Ze noemen me baboe

De machtswisselingen van de jaren 40, door de ogen van een baboe

Baboe met kind (TM/FZF861)

Door Annephine van Uchelen

In het jaar waarin Indonesië 75 jaar onafhankelijkheid viert, blikt de documentaire Ze noemen me baboe terug op een gedeeld verleden van Nederland en Indonesië. Voor deze veelgeprezen documentaire dook regisseur Sandra Beerends jarenlang de filmarchieven over Nederlands-Indië in.

De documentaire vertelt over de machtswisselingen in de periode van 1939-1949, door de ogen van een baboe: een Indisch kindermeisje in dienst van een Nederlands gezin. Beerends toont het Indische perspectief aan de hand van een fictief verhaal, helemaal opgebouwd uit archiefmateriaal.

“Ze noemen me baboe. Ik ken het woord niet. Het is een woord van de Belanda’s (Hollanders).” In een voice-over vertelt de Indische Alima haar levensverhaal. Ze is gevlucht voor een gedwongen huwelijk en komt in dienst van een Nederlandse familie waar ze meteen baby Jantje in haar hart sluit.

Scheldwoord

Beerends hoorde het woord voor het eerst van haar Indonesische moeder, die vol liefde vertelde hoe haar baboe de hele dag met haar bezig was, haar waste, poederde en eten gaf. “Pas toen ik research ging doen in Indonesië begreep ik dat het voor sommigen associaties oproept met een koloniale tijd waarin baboe een soort scheldwoord is, of slaaf betekent. Maar voor mij is het juist een ode aan een vrouw die onvoorwaardelijk liefde heeft gegeven aan kinderen.” Het fictieve verhaal is opgebouwd uit vele interviews die Beerends deed met betrokkenen.

Flora Davidson (87), op wier verhaal de film mede is gebaseerd, straalt als ze over ‘haar’ baboe vertelt. “Ja, Soekina! Ze was een mooie vrouw, heel beschaafd en lief.” De joodse familie Davidson vlucht in 1940 naar Nederlands-Indië, waar ze een juwelierszaak begonnen. “Het was voor ons als kinderen natuurlijk wel gek om opeens in een heel ander land geplant te worden. Dankzij Soekina is dat allemaal vredig verlopen. Zij bracht ons de Indische cultuur bij. Ik vond haar zo’n schatje dat mijn moeder weleens wat jaloers zei: ‘Van wie hou je meer?’ Dan antwoordde ik: van allebei tegelijk.”

Loyaliteitsconflict

Baboe Alima uit de documentaire vertelt terloops over haar belevenissen bij de Hollandse familie, zonder echt te oordelen. Ze merkt hoe alles op gepaste tijden gebeurt en er een wekker wordt gezet om op te staan. Zelf liet zij zich altijd wakker maken door de zon.

Terwijl zij zich vaak moet aanpassen merkt ze dat haar familie zich overal hetzelfde gedraagt, ‘alsof de wereld van hen is’. Als een Hollands familielid een boek schrijft over de Indische cultuur, merkt ze op dat hij eigenlijk de eerste Belanda is die geïnteresseerd is in haar cultuur.

Ook is er een scène waarbij de ‘Hollandse meneer’ opgewonden roept dat Holland bezet is. Achter de schermen reageert de tuinman met de woorden dat ‘Indonesië al 300 jaar bezet is’.

Toch heeft Beerends bewust geen politieke film willen maken. “De baboe stond tussen twee culturen in en dat betekende een enorm loyaliteitsconflict. Ik kon in de geschiedenisboeken niets vinden over dit Indische perspectief. Tijdens de Japanse bezetting hoorde de baboe bij het Aziatische rijk en toch voelde het alsof háár familie werd afgepakt. Ik heb geprobeerd om die hele machtswisseling te gebruiken als een arena, en vooral te focussen op het menselijke contact daaronder.”

Prikkeldraad

Net als in de documentaire maakte Flora als kind mee dat Soekina hen kwam opzoeken in het Japanse kamp waar ze in 1942 geïnterneerd werden. “Op een dag stond ze aan de andere kant van het prikkeldraad om ons bananen te brengen. Ik was zo blij om haar te zien! Wat Soekina deed was heel dapper en heel gevaarlijk, ze had wel doodgeschoten kunnen worden.”

Beerends: “Ik denk dat de baboes in de genen van die Nederlandse kinderen van toen zitten. Dat is voor mij de ultieme verbinding tussen onze culturen en daarom vind ik het ook zo belangrijk dat hun deel van het verhaal wordt toegevoegd aan onze geschiedenis.”

 

‘Ze noemen me baboe’, maandag 29 juni om 20.05 uur bij de NTR op NPO 2.

 

Dit artikel verscheen eerder op de website van de NOS, 28 juni 2020.

 

 

 

Dit bericht werd geplaatst in 9. Java Post. Bookmark de permalink .

50 reacties op Ze noemen me baboe

  1. Vreemd dat er hier staat dat het om een Indische vrouw gaat. Ik heb de film gezien en de baboes die in beeld zijn zijn toch echt Javaanse Inheemse vrouwen. Bovendien is de voice over geheel in het Indonesisch . Zo’n beschrijving vind ik erg verwarrend. Het was bekend dat Javaanse vrouwen werden uitgehuwelijkt maar dat kwam bij Indische (Indo-Europeanen ) toch veel minder voor? Mijn eigen film Klanken van Oorsprong over de invloed van de repatriëring op de Nederlandse popmuziek wordt overigens op maandagavond 10 augustus op TV uitgezonden en is dan te zien op NPO-2 om 22.10 uur. Omroep Max.

  2. Maud Lebert zegt:

    ‘baboe’ was geen scheldwoord en was ook geen slavin. Het woord geeft een funktie aan, zoals bv. djongos, mandur, sopir, kokkie. Bovendien halen de auteur en/of regisseur eea door elkaar. Een baboe was een inheemse en geen ‘indische’. Daardoor wordt dit verhaal nogal verwarrend. Onder ‘Indischen’ zijn Indo-Europeanen te verstaan en geen inheemsen.

  3. Peter van den Broek zegt:

    Is het eigenlijk ooit uitgezocht wat de functie van de baboe Mejuffrouw/Moeder precies was in Nederlands-Indie , mijn indruk is dat de baboe de functie van de biologische en Nederlandse moeder overnam, die was meer bezig met het sociale feest- en societeitsleven in Nederlands-indie en kon zich, gezien haar afgeleide status in de koloniale maatschappij niet met huishoudelijke taken van een vrouw in die tijd bezighouden. Is er zoiets als een Nederlandse Kartini, een vrouw bewust van de koloniale verhoudingen, nee toch??? Mijn vraag is wat de invloed was van de baboe op de psyche van een Nederlandse jongen/meisje. Als ik zo de verhalen de revue laat passeren, dan was het tempo doelloos.

    • Maud Lebert zegt:

      @huishoudelijke taken van een vrouw (sic). Mhr. v.d. Broek heeft een nogal patriarchalische en ouderwetse opvatting over de ‘taken’ van een vrouw, zij het destijds of nu. Hij heeft waarschijnlijk nooit gehoord dat vrouwen (ook in Ned. Indië in de ‘koloniale maatschappij’) zelfstandig werk deden, artsen, juristen, zakenvrouwen waren en hun echtgenoten bij hun werk ter zijde stonden? en toch tijd over hadden voor hun kinderen en voor feesten! Net zoals vandaag de dag. Er waren kleutertjesscholen,er waren tantes en omas, en ook (indische) kindermeisjes. Inheemse baboes waren geen vervanging voor een moeder. Ze hadden hun taken en werden daarvoor betaald. Er ontstond dikwijls een hechte band met de familie waar ze werkten. U wilt weten wat de ‘invloed’ van een baboe was? Dan kunt u net zo goed vragen wat de invloed van het land en de mensen was en nog is. Prettige dag nog!

      • Peter van den Broek zegt:

        Ik ben netjes opgevoed in een matriarchiale cultuur cultuur en over de taken van een vrouw weet ik wel wat van af, ik kwam er te laat achter dat de afstudeerscriptie van mijn vrouw betrof filosofische beschouwingen over feminisme en dat zij als activiste erg actief was, dus als mevr. Lebert over de taken van een vrouw wat wil weten is ze aan het goede adres.

        Wat de plaats van de Europese, totokse vrouw in de koloniale samenleving inhield komt in het volgende gegeven het best tot uitdrukking: het actieve kiesrecht voor Europese vrouwen werd nooit, ik herhaal nooit in Nederlands-Indie ingevoerd, zo achterlijk was Indie wel. De Vereniging Voor Vrouwenkiesrecht VVV deed wel haar best om verandering te brengen in deze situatie, maar het enig zichtbaar resultaat was dat in 1938 !!!!! de GG, onze patriarch, uit louter goedwillendheid één vrouw, een Indo-Europeaanse tot lid van de Volksraad benoemde.

        In onze Indische familie is voorzover ik weet de baboe als hulp in de huishouding bekend, maar worden opgevoed door haar is een andere zaak, het verindischen zou dan wel erg hard gaan. Wel weet ik dat bij ons de uitdrukking “ik ben je baboe niet” een gevleugeld uitspraak is. Afgezien van dat en gezien de reacties op dit topic wordt de verhouding familie-baboe geïdealiseerd, wellicht beïnvloedt door de persoonlijke ervaringen.

        Baboe als opvoedend element lijkt mij zie ook het onderzoek en de film van Sandra Beerends, maar ook de ervaringen van prof. Pamela Pattynama een typisch totok koloniaal verschijnsel.

      • Maud Lebert zegt:

        @ ‘ik ben netjes opgevoed’, nou mhr. v.d. Broek geen mens die dat betwijfelt, en dan nog wel in een matriarchale cultuur ! – bent u in de Minangkabau opgegroeid? Bedankt voor uw aanbod iets over de filosofie van huishoudelijke taken te weten te krijgen waar uw vrouw zoveel vanaf weet. Dat is iets nieuws waar ik nog nooit over heb gehoord. Maar men is nooit uitgeleerd. U heeft haar zeker van te voren gevraagd of zij dat goed vond. Mijn vriendelijke groeten aan uw vrouw.

      • Jan A. Somers zegt:

        “een typisch totok koloniaal verschijnsel.” Bij mij niet hoor. Indië was toen een gebiedsdeel, zelfstandige rechtspersoon. U weet wel, die werkgever van de Indisch ambtenaar. Met baboe Soep de baas.

      • Maud Lebert zegt:

        @een typisch totok koloniaal verschijnsel’ Waar heeft u het over mhr.Somers? Heb ik nooit geschreven.

      • Jan A. Somers zegt:

        Gaat ook niet om u, maar om een andere reageerder hiervoor.

    • Jan A. Somers zegt:

      “die was meer bezig met het sociale feest- en societeitsleven in Nederlands-indie ” Daar hadden we geen geld voor! Kijk eens naar de ambtenarensalarissen uit die tijd. Mijn oudste broer kon er van studeren, mijn zus gedeeltelijk, ik helemaal niet. Niet erg hoor, werkstudent. Wel de dubbele studietijd nodig, maar ook gevormd. Maar mijn vader had het er moeilijk mee. Aangezien als rijke koloniaal.

    • John de Lange zegt:

      Wat een prachtige film,
      vertederend, rouw, een geweldig tijdsducument
      en voor mijn schoonmoeder een feest van herkenning.
      Hulde aan Sandra Beerends

    • Peter Barneveld Binkhuijsen zegt:

      Het woord baboe wordt in deze reacties op vele manieren vertaald. Vaak maar lang niet altijd werd de baboe belast met de verzorging van babies en kleine kinderen. Maar je had bijv. ook een baboe tjoetji, een wasmeid. De keukenmeid/kokkin heette kokkie, nu juru masak. ik, zoon van een meer Hollandse moeder hoewel geboren in Surabaja en een echte indischman, familie al 150 jr. in Oost Java, ben nooit door een baboe verzorgd geweest. Tegenwoordig wordt het woord babu als beledigend ervaren, ze heet nu pembantu. Bantu betekent helpen. Je spreekt haar aan met Bu, voornaam. Bu komt van ibu, benaming voor iedere vrouw die moeder is of had kunnen zijn.

  4. walter zegt:

    Wat ik me herinner als jongen van 10-15 jaar is dat we een hele familie als bedienden hadden die dus gehuurd waren door Indische mensen. Ze hadden hun eigen kwartier en ik at stiekem rijst met tjabeh rawit bij hun. De baboe hielp met het koken en schoonmaken van het huis. Haar man, de jongos deed het werk in de tuin, er was daar niet veel te doen. Als hun zoon bij ons was, hielp hij in de tuin of ging naar school, een aparte Indonesische school. Ze hadden een dochter, als die naar haar huis(familie) in Bogor gestuurd werd huilde ze. We hadden ook een chauffeur die af en toe moest rijden. Dat was allemaal afgelopen toen de Japanners Jakarta bezetten. Later hadden we toch een jonge baboe, ze hielp mijn moeder met verkopen van kleren, die mijn moeder maakte en ook met lemper die ze voor ons verkocht. Gedurende de bersiap periode verdween de baboe, alhoewel ik haar later zag, getrouwd dan, beide als caretaker van een lagere school in de buurt waar ik woonde. Ze herkende me. Ik herkende haar niet toen ze me aansprak. Ze was heel vriendelijk.
    Gedurende de politionele actie toen mijn toekomstige schoonfather (a totok) in Jakarta gestationeerd was had hij met andere officieren een baboe. Kennelijk had hij haar zo goed behandelt dat ze huilde toen hij weg ging.

    • Jan A. Somers zegt:

      “dat we een hele familie als bedienden hadden ” Nou, wij hadden alleen Soepia, baboe Soep. Zij was officieel kokkie, maar runde het hele huishouden, samen met mijn moeder. Zij heeft een grote invloed op mij gehad, met haar Inlandse levenslessen. En als kleine sinjo pikte ik dat op als ‘de waarheid’. Baboe Soep had gesproken! Haar dochter zat op de HIS, als die bij ons kwam spelen moesten we Nederlands met haar spreken. Toen we voor de laatste keer van Europees verlof (1935) terugkeerden naar Soerabaja, stond ze de volgende dag alweer voor de deur. Zij is de hele Japanse bezetting bij ons gebleven. Ook in de bersiaptijd, totdat mijn moeder en zus werden weggevoerd.

  5. Johnny de Graaf zegt:

    Hier lopen de begrippen Indisch en Indonesisch storend door elkaar heen

  6. Robert Fermin zegt:

    Herinneringen van een ver verleden. Zo’n speciale band tussen het personeel en de totoks, baboes onder anderen altijd zo meedelevend met onze ouders die ze gelijkwaardig behandelden. Bij voorbeeld Djalie, mijn vader’s rechterhand met alles, zulke speciale voornamen.1942 bracht ons wat wij nu Covid 19 kunnen noemen, met wat wij nu ook in het Duits kunnen zeggen “Das war einmahl und komt nie wieder” Zo heeft iedere taal mooie beschrijvingen voor delen uit onze levens. Met interesse kunnen wij nu leren en zien wat een mooi verleden wij hadden.

  7. P van Geldere zegt:

    Wij hadden ook een babu,toen 1942 WOII uitbrak vroeg de babu aan mijn moeder of zij mocht terug komen bij ons.Het gezin bestond uit 4 personen ,mijn ouders en mijn broer en ik.
    Wij woonden in Tjimahi.vlak bij lampong Baros.

  8. John van Santen zegt:

    Mijn vader had als militair bij het KNIL ooit een huishoudster, een njai zo te zeggen. Hij vond het verder maar niks en leerde op verlof in Nederland mijn moeder kennen, met wie hij later met de handschoen is getrouwd. Toen zij als jonge vrouw van amper twintig in Indie aankwam, wist zij niks van het land en werd alras door baboe Minah (die even oud was als mijn moeder) beleerd, hoe in te kopen op de pasar en hoe het alles in het Maleis was te benoemen, zelfs werd zij meegenomen naar haar eigen familieleden. Er groeide al snel een speciale band met Minah en dit heeft een behoorlijk aantal jaren aangehouden, totdat ergens kort voor de oorlog mijn ouders niet meer van verlof konden terugkeren. Mijn moeder heeft zich dikwijls afgevraagd hoe het met Minah is afgelopen en had haar graag terug willen zien ! Mijn ouders waren zeer verknocht aan het land en de mensen die er woonden, van discrimineren of van boven af, dingen zoals die vandaag de dag graag naar voren worden gehaald wanneer het gaat over de totoks in het voormalig Indie, is nooit iets gebleken en strookte ook niet met het karakter van die twee mensen. Op bijna ieder foto’tje uit die tijd staat er ook altijd baboe Minah op, met een glimlach als vast bestanddeel der familie en als een gewaardeerde vrouw, zonder wie het alles niet zo zou zijn gegaan.

    • Arthur Olive zegt:

      @ John van Santen.
      Was Minah een huishoudster of een concubine van uw vader? Waarschijnlijk gebruikt u het woord njai verkeerd.

      • John van Santen zegt:

        Meneer Olijf, ik wist dat dit zou komen! Kennelijk schuilen er enkele en wachten op het juiste moment …..? Gaat u eenvoudigweg bij uzelf na hoe u zou hebben geleefd als jong mens in de tropen, misschien ligt u er naast, er boven op, er onder of wat weet ik wat! Om eerlijk te zijn, ik kan het niet zeggen, ik was er niet bij.

      • Arthur Olive zegt:

        Heer van Santen, er is niets in mijn vraag dat judgmental is. Ik wilde alleen weten of u het woord njai gebruikte voor baboe.
        Met uw reactie op mijn vraag krijg ik nu de indruk dat u een judgemental reactie probeerde uit te lokken want u schrijft dat u wist dat dit zou komen. Helaas zal u moeten wachten op een judgmental antwoord van een andere lezer.

  9. John van Santen zegt:

    @Arthur Olive.
    Voor mijn begrip is njai en baboe niet hetzelfde als u dat bedoelt. Wanneer u echter aandachtig zou hebben gelezen dan zoudt u hebben kunnen ontnemen dat baboe Minah inderdaad geen concubine maar een huishoudster is geweest die na het huwen van mijn ouders naderhand in het huis is gekomen en dat zou dan uw mogelijke judgementale vraag als overbodig hebben kunnen stellen. Maar goed, is de njai oorspronkelijk ‘meisje voor alles’ geweest ? Ja denk ik, dat wel. Was het – naast de huishouding – min of meer een troostmeisje ? Ja dat ook ! Voelde de militair zich ‘erbij betrokken’ en kwam er een kind uit een dergelijke relatie ? Werd het kind dan ook nog door de verwekker gewettigd ? Moest de militair na zoveel jaren nog eens op verlof naar Nederland, dan kon het gebeuren dat kort voor de afreis hem nog een portie ‘nassi goreng speciaal’ werd aangereikt (in het weten dat wanneer hij niet meer terug naar Indie zou komen, hij zou gaan sterven). Ja, ja, de dames van weleer wisten wel van wanten. Menig soldaat is er ‘beroerd’ van weggekomen. Terug in Indie werden toch de meeste kinderen wel gewettigd, denk ik.

  10. Jan A. Somers zegt:

    Heb gisteren die film voor de tweede keer gezien. Veel herkenbare beelden. (Herkenbaar: Jantje!) Jammer dat de ondertiteling slecht leesbaar was.

  11. Ria Snelleman-Geitenbeek zegt:

    Prachtige documentaire, vooral omdat ik net 2 boeken had gelezen, lichter dan ik van Dido Michielsen en tropenbruid van Suzan Smit. Deze film gaf voor mij een echt beeld van Indonesië zoals je ook in de boeken voelt. Dank voor dit verhaal van Baboe!

  12. RLMertens zegt:

    @ AnvUchelen; ‘baboe etc.’- Nimmer geweten dat baboe geen origineel maleis/Inlands woord is. Nu heet het ‘pembantoe’. Opvallend vind ik wel, dat dit woord toen uitsluitend voor Inlandse
    (dus niet Indisch!) bedienden werd gebruikt. Zelfs denigrerend onder de (Indische)Europeanen; ‘jij lijkt wel een baboe etc’. Een (Indisch)Europees meisje werkzaam bij een Europese familie werd met ‘kindermeisje’ aangeduid. In Holland werd het gewoon; ‘dienstmeid’ Of wat deftiger ‘hulp in de huishouding’. Werkzaam bij een een wat voorname familie werd als ‘gouvernante’ bestempeld. Ook vooral in Indië veel gebezigd. ( standsverschil; moet er zijn) – Over klasse aanduidingen gesproken.

    • Peter van den Broek zegt:

      In de rangen- en standenmaatschappij maar vooral koloniale pikorde in het voormalig Nederlands/Indie is de vraag wat de sociale functie was van de baboe, want baboe als instant-moeder kan en mag niet los gezien worden van haar maatschappelijk functioneren. Let wel, er is een verschil in baboe vòòr en na de Japanse bezetting, ook bij haar vond de bewustwording , de déconstructie van haar inlandse onderdaanschap plaats. De rolverdeling totokkind- inlandse baboe is voor Nederlanders die het hebben meegemaakt wordt door sentimentele en infantiele gevoelens bevangen maar we mogen de koloniale werkelijkheid niet onderschatten. Iedereen kende en had zijn plaats en dat veranderde btusk, er was sprake van discontinuïteit.

      • Jan A. Somers zegt:

        ” baboe vòòr en na de Japanse bezetting,” Baboe Soep bleef bij ons totdat het onmogelijk was toen mijn moeder en zus in november 1945 werden weggevoerd, en er geen gezin meer was. Ze ging ook tot het laatst belandja op de pasar. En kocht een roodwit speldje voor mijn veiligheid op de fietstochten door Soerabaja. Toen ik in de Werfstraatgevangenis zat kwam er een man bij mijn moeder melden dat ik in de Simpangclub was gedood. Hij bleef een beetje ronddraaien tot baboe Soep mijn moeder aanstootte, dat hij een persèn verwachtte.

  13. Jan A. Somers zegt:

    Op basis van de weergegeven gebeurtenissen schat ik Jantje uit de film zo op jaargang 1935. Vreemd dat de Europese bevolking uit die tijd dan slechts wordt afgebeeld als mannen in djas toetoep. Echt voorbije tempo doeloe. Ik ken mijn vader uit die tijd ook daarin, maar dat was dan uniform GM met alles erop en eraan. In de korte weken dat hij bij ons thuis was niet. En alleen de welvarende totoks, niet de gewone man onder de totoks, en al helemaal niet de Indo-bevolking, de meerderheid van de Europese bevolking! Vergeten wordt dat in de jaren dertig er een grote toevloed was uit Nederland, en die liepen ook niet in djas toetoep.
    Als je een film maakt over de bevolking van Nederland, pak je toch ook niet alleen welvarende families uit Wassenaar of Blaricum? Gooise vrouwen! Maar ook, en vooral, Jan met de pet? Op de nu tot in den treure gegeven voorstelling van de Europese bevolking in Indië blijf je hangen in een ver verleden. Een situatie die, naar ik meen te weten. door niemand van ons is meegemaakt. En die Jantje ook niet.

    • Maud Lebert zegt:

      @ jaargang 1935. Vreemd dat de Europese bevolking.. wordt afgebeeld als mannen in djas toetoep’. Op de fotos die ik heb staat mijn groovader van moeders kant daar meestal in een djas tutup op. Dat was ca. 1890. Ook een oom van mij uit den tijd ca. 1890. En mijn grootvader van vaders kant ca. dezefde tijd stond er op familiefotos ook altijd in djas tutup op. Dus dat was lang voor 1935. Maar ik heb ook heel wat fotos waarop deze heren in een gewoon hemd met das te zien waren, maar ook met een hemd met heel hoge stijve kraag en een vlinderdasje. Maar altijd met een jas aan. Meestal in een wit pak. Ik heb mijn vader nergens op een foto met djas tutup gezien. wel met hemd en das.

    • RLMertens zegt:

      @JASomers;’ film over de bevolking etc.” – Deze doc. film gaat over een baboe! Die bij een ‘welvarende’ Toktok familie werkte, die haar zelfs naar Holland meenam en terug. Niet ieder familie was daar toe in staat. Uw familie is toch ook niet met baboe Soep naar Holland geweest? – Op de trouwfoto van mijn ouders 1935 waren de (Indo) getuigen in wit (!)djas toetoep gestoken! De zgn. pakian deftig!

      • Jan A. Somers zegt:

        “waren de (Indo) getuigen in wit (!)djas toetoep gestoken!” En terecht, dat was “pakian deftig!” Ik heb ook zoiets overgehouden van mijn activiteiten bij uitvaarten en trouwtjes (rouw en trouw) in de kerk, zwart. En bij mijn promotie een rokkostuum gehuurd. Maar ik ga er niet mee in de tuin spelen met de (achterklein)kinderen. Op de film zag je ze wel in djas toetoep spelen met de kinderen. Da’s toch echt tempo doeloe. En niet de tijd van Jantje! Maar dat krijg je als je niet oppast met losse filmbeelden uit verschillende tijden aan elkaar plakken. Voor de volledigheid: bij ons trouwen hadden wij geen geld voor het huren van een pakian deftig! Ik heb toen mijn militaire pakian deftig gebruikt. Was wel ingewikkeld om met pet, baton en handschoenen ook nog eens mijn bruidje te moeten ‘behandelen’.
        “Uw familie is toch ook niet met baboe Soep naar Holland geweest? ” Op hun eerste Europees verlof, nog vóór mijn geboorte, hebben ze wel een zeebaboe gehad. Ik dacht vanwege de deftigheid van de collega’s van mijn vader. Maar de tweede keer, toen ik erbij was. hebben ze dat niet meer gedaan. Weggegooid geld.

      • Jan A. Somers zegt:

        ff vergeten. Ik heb nog wel een foto van mijn grootvader Versteegh in djas toetoep in de tuin. Maar dat zal rond 1890/1900 zijn geweest. En de verloving van mijn ouders, maar daarbij was mijn vader in uniform GM, djas toetoep, maar wel met van alles erop en eraan. Ik schat rond 1920.

  14. Ellen Matray zegt:

    Naar mijn idee, is de baboe ( de huidige ibu) niet Indisch maar Indonesisch, Indische mensen, de zgn ” indo’s ( mix van Nederlanders, Europeanen met of Chinezen, of Indonesiers, maar met de Nederlandse nationaliteit) zijn met de zo genoemde ” belanda’s” het land uitgezet. Zelfs heb ik een Indische achtergrond.

    • Maud Lebert zegt:

      @ naar mijn idee. Mv. Matray ‘baboe’ is niet gelijk ‘ibu’ (= moeder) destijds niet en ook vandaag de dag niet.

      • Jan A. Somers zegt:

        Wat voor ons geen probleem was, maar theoretisch wel, is dat ik baboe Soep aansprak met boe (van baboe), en niet met bu (van ibu)..

    • RLMertens zegt:

      @EllenMatray; ‘de huidige ibu etc.’- Ibu/Iboe= moeder. Wij jr.’30 spraken onze bedienden (vooral de oudere) met ‘boe/bu’ aan. Als we iets vroegen of gedaan wilden krijgen was het altijd; boe…boe , mau tidoer etc.'( om bv. de klamboe goed in te stoppen onder het matras etc.) Nimmer spraken wij ( ook mijn ouders niet!) hen aan met baboe ! – Ik heb wel de indruk, dat zij nu vooral met de naam worden aangeroepen.( dus niet met pembantu)

      • Maud Lebert zegt:

        @ ik heb wel de indruk, dat zij nu vooral met de naam worden aangeroepen”. Wij hebben onze babus altijd bij de naam geroepen. Tegenwoordig roept men iemand in het restaurant of hotel met ‘mbak’ (met een ‘k’) en de babu roept men of bij de naam of ‘mbah’ (met een’h’) Dan geeft men haar het gevoel bij de familie te horen, en toont respect voor haar.

  15. Peter van den Broek zegt:

    Ik lees nu wel de reacties van degenen die toen hun baboe hadden, maar ik krijg de indruk dat de rol van baboe geïdealiseerd wordt.

    Als ik Pamela Pattynama of Rob Nieuwenhuys erop nalees, dan krijg ik toch een heel ander beeld van een baboe. Men mag niet vergeten dat de baboe in de koloniale rangen- en standenmaatschappij een inlandse was en bleef.

    Maar hoeveel verdiende een baboe per maand en wat was haar sociale status precies?

    • Jan A. Somers zegt:

      “dat de rol van baboe geïdealiseerd wordt.” Ik kan niet anders dan vertellen hoe het bij ons was. Zou ik ook voor onze huidige toestand niet anders weten te doen. De hulp wordt door de WMO betaald, met onze eigen bijdrage aan de WMO (gemeente). Wij zeggen U tegen haar. Niks idealiseren. Ze werkt hard en is vriendelijk. Wij laten haar zelf bepalen wat ze doet, ze heeft haar eigen riedeltje. Ze hoort erbij, brengt soms reclame van LIDL mee, en krijgt jonge tomatenplantjes van Zeeuws meisje. Ik hoef haar toch niet te vragen wat ze verdient, en haar sociale status zal door buitenstaanders lager worden getaxeerd dan die van ons. Door vele Indo’s zal ze wel Hollands worden genoemd, betekent meteen niet ons soort volk. Kan ik me toch niet druk over maken? Ik vind vriendelijke mensen aardig. Net als een vriendelijke baboe.

    • Maud Lebert zegt:

      @’hoeveel verdiende de baboe en wat was haar status’. Ik kan mij als klein kind herinneren, dat het personeel in de bijgebouwen woonden en dus kost en logies hadden,. Hoeveel ze verdienden weet ik niet. Gedurende de oorlog had mijn moeder ook een baboe met haar dochtertje, die bij ons woonden en aten wat wij ook hadden, en dat was niet veel.Ik denk niet, dat mijn moeder haar toen kon betalen.Maar zij had niets anders waar ze heen kon zonder te verhongeren.
      Na de oorlog hadden we gewoon weer een baboe dalam en een baboe tjoetji. die had ik ook toen ik trouwde, want wasmaschines waren er nog niet Maar ik betaalde nog hun transport van en naar mijn huis, omdat ze veraf woonden. Hoeveel hun loon was weet ik vandaag de dag echt niet meer. Wat hun status betreft mhr. v.d.Broek, wat denkt u dat de status van een huisvrouw is, van welke ethnie dan ook.

    • Jan A. Somers zegt:

      “Maar hoeveel verdiende een baboe per maand en wat was haar sociale status precies?” Lijkt mij een leuk nieuw item voor de discussie: Somers, die op zijn werk bij TNO (veel) meer verdiende dan de schoonmaker. Of de heer Van den Broek, die als marineofficier (veel) meer verdiende dan de matroos in de wasserij. En niet in tempo doeloe, maar nog niet zo lang geleden. Meteen maar de status erbij nemen. Kan je even vooruit.

  16. Jos Van der Putten zegt:

    Dames en Heren allemaal hierboven genoemd,

    Uw discussie on-line heb ik met veel plezier en bewondering gelezen….. dank U allen daarvoor..

    Het toont aan, dat de documentaire Ze noemen me Baboe doel raakt, want het prikkelt onze gedachten en herinneringen……

    Voor mij als buitenstaander een waardevol leesmoment en opnieuw weer iets geleerd in Javapost

    Dank U allen

  17. krukcor zegt:

    Ik kan niet uit herinnering spreken maar wel uit de hedendaagse tijd. Het verschijnsel baboe bestond al voor de koloniale tijd en na de koloniale tijd alsnog. Alleen andere benamingen. Nu – zoals al eerder gemeld – pembantu. Maar de functie is hetzelfde. Het heeft dus geheel niets met de koloniale tijd te maken, het stamt uit de feodale maatschappijstructuur van voor, tijdens en na de koloniale tijd. Ik leef al een paar decennia jaar in het huidige Indonesia en mijn vrouw – overigens een volbloed Javaanse – heeft dus ook een pembantu. Mijn dochters zijn ook voor een groot deel net hun hulp opgevoed.
    Iets anders is dat deze baboe’s vroeger geen Indonesisch/Maleis spraken maar vnl. hun streektaal zoals Javaans, Sundanees, etc. Dat houdt in dat hun invloed op de opvoeding van de kinderen in het geval van Europeanen dus niet moet worden overschat. Er is voeden en opvoeden.

    • Jan A. Somers zegt:

      Baboe Soep sprak overigens keurig Maleis, naast Javaans. En met haar dochter moesten we Nederlands spreken van haar. Laten we ook niet vergeten dat vroeger het dienstmeisje ook een trapje lager stond. Moest in de keuken eten. En hoe of de werkster tegemoet wordt getreden?

      • krukcor zegt:

        Dat in de keuken eten is nu ook nog zo. Ik zou zeggen dat het dienstmeisje tegenwoordig nog lager staat dan zo’n 70 jaar geleden. Rijke Indonesiers gaan uit eten en het kinder- annex dienstmeisje krijgt niets, mag niet aan de tafel zitten en moet wachten tot de familie thuiswaarts keert waar ze dan haar (goedkope) portie rijst krijgt. Ik zie het frequent gebeuren. Als ik de verhalen hoor over de behandeling van pembantu’s die bij de elite hebben gewerkt (en ingewoond) dan gaat het slavernijverhaal nog steeds door.

      • Maud Lebert zegt:

        mhr. krukcor, uw verhaal mag men met een korreltje zout genieten. Waar zitten kinder- annex dienstmeisjes mee aan tafel? ‘Rijke Indonesiers gaan uit eten’. Heel gewone ook. En een ‘goedkope portie rijst’? wat is dat? Ik heb onlangs een paar weken bij een familie in Sulawesi gelogeerd, die u waarschijnlijk ‘elite’ zou noemen. Daar werd elke dag zoveel eten opgediend, dat de gasten en de familie het lang niet opkonden. Toen ik vroeg wat er met de rest gebeurde, zei men, dat het naar de bedienden ging. En dat elke dag! Maar niet alleen bij deze ‘elite’ familie. Bij een heel gewone ook! ‘Slavernijverhalen’. Maakt u er geen drama van. Overal waar ik ben geweest heeft men de bedienden vriendelijk en met respect behandelt. Over dat op een houten bankje slapen kan ik niet beoordelen, maar de huizen hebben altijd bijgebouwen, waar het personeel slaapt. Tenzij men in een kampong woont, waar de huizen aan elkaar en opelkaar gebouwd zijn. Maar daar hebben de mensen ook geen of nauwelijks bedienden. Als u zoals u schreef in Indon. wòònt, zoudt u het beter moeten weten.

  18. krukcor zegt:

    Ik ken zelfs gevallen waar de pembantu (al boven de 60 jaar) buiten moet slapen onder een afdakje op een keihard houten bankje.

  19. krukcor zegt:

    “Waar zitten kinder- annex dienstmeisjes mee aan tafel?” Bij ons thuis. Verder goed lezen. Er wordt niet gesproken over alle gevallen maar “Ik zie het frequent gebeuren. Als ik de verhalen hoor over de behandeling van pembantu’s die bij de elite hebben gewerkt”. Natuurlijk niet iedereen maar u baseert zich op 1 familie in Sulawesi terwijl ik in de loop der jaren door mijn werk (en prive) wel bij een duizend Indonesische gezinnen thuis ben geweest.

    • Maud Lebert zegt:

      @zitten mee aan tafel? Bij ons thuis. Gefeliciteerd! Ik ken een Duitser op Bali, getrouwd met een Balinese. Daar werd ik voor een etentje uitgenodigd. Zijn vrouw dekte de tafel voor haar man en mij, maar wilde partout zelf in de keuken eten.
      Ik baseer mij niet op één familie in Sulawesi. Dat was alleen maar een voorbeeld. Bij hoeveel gezinnen ik in de loop der jaren ben geweest, heb ik niet geteld.Dat waren er nog al wat. Van heel ‘gewone’ tot ‘vooraanstaande’.

    • Jan A. Somers zegt:

      Mijn dochter in Zwitserland werkte als fysiotherapeut in het begin in een verpleeghuis in Küsnacht-Zürichsee. Op een avond had een Koreaanse vriendin voor ons gekookt. Zij schepte voor mij op, at zelf niets, maar bleef naar mij kijken of ik (ongevraagd) wel genoeg had. Op het platte dak had zij een kruidentuintje, zomaar even uit het raam te stappen.

Laat een reactie achter op Jos Van der Putten Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s