Betoverd door Indië!

De schilder-tekenaar Menno van Meeteren Brouwer (1882-1974)

Menno van Meeteren Brouwer

Menno van Meeteren Brouwer

In menig huis waarvan de bewoners banden hebben met het oude Indië zullen ze aan de wand hangen. Schilderijen en tekeningen van een kunstenaar die maar elf jaar in Nederlands-Indië woonde. Die elf jaar echter hadden zo’n onuitwisbare indruk op hem gemaakt, dat hij, terug in Nederland, in een nostalgische Indische roes bleef leven. Hij schilderde het ene Indische tafereel na het andere en werd dé illustrator van Indische boeken, zowel voor de jeugd als voor volwassenen. En alles met een grote vakmanschap.
Menno van Meeteren Brouwer was betoverd door Indië!

Door Richard van Schoonderwoerd

Al vroeg wordt het tekentalent van Menno ontdekt. Op 11 oktober 1882 geboren in de provinciestad Zwolle, waar zijn vader notaris is, zit hij op de lagere school al het liefst in een verborgen hoekje te tekenen. Als Menno tien jaar oud is verhuist het gezin naar Den Haag, waar duidelijk wordt dat behalve voor tekenen Menno op school weinig belangstelling vertoont voor andere nuttige vakken. Zijn ouders onderkennen zijn talent en sturen hem op 15 -jarige leeftijd naar de Haagse Academie. Daarna vervolgt hij zijn studies aan de Kunstnijverheidsschool in Haarlem en de Academie in Amsterdam, waar hij les krijgt van onder meer Max van Waay, Dupont en Six . Op de Academie komt Menno al over als een kunstenaar, een lyricus, een stemmingsmens. Iemand met een heftig bewogen innerlijk leven. Na zijn Academietijd vestigt Menno zich in Den Haag. Hij hoopt daar de kost te kunnen gaan verdienen als portretschilder en illustrator. Dat valt echter tegen; de opdrachten blijven uit. Menno is te onrustig om stil te zitten en gaat zich verder oriënteren. Zijn broer werkt in de rubbercultuur op Sumatra en Menno informeert of er voor hem ook plaats is. Als het antwoord positief is, scheept hij zich in op een boot naar Singapore. Vandaar maakt hij de oversteek naar Medan, waar zijn broer op hem wacht. In Indië zal hij elf jaar blijven, totdat gezondheidsproblemen hem in 1922 noodzaken terug te keren naar Europa.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 10 reacties

‘De vlag gaat neer in Indië. Wilt gij dit?’

Herstel van het  koloniale gezag  in Indië, nodig  om de  wederopbouw  te betalen,  liep  uit op oorlog en  het doorsnijden  van alle  banden. Over  het einde van  Indië.

Door Kester Freriks

De vlag gaat neer

De vlag gaat neer

Museum Bronbeek in  Arnhem, gevestigd in  het Koninklijk Tehuis  voor Oud-Militairen,  laat een gedurfde tentoonstelling zien. Oorlog!  met als ondertitel ‘Van Indië tot Indonesië 1945-1950’. Het onderwerp van de gewelddadige dekolonisatiestrijd die Nederland in de Oost voerde om Nederlands-Indië te behouden, is nog steeds uiterst delicaat en beheerste de naoorlogse jaren.   Oorlog mochten de Politionele Acties destijds niet heten, want het brengen van rust  en orde was geen oorlog, maar pacificatie.  Deze versluierende term moest verhullen  dat het daadwerkelijk om militair optreden ging. Dat het museum de acties ‘oorlog’  noemt, is niets minder dan een kanteling in de geschiedenis. Directeur Pauljac  Verhoeven, samensteller van Oorlog!, zegt  hierover: „Als museum is het niet onze  taak om sympathie te wekken, maar om  de context te geven zodat de bezoeker in  staat is om zelfstandig tot een afgewogen  oordeel te komen.”

De expositie toont de tastbare bewijzen  van dit militaire ingrijpen, waaronder confronterende foto’s van acties van Nederlandse militairen die met tanks door de sawahs gaan, wapens, uniformen, onderscheidingen, pamfletten en stafkaarten.  Op een affiche zien we de rood-wit-blauwe  vlag die neergehaald wordt, een gebroken  kroon ernaast en de begeleidende tekst:  „De vlag gaat neer in Indië. Wilt gij dit?”  Het affiche werd verspreid door het Nationaal Comité Handhaving Rijkseenheid.  Een als een klauw getekende hand haalt de trotse driekleur neer en  verfrommelt die.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 133 reacties

De vergeten Atjeh-oorlog

De discussie over de gewelddadige kant van Nederlands koloniale verleden lijkt de laatste tijd weer volop losgebarsten. Maar waarom heeft niemand het over de allergrootste, bloedigste oorlog van toen, de Atjeh-oorlog?

door Anton Stolwijk

Het is nooit druk op kerkhof Peutjut. Hoewel de begraafplaats midden in de stad ligt, geflankeerd door het reusachtige Tsunami Museum en een school, is de toegangspoort gemakkelijk over het hoofd te zien. Op het paadje ernaartoe staat meestal een rij touringcars geparkeerd, maar de drommen Indonesische toeristen die uitstappen gaan allemaal naar het museum. Banda Atjeh is de stad van de tsunami, niet de stad van de Nederlandse begraafplaats.

Begraafplaats Peutjut

Begraafplaats Peutjut

Peutjut ziet eruit zoals een militaire ere­begraafplaats eruit hoort te zien. Het gras is groen, de grafstenen zijn wit, de toegangspoort heeft een fraai smeedijzeren hek en er is een muur waarop een ontluisterend aantal namen staat gebeiteld: luitenant Eendenburg, kapitein Jansen, Ambonees fuselier Kasoeba en nog een paar duizend anderen. In het gastenboek is te zien dat de laatste gasten, twee dagen terug, uit Zweden kwamen. ‘Very interesting’, schrijven ze. Erboven het commentaar van een Nederlands echtpaar, een paar dagen eerder. ‘We are sorry.’   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 33 reacties

Gouden Buffel voor Herman Bussemaker

gouden buffel 2014De geschiedenis van Nederlands-Indië lijkt de laatste tijd steeds meer te worden gepolitiseerd. Vroeger noemden we dat een pennenstrijd, tegenwoordig moeten we misschien meer spreken van een digitale polemiek. Het begrip ‘tijd’ heeft daarin meerdere dimensies: het gaat over ons verleden, maar evenzeer over hoe we met dat verleden zijn omgegaan. Meer dan bij eerdere edities werd de besluitvorming zo onderhevig aan twijfel.
Later dan gebruikelijk, maar niet zonder overtuiging, heeft de jury alsnog een beslissing genomen.

De prijs voor degenen die het afgelopen jaar de geschiedenis van Nederlands-Indië onder de aandacht van het grote publiek heeft gebracht, de Gouden Buffel 2014, gaat naar: Herman Bussemaker!  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties

Discussing ‘1965’ is more accepted

NIOD onderzoeker Martijn Eickhoff doet onderzoek naar het massaal geweld tegen communisten en vermeende communisten in Indonesië in 1965/66. In die tijd werden ca. 1 miljoen mensen vermoord. Het geweld is lange tijd onderbelicht geweest maar dit verandert momenteel. Deze blogpost is in het Engels.

Door Martijn Eickhoff

One of the biggest – and paradoxically relatively unknown – waves of mass violence of the 20th century took place in Indonesia in 1965/66. During the ‘anti-communist’ massacres of these years, approximately one million people were killed. The violence took place within the international setting of the Cold War and in the national context of regime-change leading towards Suharto’s New Order. Although the New Order ended in 1998, the Indonesian state has not yet accounted for the past acts of mass violence committed under its responsibility. In the official historical culture, these killings remain unmentioned or are only referred to in euphemistic terms such as ‘crushing communism’, and as a result, they are celebrated as a victory of the nation.

Eickhoff, Chudori en Aboeprijadi Santoso tijdens de Tong Tong Fair 2015

Eickhoff, Chudori en Aboeprijadi Santoso tijdens de Tong Tong Fair 2015

But historical culture is dynamic. Recently I had the honour to interview Joshua Oppenheimer during the Movies that Matter Festival and Leila Chudori during the Tong Tong Fair.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 37 reacties

Historici, stel de juiste vragen over Indië

De bloedige strijd om Nederlands- Indië maakt nauwelijks deel uit van ons collectieve geheugen. Historische instituties hebben hun taak laten liggen, stelt Anne-Lot Hoek. En dat is een zaak van ons allemaal.

Door Anne-Lot Hoek

De Nederlandse staat verborg jarenlang namenlijsten met geëxecuteerde gevangenen op Zuid-Celebes, meldde De Correspondent kort geleden. Belangrijke informatie voor advocaat Liesbeth Zegveld, die zij kan gebruiken in haar zaak om financiële compensatie te krijgen voor de weduwen van aldaar vermoorde mannen, blijkt al decennia in het Nationaal Archief te liggen.

Maar heeft de staat die namenlijsten verborgen? Of hebben we er gewoon niet naar gezocht?

Nederlandse militairen verwelkomd door Javanen:  werkelijkheid of propaganda?

Nederlandse militairen verwelkomd door Javanen: werkelijkheid of propaganda?

x

Er liggen duizenden documenten over de dekolonisatieoorlog van Indonesië in de Nederlandse archieven (en daar buiten) en ze zijn nog lang niet allemaal onderzocht. Hoe routinematig was de inzet van excessief geweld? We weten het nog steeds niet.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 184 reacties

De Spijkerploeg

Terwijl de laatste overlevenden van de beruchte Birma-spoorlijn op het punt staan te overlijden, kan niemand zich meer voorstellen dat deze episode ook positieve herinneringen heeft voortgebracht. Toch was hiervan wel degelijks sprake. In ieder geval kort na de oorlog, toen de vreugde over de bevrijding nog de slechte herinneringen verdrong. Zoals in het geval van de Spijkerploeg.

Op 2 maart 1948 verscheen een kleine annonce in het Bataviaasche Dagblad:

“SPIJKERPLOEG MENSEN. Alle ex-krijgsgevangenen, die in Siam behoord hebben tot de bekende Spijkerploeg, onder leiding van de toenmalige kapiteins Badings en Schnerr, worden verzocht hun naam op te geven aan één van twee onderstaande adressen: D.M. Kamerling, Madoeraweg 22 pav., en N. Vredevoogd, Thibaultweg 31.”

Onderschrift bij de foto van de reünie in 1948: HOT SWEET COFFEE  “'t Is hot en het is sweet, maar koffie is het niet

Onderschrift bij de foto van de reünie in 1948: HOT SWEET COFFEE “’t Is hot en het is sweet, maar koffie is het niet” dichtte de kampdichter op de koffie van de hospik, die beroemd werd door zijn brouwsel, dat steeds gereed was om de dorstigen te laven. Kampgenoot De Regt lust nog wel een bakje.

Een maand later vond een reünie plaats. Uit het zelfde blad, onder de kop ‘Reünie van de Spijkerploeg:  Herinneringen aan de zonnige zijde van het kampleven’:   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties