‘Zo mooi was het niet in Indië’

Zijn wij in ons hart nog dezelfde mensen als de mannen die in witte pakken rondliepen over de plantages? Het is een vraag die knaagt aan cultural professor Thom Hoffman. Samen met Delftse studenten gaat hij de geschiedenis van Nederlands-Indië bestuderen aan de hand van de vroege fotografie.

Door Tomas van Dijk

Leden vermoedelijk van de Deli Plantersvereniging, Medan 1895.

Leden vermoedelijk van de Deli Plantersvereniging, Medan 1895.

Wuivende palmbomen, een kabbelend riviertje en bedienden die drankjes serveren aan blanke mannen in witte kostuums en vrouwen in prachtige jurken. Ergens op de foto, die Thom Hoffman uit een familiealbum tevoorschijn heeft gehaald, staan zijn opa en oma. We zien de upper class op de sociëteit in het Nederlands-Indië van de jaren twintig. “The Great Gatsby. Daar doet het aan denken”, zegt Hoffman. “Maar daar moet je doorheen kijken. Zo mooi was het niet.”

We hebben afgesproken in Hoffmans atelier, een etage aan een Amsterdamse gracht. Hier bereidt de acteur, fotograaf en documentairemaker zijn gasthoogleraarschap voor. In zeven bijeenkomsten wil hij met vijfentwintig studenten de geschiedenis van Nederlands-Indië onderzoeken aan de hand van de vroege fotografie. Het werk moet uitmonden in een nationaal historisch fotoarchief over Nederlands-Indië.    Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 24 reacties

Zomernieuws

Door Bert Immerzeel

Iedereen die ook maar een béétje betrokken is bij de geschiedenis van Indisch Nederland, zou nooit op vakantie mogen gaan in de maand augustus. Alle nieuws en gebeurtenissen lijken zich steeds te concentreren in die ene maand. En in een lustrumjaar als 2015 al helemaal.

Herdenking 2015

Herdenking 2015

Ik heb pech. De schoolvakanties van mijn kinderen maken dat ik er maar half bij ben. Mijn Spaanse echtgenote heeft er ook niet zo veel begrip voor. “Wat? Ga je nu alwéér aan het werk?”, vraagt ze me als ik met een laptop in mijn handen de deur van onze vakantiewoning open. “Twintig minuten, hooguit”, is mijn zwakke verweer. Als ik het pad afloop, op weg naar de lokale bibliotheek waar een internetverbinding is, bedenk ik me dat het zeker drie kwartier zal worden. Ik wil niets missen!  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 40 reacties

The trees of Bronbeek

By Christiaan Harinck

‘The past is a foreign country: they do things differently there’ wrote L. P. Hartley. Hidden in a park on the outskirts of Arnhem lies such a country, Bronbeek. Being both monument, veterans’ retirement home and colonial museum, it is a beautifully curious place. The museum today is a modern one with a nuanced exposition.  Few of the current inhabitants served with the colonial army; one of the last remaining turned 100 this August. Yet the past is still omnipresent in Bronbeek. Its monuments and walls whisper tales of a colonial time that is no more. In its Indonesian restaurant one can even taste the past. Some call Bronbeek the last ‘Indisch’ refuge; visitors of mixed Dutch and Indonesian heritage try to grasp the lost world of their ancestors.

Bronbeek

Bronbeek

x

On the sun-drenched terrace of the ‘Kumpulan’ restaurant I meet eight veterans who are gathered here to remember and celebrate their shared past. In many ways they are typical of the veterans of 1945-1949: old men who speak a distinct Dutch riddled with military jargon and Indonesian words. And of course they will end their reunion with a copious ’rijsttafel’-meal. But atypically, what connects this particular group of men is not their military unit but rather the University and Student Corps of Leiden. This makes for a very interesting combination. Tales of their military service are interrupted and enhanced with jokes and stories from their student days. Each year, an academic is invited to enliven the reunion with a lecture on the decolonization of Indonesia. Today it is my turn.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 5 reacties

Molukse slachtoffers Tweede Wereldoorlog

Bij de herdenking van de Japanse capitulatie gaat de aandacht vooral uit naar de gevallen (Indische-)Nederlanders, misschien mede omdat over inheemse slachtoffers te weinig bekend is. Wat weten we bijvoorbeeld van het aantal Molukse gevallenen? Ron Habiboe doet een eerste schatting. 

Door Ron Habiboe

Op 15 augustus wordt de Japanse capitulatie en het einde van de Tweede Wereldoorlog in Zuidoost- Azië herdacht. Tijdens de jaarlijkse herdenking bij het Indisch Monument in Den Haag worden alle slachtoffers van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië herdacht. Hierbij staan de (Indische-) Nederlandse slachtoffers centraal. Er is minder aandacht voor de slachtoffers uit inheemse, ‘Indonesische’ bevolkingsgroepen, die destijds de kant van Nederland hadden gekozen, zoals onder meer de Molukse bevolkingsgroep. Zo is het totaal aantal Molukse krijgsgevangenen en burgerslachtoffers dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië om het leven is gekomen, onbekend. Er is zelfs geen serieuze schatting bekend.

Dorpsbevolking Kei-Eilanden, Zuidelijke Molukken.

Dorpsbevolking Kei-Eilanden, Zuidelijke Molukken.

x

Vreemd genoeg leeft de Indië-herdenking nauwelijks bij de Molukse gemeenschap in Nederland. Vreemd, omdat vele familieleden vaak duur hebben betaald voor hun band met Nederland en het koningshuis. Molukkers in Nederland lijken zich over het algemeen niet aangesproken te voelen als zij de term Indisch horen gebruiken. Zo wordt mogelijk het Indisch-monument in Den Haag veelal geassocieerd met (Indische-)Nederlanders, niet met Molukkers of, zoals de aanduiding vroeger luidde, met Ambonezen. Maar, ook in eigen kring wordt nagenoeg geen aandacht geschonken aan de Molukse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties

‘Ik geloofde alles uit Japan’

70 jaar geleden was de Tweede Wereldoorlog echt voorbij. Toen de Japanners capituleerden. Maar niet voor de Japanners die op dat moment in Brazilië woonden. Toen ‘t bericht kwam van de Japanse capitulatie geloofden ze dat niet. Ze verzetten zich ertegen, soms met geweld.

Door Marc Bessems/NOS

“Ik geloofde er helemaal niets van”, zegt de 89-jarige Tokuichi Hidaka, één van de naar schatting anderhalf miljoen Japanners in Brazilië, de grootste Japanse gemeenschap buiten Japan. “De keizer heeft zich overgegeven? Zoiets zou hij nooit doen. Het is propaganda.”

Tokuichi Hidaka (foto: Marc Bessems)

Tokuichi Hidaka (foto: Marc Bessems)

Hidaka en de meeste Japanners in zijn omgeving weigerden in 1945 het nieuws van de nederlaag te geloven. Wie openlijk durfde toe te geven dat Japan was verslagen, werd doelwit van terreurcommando’s van fanatieke nationalisten. In twee jaar tijd werden tientallen aanslagen gepleegd, waarbij minstens 23 mensen om het leven kwamen en zeker 147 gewonden vielen.

Meneer Hidaka is de laatste overlevende van zo’n terreurcommando. Hij pleegde een aanslag en zat daarvoor jaren vast. Nadat hij zijn straf had uitgezeten, drong het langzaam tot hem door: Japan had de oorlog echt verloren.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 15 reacties

Een uitbarsting die de wereld verduisterde, maar kleur gaf aan de kunst

In april 1815 vond de krachtigste door de mens gemeten vulkanische explosie plaats, een ramp van een dusdanige omvang dat nu, 200 jaar later, onderzoekers nog steeds moeite hebben om de gevolgen ervan te begrijpen. Het leidde tot ijskoud weer, ineenstorting van de landbouw, en wereldwijde pandemieën. En zelfs tot populaire monsters.

Door William J. Broad

Op de weelderige eilanden van Nederlands-Indië – het hedendaagse Indonesië – stierven door de uitbarsting van de vulkaan Tambora tienduizenden mensen. Ze werden levend verbrand of gedood door rondvliegende stenen, of ze stierven later van de honger, omdat de zware as hun gewassen smoorde.

Tambora. Foto: Iwan Setiyawan/KOMPAS, via Associated Press

Tambora. Foto: Iwan Setiyawan/KOMPAS, via Associated Press

x
Meer bijzonder nog, is dat een gigantische wolk van minuscule stofdeeltjes zich over de hele wereld verspreidde, het zonlicht blokkeerde en drie jaar een planetaire afkoeling veroorzaakte. En dat bijvoorbeeld in juni 1816 een sneeuwstorm de staat New York teisterde, in juli en augustus strenge vorst in New England de oogst deed mislukken, en tenslotte dat Londen de hele zomer van dat jaar werd geplaagd door hagelbuien.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 5 reacties

Waarom wij zo weinig van de oorlog in Indonesië weten

De grootvader van Ronald Nijboer diende tussen 1946 en 1948 in Nederlands-Indië en tekende zijn belevenissen op in een dagboek. Bijna zeventig jaar na de onafhankelijkheid van Indonesië bezoekt Ronald dezelfde plekken als zijn opa. Waarom weten we zo weinig van die tijd?

Door Ronald Nijboer

Op 17 augustus 1945, zeventig jaar geleden, roept Soekarno de Indonesische onafhankelijkheid uit. De Nederlandse overheid erkent de onafhankelijkheid niet en stuurt 200.000 soldaten om de orde in de kolonie te herstellen. Vol goede moed reizen oorlogsvrijwilligers en dienstplichtige militairen naar Indië om de bevolking te bevrijden van de terreur.

De werkelijkheid blijkt anders. Ze worden niet onthaald als helden, maar belanden in een complexe, vuile oorlog. Als de soldaten verslagen uit Indië terugkeren gaan ze over op een massaal stilzwijgen. Wat ze hebben meegemaakt, is vaak te heftig om te vertellen en de achtergebleven familie en vrienden kunnen zich maar moeilijk een voorstelling maken van wat ‘onze jongens’ daar beleefden. Door de Nederlandse regering en pers werd ten slotte nooit gesproken over een oorlog. Er was slechts sprake van een binnenlands conflict, zo erg kon dat toch niet zijn?

Evert-Jan Nijboer, schrijvend in zijn dagboek

Evert-Jan Nijboer, schrijvend in zijn dagboek

Mijn opa, Evert-Jan Nijboer, verbleef als oorlogsvrijwilliger van 1946 tot 1948 in het toenmalige Nederlands-Indië. Ook hij zweeg nadat hij gediend had en terugkeerde naar Nederland. Wel hield hij elke dag zijn belevenissen bij in een dagboek. Het is de basis voor mijn reis door Indonesië. Wat zien we, als het zwijgen met verhalen gevuld wordt?   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 53 reacties