Foto zoekt familie: album 1022

Wéér zo’n bijzonder album. Een van de weinige albums uit het project Foto zoekt familie van het Tropenmuseum waar niet alleen de fotograaf niet wordt afgebeeld, maar evenmin de familieleden. Op het eerste gezicht daarom extra moeilijk de herkomst te achterhalen. Niets blijkt echter minder waar…

We bladeren door een album met een keurige opbouw, met onderschriften en data. Het is een beeldverslag van een reis, gemaakt over Java en Sumatra. Het album begint met een kaartje van Java, en eindigt met een kaartje van Sumatra. Op de laatste bladzijde ook een bagagelabel van een hutkoffer, met daarop keurig de gegevens van de eigenaar:

Baggage label

Baggage label

“Mej. S. van der Hoop, bestemming Genua, per m.s. Christiaan Huygens, d.d. 16 maart 1932. Hut nr. 305, alléén gebruik.” Het is het label van de terugreis. Op de website van de Koninklijke Bibliotheek vinden we – dit keer onder de meer volledige naam mej. A.S. van der Hoop – de gegevens van de heenreis, op 29 april 1931, met het m.s. Baloeran, vanaf Genua.
We zoeken dus een ‘mejuffrouw': een vrouw die geen meisje meer was, maar ook niet getrouwd. Wie was deze mejuffrouw A.S. van der Hoop?   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , | 5 reacties

De lege stoel van de politiek

Zo ongeveer iedereen was aanwezig: de fine fleur van academisch Nederland dat zich betrokken voelt bij de geschiedenis van Nederlands-Indie en Indonesië. Een door het KITLV georganiseerd symposium, getiteld “Geweld en geweten: de Indonesische dekolonisatie en het ongemakkelijke verleden van Nederland”, kende deze week een hoge opkomst. Natuurlijk wilden allen weten: wat gebeurt er met het breed historisch onderzoek?

Het eerste, zeg-maar ‘historische’ gedeelte van het programma werd gevuld door drie gastsprekers.

Forumdiscussie o.l.v. M. Schwegman

Forumdiscussie o.l.v. M. Schwegman. Foto: Django Houwen/KITLV.

Christian Gerlach van de Universiteit Bern zocht naar gelijkenissen bij verschillende dekolonisatie-oorlogen, en kwam daarbij tot de conclusie dat hongersnood een belangrijke factor is. Niet alleen leidt deze tot grote sociale onrust en kan zo – politiek uitgebuit – een revolutionair karakter krijgen, tijdens de volgende militaire fase wordt deze ook door verschillende partijen gebruikt om voordeel te behalen. Zo werd in 1945 de voedselvoorziening van de Europeanen op Java geblokkeerd door de pemoeda’s, maar legden later ook de Nederlanders de voedseltransporten op Midden-Java aan banden, met duizenden doden tot gevolg.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , | 74 reacties

Gouden Buffel 2014

Publieksprijs van de Java Post kent derde jaargang

gouden buffel 2014Sinds 2012 keert de Java Post jaarlijks een virtuele prijs uit voor de persoon of het team dat de geschiedenis van Nederlands-Indië op bijzondere wijze onder de aandacht bracht van het publiek.  Het jaar 2014 is weer bijna ten einde, en dus is het tijd om terug te blikken.

De Gouden Buffel 2012 ging naar Gert Oostindie, de man die regelmatig in het nieuws was omdat hij namens de onderzoeksinstituten KITLV, NIOD en NIMH bij de overheid aandrong op wetenschappelijk onderzoek naar de na-oorlogse periode.

In 2013 ging de Gouden Buffel naar het duo Henk Verbaarschott en Nelly de Vos-van de Laar, de krachten achter Indisch4ever, volgens de jury ‘een ware catalogus van Indische feiten en feitjes.’   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: , , | 11 reacties

Moed, beleid en trouw

Door Bert Immerzeel

Deze week werd door de Koning aan majoor Gijs Tuinman de hoogste Nederlandse dapperheidsonderscheiding, de Militaire Willems-Orde, toegekend. Het was voor het eerst sinds vijf jaar dat iemand ‘voor daden van moed, beleid en trouw’ werd geridderd. Gelukkig gebeurt dit nog maar zelden. Hoe minder oorlog, des te minder gelegenheid om dapper te zijn.

Ooit was dat anders. De Militaire Willems-Orde, ingesteld in 1815 door Koning Willem I, werd vroeger heel vaak toegekend. Tot 1940, zo lezen we op de website van het Ministerie van Defensie, maar liefst 5866 keer. Ná de Tweede Wereldoorlog nog ongeveer 200 keer.

KNIL-officieren in Atjeh, 1874.

KNIL-officieren in Atjeh, 1874.

Atjeh

De meeste toekenningen hadden te maken met de late Napoleontische tijd en de strijd tegen de Belgen in 1830, en onze koloniale oorlogen in Indië. Meer dan de helft van alle onderscheidingen is gebaseerd op activiteiten in Indië, waarbij het overgrote deel op de 19e eeuwse ‘pacificaties’. De strijd in Atjeh alleen al heeft een duizendtal toekenningen opgeleverd.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , | 51 reacties

De Amsterdamse School in Indië

OPROEP

Hildo Krop, pendule, 1920, uitv. Winkelman en van der Bijl

Hildo Krop, pendule, 1920, uitv. Winkelman en van der Bijl

Het Stedelijk Museum Amsterdam doet onderzoek naar meubelen uit de Amsterdamse School periode (ca. 1910-1930). De Amsterdamse School is vooral bekend van de expressieve, sculpturale baksteenarchitectuur van architecten als Michel de Klerk, Piet Kramer en Joan van der Meij. De bekendste voorbeelden in Amsterdam zijn het Scheepvaarthuis (nu Hotel Amrâth), Het Schip in de Spaarndammerbuurt en complex De Dageraad in Zuid. Daarnaast valt het grote aantal bruggen van Piet Kramer op, veelal met beeldhouwwerk van Hildo Krop. Maar er waren ook voorbeelden in Bergen, Groningen, Zeeland en natuurlijk was er ook invloed in Indië.

Interieur in Indië

Interieur in Indië

Architecten en kunstenaars die bij de stroming betrokken waren ontwierpen ook interieurs of onderdelen daarvoor. Het ging daarbij vaak om expressieve meubelen van bijzondere houtsoorten, met sculpturale totaalvormen en gebeeldhouwde details, soms met diepgekleurde stoffering. Veel ontwerpers en bedrijven lieten zich door de stijl inspireren.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , | 1 reactie

Een oorlog zonder beelden

INTERVIEW De propagandafilms van de Nederlandse overheid in Indië hebben een lange adem, zegt Gerda Jansen Hendriks. Groot bleef de onwetendheid van wat zich er heeft afgespeeld na de Tweede Wereldoorlog.

Door Lidy Nicolasen

Nederland slaagde erin de ellende van de oorlog in Indië van het witte doek te houden, constateert Gerda Jansen Hendriks in haar proefschrift Een voorbeeldige kolonie, een studie naar overheidsfilms tussen 1912 en 1962. ‘In de propagandafilms, die tot op de dag van vandaag bijna gedachteloos steeds opnieuw worden gebruikt als het over Indonesië gaat, zul je nooit iets zien van de hevige guerrillaoorlog die er heeft gewoed. Iconische beelden, zoals we die kennen van de Vietnamoorlog, ontbreken. Wij moeten het doen met films waarin Indonesië een land is dat het niet redt zonder de hulp van Nederland en Nederlandse militairen.’

Militaire kolonne tijdens Eerste Politionele Actie, 1947

Militaire kolonne tijdens Eerste Politionele Actie, 1947

Het is propaganda met een lange adem, zegt Jansen Hendriks, in het dagelijks leven regisseur van het tv-programma Andere Tijden. In de Tweede Wereldoorlog bezondigden alle naties zich aan propaganda. Journalisten werkten ‘embedded’, dus onder de vlag van het bevriende leger. In Nederlands-Indië waren tijdens de oorlogsjaren onafhankelijke Nederlandstalige media verdwenen. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) nam daarna de nieuwsvoorziening via film, radio en kranten in eigen hand. De filmbeelden van de RVD werden gebruikt door het destijds zo belangrijke Polygoonjournaal.    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , | 130 reacties

De weeshuizen van Buitenzorg

Buitenzorg, vermoedelijk Jeugdzorg

Buitenzorg, Jeugdzorg

Voor velen die in Nederlands-Indië zijn opgegroeid, zijn de herinneringen onlosmakelijk verbonden met het verblijf in een weeshuis of internaat. In een periode waarin de Indische bevolking in raciaal, economisch en geografisch opzicht op zoek was naar een plaats in de samenleving, vielen de kinderen vaak tussen wal en schip. De kerk bood uitkomst, zoals in Buitenzorg, waar duizenden van hen werden opgevangen door katholieke en protestante geestelijken.

Een blik op de vooroorlogse kaart van Buitenzorg toont ons het belang van de katholieke zorginstellingen in deze plaats. Op nog geen steenworp van het gouvernementeel paleis lag het Ursulinenklooster met zijn bijgebouwen, en even zuidelijker het Vincentiusgesticht met de bijbehorende Vincentiuskerk.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , | 12 reacties