De twaalfde urn

In haar artikel ‘Van Indonesische urn tot Indisch monument: vijftig jaar Nederlandse herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in Azië’ deed Elsbeth Locher-Scholten in 1999 verslag van de Nederlandse herinneringen aan de oorlog in Nederlands-Indië en de uitbeelding daarvan in monumenten. Eén van deze monumenten is het nationaal monument op de Dam in Amsterdam.

Bijzetting Indonesische urn, 1950

Bijzetting Indonesische urn, 1950

Door onbekendheid met wat zich in Nederlands-Indië tijdens de oorlogsjaren had plaatsgevonden en de complicaties van diplomatiek overleg en militaire strijd in na-oorlogse jaren, richtte de herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog zich aanvankelijk slechts op lokale gevallenen. Omdat een op te richten nationaal monument langere jaren voorbereiding zou vergen, werd eind 1947 op het Damplantsoen, zoals dit deel van de Dam destijds heette, alvast een voorlopig monument opgericht. In het monument bevonden zich elf gemetselde urnen met de as van executieplaatsen uit iedere Nederlandse provincie. Het Nationaal Monumenten Comité, in zijn samenstelling politiek gekleurd door relatief grote deelname van oud-verzetsstrijders, had aanvankelijk bewust gekozen voor een beperkte opzet. Geen plaats voor het al verloren gewaande Indië, en evenmin voor ‘De West’.    Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 9 reacties

Dromen zijn bedrog

Door Bert Immerzeel

Dromen zijn bedrog, dacht ik vanmorgen toen ik mijn bed uitkwam. Het was nogal bizar wat zich in mijn hoofd had afgespeeld: er was een vliegtuig neergestort in Amsterdam-Oost, in de Indische buurt. Reddingswerkers hadden wekenlang naar het laatste slachtoffer gezocht en de hele stadsbevolking was hand in hand door de straten gegaan op zoek naar mogelijke mensenresten.  En toen opeens – zo gaat dat in dromen – meldde zich de enige vermiste, een buurtbewoner. Hij had al die tijd thuis op bed gelegen om te herstellen van de crash, en was zich niet bewust van het feit dat de hele stad naar hem had gezocht. Een lokale bakker noemde een brood naar hem om het heuglijke feit te vieren.

Oekraïns militair loopt over het staartvlak van de MH17

Oekraïns militair loopt over het staartvlak van de MH17

Mijn droom had natuurlijk van alles te maken met de crash van de MH17 in Oekraine, maar ook een beetje met mijn eigen zoektochten naar de geschiedenis van personen uit Indië. Ons brein is in staat om allerlei stukjes informatie van vroeger en nu in een schijnbaar willekeurige volgorde met elkaar te verbinden en daar dan weer nieuwe verhalen van te kneden.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 72 reacties

De claims van ‘andijvielucht’ (slot)

Regeling voor ex-krijgsgevangenen uit Birma en Thailand (claim 6)

“Resumerend heeft de Indische gemeenschap tot op de dag van vandaag zeven claims open staan jegens de Nederlandse overheid en twee jegens banken en verzekeringsmaatschappijen.” Aldus de belangrijkste conclusie in het boek ‘Opgevangen in andijvielucht’ van Griselda Molemans. In dit artikel bespreken we claim nummer 6, gebaseerd op de uitkering voor ex-krijgsgevangenen uit Birma en Thailand.

Japanse wacht bij POW-kamp Thanbyuzayat, Thailand

Japanse wacht bij POW-kamp Thanbyuzayat, Thailand

In juli 1954 verscheen in de Nederlandse pers het volgende bericht:
“Het Ministerie van Buitenlandse Zaken te ‘s-Gravenhage maakt het volgende bekend: In de oorlogsjaren heeft Japan in het bezette gebied van Birma en Thailand een spoorlijn aangelegd die beide landen verbond; hiervoor werd gebruik gemaakt van vele tienduizenden geallieerde krijgsgevangenen. Na de wapenstilstand is de spoorlijn opgebroken en werd het hierbij vrijkomende materiaal door het geallieerde oppercommando verkocht. De ontvangsten hiervan zijn thans, nadat tussen de betrokken geallieerde landen hiertoe overeenstemming was bereikt, verdeeld over de landen waarvan de onderdanen aan de spoorlijn hebben gewerkt, met de bedoeling dat deze gelden aan de betrokken ex-krijgsgevangenen zullen worden uitgekeerd. De onderhandelingen terzake hebben geruime tijd geduurd. doch onlangs zijn de gelden ter beschikking van de Nederlandse Regering gesteld ter verdeling onder degenen, die, behoord hebbend tot de Nederlandse (Nederlands-Indische) Zee-, Land- en Luchtstrijdkrachten, als krijgsgevangenen van Japan, gedwongen aan de Birma-Thailand spoorweg hebben gewerkt.”    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking, 9. Java Post | Tags: , , , , , , , , | 177 reacties

De claims van ‘andijvielucht’ (II)

Japanse uitkering (JU) aan burger-geïnterneerden, op basis van het Yoshida-Stikker protocol (claim 4)

“Resumerend heeft de Indische gemeenschap tot op de dag van vandaag zeven claims open staan jegens de Nederlandse overheid en twee jegens banken en verzekeringsmaatschappijen.” Aldus de belangrijkste conclusie in het boek ‘Opgevangen in andijvielucht’ van Griselda Molemans. In dit artikel bespreken we claim nummer 4, gebaseerd op de Japanse uitkeringen aan burger-geïnterneerden op basis van het Yoshida-Stikkerprotocol.

Het Bureau Japanse Uitkeringen, Hooftskade 1, Den Haag

Het Bureau Japanse Uitkeringen, Hooftskade 1, Den Haag

De vredesbesprekingen in San Francisco in 1951 hadden niets vastgelegd over een schadevergoeding aan ex-burgergeinterneerden. De Japanse premier Yoshida had de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Dirk Stikker slechts toegezegd tot een schadevergoedingsregeling te willen komen ten behoeve van ´bepaalde groepen individuen, wegens in de kampen ondergaan buitensporig leed´. De hierop volgende jaren moest door besprekingen tussen de Nederlandse en de Japanse regering nog de hoogte van het bedrag worden vastgesteld en de wijze van uitkeren.

Na enige tijd kwamen de partijen overeen dat een lump sum het beste zou zijn, ware het niet, dat de Japanners daar nog regelmatig op terugkwamen. Ze waren niet overtuigd van de omvang van het leed en wilden daarvoor bewijzen op casusniveau.
De Nederlanders wilden hier aanvankelijk niet in mee gaan, maar legden uiteindelijk tóch – op aandringen van de Amerikanen – drie kamprapporten en vijftig individuele persoonsrapporten op tafel.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , , , , , | 17 reacties

De claims van ‘andijvielucht’ (I)

Herstelbetalingen aan krijgsgevangenen, ex artikel 16 vredesverdrag met Japan (claim 3)

“Resumerend heeft de Indische gemeenschap tot op de dag van vandaag zeven claims open staan jegens de Nederlandse overheid en twee jegens banken en verzekeringsmaatschappijen.” Aldus de belangrijkste conclusie in het boek ‘Opgevangen in andijvielucht’ van Griselda Molemans. In een eerdere beschouwing wezen we al op de gebrekkige onderbouwing van genoemde claims. Ter toelichting hier een nadere uitleg van herstelbetalingen aan ex-krijgsgevangenen op basis van het vredesverdrag met Japan.

Premier Yoshida ondertekent vredesverdrag, San Francisco, 1951.

Premier Yoshida ondertekent vredesverdrag, San Francisco, 1951.

Het op 8 September 1951 in San Francisco gesloten vredesverdrag met Japan voorzag wél in herstelbetalingen voor krijgsgevangenen, maar niet voor burgers. De Nederlandse regering besloot het verdrag eerst te ondertekenen, nadat door minister Stikker en de Japanse premier Yoshida een gentlement´s agreement was ondertekend, waarin werd afgesproken dat Nederland en Japan op een later tijdstip overeenstemming zouden zoeken over Japanse herstelbetalingen aan burger-geïnterneerden.
De uitkering aan krijgsgevangenen was gebaseerd op de tekst van artikel 16 van het vredesverdrag:    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , , , , | 118 reacties

Japan handhaaft excuus troostmeisjes

Jan Ruff O'Herne, 1942.

Jan Ruff O’Herne, 1942.

Japan handhaaft de excuses die het land in 1993 heeft gemaakt aan de ‘troostmeisjes': buitenlandse vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog zijn misbruikt door het Japanse leger. Conservatieve parlementariërs die geloven dat het misbruik nooit heeft plaatsgevonden wilden een nieuw onderzoek naar de excuses. De Japanse regering keek daarop kritisch naar de totstandkoming van de verklaring, maar trekt de excuses niet terug. Dat meldde persbureau Kyodo vandaag.

Een speciale commissie heeft de afgelopen tijd onderzocht hoe de Japanse regering destijds tot haar verklaring is gekomen. De onderzoekers zijn tot de conclusie gekomen dat de verklaring van destijds vooral politiek was, Japan en Zuid-Korea onderhandelden uitvoerig over de tekst, maar dat er weinig historisch onderzoek zou zijn geweest naar de misbruikpraktijken.

Het Japanse leger misbruikte tijdens de oorlog stelselmatig vrouwen in legerbordelen in bezette landen, waaronder Nederlandse vrouwen uit het toenmalige Nederlands-Indië. Pas in 1993 erkende Japan dat in de zogeheten Kono-verklaring.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , | 55 reacties

Erasmus Universiteit eert Mohammed Hatta

Mohammed Hatta (1908-1980)

Mohammed Hatta (1908-1980)

Namens het College van Bestuur heeft em. professor Wim Lammerts van Bueren (Erasmus School of Economics) in Jakarta een foto van het nieuwe Hatta-gebouw overhandigd aan de oudste dochter van Mohammed Hatta. De huisvesting voor internationale studenten is vernoemd naar deze alumnus, vrijheidsstrijder en eerste vice-president van de Republiek Indonesië.

Als eerbetoon aan de familie overhandigde emeritus hoogleraat Wim Lammerts van Bueren (Erasmus School of Economics) namens het College van Bestuur onlangs in Jakarta  een ingelijste foto van het Hatta-gebouw aan de oudste dochter van Hatta, prof.dr. Meutia Hatta, in het bijzijn van haar man prof.dr. Sri-Edi Swasono en jongste dochter dr. Halida Hatta. Ook aanwezig was drs. Kwik Kian Gie, oud-minister in Indonesië en alumnus van de Nederlandse Economische Hogeschool (NEH), later Erasmus Universiteit Rotterdam.

De overhandiging vond plaats in het voormalige woonhuis van Mohammed Hatta, waar studieboeken uit de jaren twintig in de bibliotheek ook nu nog verwijzen naar de Hogeschool waar Hatta zijn opleiding genoot. De familie toonde zich zeer ingenomen en geroerd met dit blijk van begrip en respect achteraf voor de activiteiten en houding van Mohammed Hatta in zijn streven naar onafhankelijkheid van Indonesië.    Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: , , , | 53 reacties