nog voor zonsopgang wachtten we al in Tjihapit op het busje dat ons naar het vliegveld zou brengen. We stonden aan de rand van het Tjibeuningplantsoen en vlakbij het kerkje waar oom Edu en tante Emmy in 1941 waren getrouwd en mijn oudere broer Rudolf en ik nog bruidsjongens waren geweest.
Dit keer was het alles behalve godsdienstig. Het was meer een schreeuwen en dansen. Wij, kampkinderen, moesten onze energie kwijt, en zongen luid:

Ta-ra-ra-boem-diee
De dikke dominee,
Die had zijn gat verbrand,
Al aan de kachelrand.

We bléven het maar zingen, ook al wisten we misschien niet eens wat een kachelrand was.

Toen het busje eindelijk arriveerde, stapten wij snel in. ‘Hoera! We gaan vliegen!’ We waren nog nooit in een vliegtuig geweest, en waren door het dolle heen. Rudolf zei iets, en kreeg op zijn donder van mijn moeder toen hij het woord ‘amper’ gebruikte. Ze zei: “Nu moet het maar eens afgelopen zijn met dat Indisch gepraat.” Wij hadden immers geen Nederlandse taal geleerd op school, want er was geen school. Hoe kon je nu weten wat goed of slecht Nederlands was? Rudolf en ik spraken petjoh. Het gekke is dat ‘amper’ nu een heel goed Nederlands woord is, zelfs de Vlamingen gebruiken het.   Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , , , , , | 17 reacties

De dag dat ik een glas brak

Posted on 10 mei 2013 door

Door Rob Cassuto

Rob Cassuto, 1945

Rob Cassuto, 1945

Ik brak een glas en barstte in huilen uit.
Dat is mijn eerste herinnering in Holland.
Het was op een dag in mei 1946 en ik was vijf jaar en ik stond temidden van een uitzinnig vrolijke familie, die op die dag in mei in een overvolle kamer zijn hereniging vierde. Ik was met mijn vader en moeder en haar ouders na tropische kampjaren uit Indië in Den Haag aangeland; de ouders van mijn vader en mijn vaders twee broers hadden op talloze onderduikadressen in Nederland de Duitse vervolging overleefd en waren al eerder weer bij elkaar. Mijn grootvader had kort na de bevrijding een nieuwe pied a terre gevonden op de Badhuisweg in Scheveningen, nummer zesentachtig, een volumineuze villa, waarvan de bel-etage en het daaronder gelegen souterrain de komende jaren de veilige vesting zou vormen voor de hele misjpoche.

Het zal een mooie lentedag zijn geweest en ik stond met mijn glaasje limonade tussen wat ik ervoer als een woud van boomlange volwassenen. Ze lachten en huilden en knuffelden elkaar in Opa en Oma’s woonkamer, waarvan de ramen over het voorbalkon heen uitkeken op de Badhuisweg.
Achterin de woonkamer waren schuifdeuren, die toegang gaven op het achterhuis en die afgeschut waren met zware bronsgroene gordijnen. Aan de ene wand stond de zogenaamde ‘Chinese kast’, een van de weinige meubels die uit de Indische inboedel was overgebleven. Aan de andere kant stond het theetafeltje met daarboven een schilderij van een Drentse hoeve bij zonsondergang. Boven de schouw was een in hout gevatte spiegel met bovenin in de lijst ingebouwd een schildering van een haring op een bord met een citroen. Op de bovenrand van deze lijst stond een Delfts blauw bord met de afbeelding van een heraut en rondom de tekst ‘Nederland herrijst’. Zware fauteuils, duidelijk tweedehands aangeschaft, boden zitcomfort.    Lees verder →

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , , | 7 reacties

Jacht op schildpadden

Posted on 7 mei 2013 door

Door Ron Habiboe

J.A. Pattinama (1906-1943)

J.A. Pattinama (1906-1943)

Het overkomt mij steeds minder vaak, dat ik Nederlandse of Indische mensen tegenkom die mij vol vuur vertellen over hoe zij in moeilijke tijden tijdens de Tweede Wereldoorlog in Indië werden gesteund of beschermd door Ambonezen. Zo waren er Ambonese burgers op Java die zich bezighielden met allerlei hulp aan Indische Nederlanders die eigenlijk te blank of op papier te Nederlands waren om buiten het Japanse kamp te blijven. Ook mensen in de gevangenkampen werden geholpen door bijvoorbeeld eten dat door Ambonese handen door het gat in het gedek (bamboe omheining) werd aangegeven. Hiernaast hielden Ambonese militairen zich bezig met het verzet tegen de Japanse bezetters. In de literatuur over de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië wordt deze Ambonese verbondenheid aan het Nederlandse Indië vaak terloops beschreven vanuit een Nederlands, Westers perspectief, als onderdeel van de ontvangen hulp aan Hollanders, Indische Nederlanders, aan koningin Wilhelmina en de Nederlandse driekleur. Het verhaal van de kant van de aanbieders van deze hulp blijft veelal gevangen in persoonlijke herinneringen van oudere verdwijnende Molukkers. Het verhaal van sergeant Pattinama tijdens de Tweede Wereldoorlog in West-Sumatra is hiervan een voorbeeld.    Lees verder →

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , | 73 reacties

De buste van Willem III

Posted on 6 mei 2013 door
Willem III (1817-1890)

Willem III (1817-1890)

Onze voorlaatste koning, Willem III (1849-1890), had een onuitstaanbaar karakter en verrichtte tijdens zijn leven niets nuttigs, – aldus een recent uitgezonden documentaire van het KRO-programma Brandpunt. Hij was zó weinig geliefd door zijn onderdanen dat hij, in tegenstelling tot andere Oranjevorsten, geen enkel standbeeld heeft gekregen. ‘Zijn geschiedenis is doelbewust onder het tapijt geschoven’, aldus de maker van het programma, Fons de Poel.

In de documentaire wordt een bezoek gebracht aan Bronbeek in Arnhem, omdat daar nog ergens een beeld van de man zou moeten staan. ‘Maar hoe we ook zoeken’, vertelt De Poel, ‘van Willem III geen spoor.’ Het hoofd van het museum, Pauljac Verhoeven,  legt uit dat de koning vroeger in de hal heeft gestaan, maar dat hij tijdens verbouwingswerkzaamheden is verwijderd. ‘Hij stond dus in de weg?’, vraagt De Poel. ‘Ja, hij stond in de weg, zo zou je het kunnen zeggen’, luidt het antwoord.
Aan het eind van het programma wordt het bewuste beeld gevonden in een opslagruimte. Het blijkt een gipsen afgietsel, ingepakt in een kist met bubbeltjesplastic. ‘Ze hebben dus niet eens de moeite genomen om hem in het brons te gieten’, aldus het commentaar van De Poel.    Lees verder →

Geplaatst in 8. Recensies | Tags: , , | 16 reacties

Bintang Hindia, Ster van het Oosten

Posted on 2 mei 2013 door

Door Rob Cassuto

Advertentie Bintang Hindia

Advertentie Bintang Hindia

Bintang Hindia. Een dierbaar begrip uit mijn jeugd.
Bintang Hindia was een tijdschrift uit het oude koloniale Indië, paternalistisch bestemd voor de hoger opgeleide inlandse bevolking zoals het toen heette. De artikelen waren in het maleis.
Mijn ouders bezaten de ingebonden jaargangen 1904 en 1905. Misschien ooit tweedehands gekocht of uit een boedel van een oude koloniaal gekregen.
Twee kloeke delen, ieder ingebonden in een poepbruin hard linnen kaft met in dieptereliëf ingedrukte tierelantijnen en in grote gouden Gothisch aandoende letters: Bintang Hindia, wat betekent: Ster van het Oosten.
Zo van mijn tiende tot ver in de puberteit waren de twee Bintangs favoriete lectuur, of lectuur is niet het goede woord, want het Maleis kon ik niet lezen, het ging om de illustraties.

Graag bestudeerde ik de statieportretten van gouverneurs en residenten, eerbiedwaardig besnorde mannen in goudgelauwerde nauwsluitende uniformjakken, de afbeeldingen van de inlandse adel, met als hoogtepunten de statiefoto’s van de Soesoehoenan van Solo en de sultan van Djogjakarta; als ik mij goed herinner zaten ze pontificaal op hun troon, met als het ware gebeeldhouwde gezichten, bekroond door een hoge gelakte ‘topi’ (Javaans hoofddeksel), om de borst een goudgeborduurde uniformjas en daaronder een sarong om de wijdbeense onderdanen, waarvan de voeten waren beschoeid met geborduurde sloffen (of waren het gespschoenen?).
Ik was gek op uniformen in die tijd.
Ook waren er reisverslagen met foto’s van afgelegen nog onbezochte uithoeken van de archipel.    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , | 8 reacties

Het neefje van Couperus

Posted on 28 april 2013 door

Door Diederik van Vleuten

Jacqueline van der Mandele-van Blommestein

Jacqueline van der Mandele-van Blommestein

‘Zoo ik ièts ben, ben ik een Hagenaar’. Beroemde woorden van Louis Couperus. Op 10 juni is het 150 jaar geleden dat hij het levenslicht zag. Ook ik ben een Hagenaar. Ik werd geboren in 1961 in de Bankastraat in de Archipelbuurt. Tot zover mijn raakvlakken met de schrijver. Althans, dat dacht ik tot vijf jaar geleden.

In 2008 droeg mijn vader het Indisch archief van mijn familie aan mij over. Drie opeenvolgende generaties van Vleuten zochten hun geluk in de Archipel. Mijn betovergrootvader Didericus van Vleuten kwam in Couperus’ geboortejaar naar de kusten van Java. Hij was mede-oprichter van het vendutiehuis Van Vleuten en Cox te Batavia, waarvan de advertenties tot 1901 de voorpagina van de Javabode sierden. Mijn overgrootvader, Samuel Cornelis Simon, werd in 1871 in Batavia geboren. Hij schopte het tot hoofdadministrateur van een van de grote suikerfabrieken rond Soerabaja. Zijn drie kinderen werden allemaal op Java geboren. De middelste, mijn oud-oom Jan, zou de beste jaren van zijn leven aan Indië blijven geven. Hij was 20 jaar werkzaam als planter op negen ondernemingen op Sumatra en Java. Na de soevereiniteitsoverdracht keerde hij gedesillusioneerd naar Holland terug. Daarmee kwam er een einde aan mijn familiegeschiedenis in Indië.    Lees verder →

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , | 15 reacties