Richt een museum op over het Nederlands-Indische verleden

Een transnationaal museum over het Nederlands-Indische verleden kan een nuttige rol vervullen in Nederland én Indonesië. Ook als symbool.

De haven van Tandjoeng Priok, Batavia

De haven van Tandjoeng Priok, Batavia

Door Niels Graaf

In Jakarta is alles anders. Waar tijdens de nationale Indië-herdenking in Den Haag over het gebrek aan kennis van de koloniale geschiedenis werd geklaagd, kijkt men in de Indonesische hoofdstad slechts vooruit. Zelfs deze week, bij de grootse viering van 71 jaar onafhankelijkheid, ging het vooral over vandaag en morgen. Aan terugblikken is geen behoefte.

Toch kan meer aandacht voor de koloniale geschiedenis, zowel in Nederland als Indonesië, geen kwaad. Dit verleden is immers niet per definitie voorbij. De Leidse hoogleraar Gert Oostindie betoogde het al eens. De Nederlandse aanwezigheid in de koloniën was niet alleen daar van blijvende invloed.  

Gedeeld Nederlands-Indonesisch museum

Ook Nederland is veranderd door zijn koloniale geschiedenis. Juist dat gedeelde verleden verdient meer belangstelling en overdenking. Dat kan door het oprichten van een gedeeld Nederlands-Indonesisch museum met twee gelijkwaardige vestigingen, één in Amsterdam en één in Jakarta.

Weliswaar zijn er in Nederland al veel musea die zich met deze geschiedenis bezighouden, maar een historisch museum dat een compleet overzicht geeft van het Nederlands-Indische verleden ontbreekt. Dit is een gemis. Een dergelijk museum biedt de kans op een toegankelijke wijze met de koloniaal geschiedenis in aanraking te komen. Het is daarmee een museum tegen het vergeten van Nederland als imperiale mogendheid. Nederland noemt zich graag een klein, tolerant gidsland, maar hoe verhoudt die zeker niet ongewelddadige koloniale geschiedenis zich daarmee? Zonder alleen de verschrikkingen uit te lichten, kan een Nederlands-Indonesisch museum daarover een breed gedragen maatschappelijk debat op gang brengen.

Indonesisch gemeenschapsgevoel

Tegelijkertijd opent dit museum gesloten deuren in Indonesië. Over de Nederlandse aanwezigheid wordt slechts terughoudend gesproken. Het gaat wellicht te ver om te spreken van een collectief trauma, maar de koloniale erfenis is verre van verwerkt. Kinderen leren deze geschiedenis slechts kennen als een aaneenschakeling van moedig verzet tegen de onderdrukker. De focus ligt daarbij vooral op de periode van na 1945.

Maar de gedeelde geschiedenis beslaat natuurlijk veel meer. Sterker nog, pas vanaf het einde van de negentiende eeuw begon er zoiets te ontstaan als één Indonesisch gemeenschapsgevoel. En dat is eerder dankzij, dan ondanks de Nederlandse overheersing. Indonesië vandaag de dag valt niet te begrijpen zonder 350 jaar Nederlandse aanwezigheid, van de bloei van Batavia tot de horror van Rawagade. Zonder kennis van dit verleden rest er slechts een niet inzichtelijke, chaotische wereld. Een museum helpt daarbij, al was het maar als symboolfunctie.

Internationale voorbeeldfunctie

Deze visie vindt ook in Indonesië steeds meer weerklank. Nog steeds is er weinig behoefte het koloniaal verleden op te rakelen, maar de Nederlandse invloed wordt niet meer ontkend. De vervallen, afbrokkelende en half overspoelde pakhuizen en residentiewoningen in Jakarta staan symbool voor de oude benadering van het koloniaal verleden, maar de nieuwe president van Indonesië, Joko Widodo, wil het Nederlandse erfgoed weer op de voorgrond plaatsen. Alleen zo kan Jakarta de concurrentie met andere metropolen aangaan. Een groots opgezet transnationaal museum draagt bij aan dit nieuwe elan van Jakarta.

Juist op zo’n manier kan een museum ontstaan met een internationale voorbeeldfunctie. Het laat zien hoe de rijke, maar ook versnipperde collecties van landelijke, regionale en lokale historische musea en archieven kunnen worden verbonden. De kennis en de netwerken voor een dergelijk museum is zelfs al aanwezig.

Uitwisseling van tentoonstellingen

Eerder zijn er twee grote tentoonstellingen georganiseerd vanuit het ‘shared cultural heritage’-project in het Nationaal Museum te Jakarta en de Nieuwe Kerk te Amsterdam. Nadrukkelijk gaat het hierbij niet om een dependance, zoals het Hermitage museum aan de Amstel, maar om twee vestigingen die zich op voet van gelijkheid met elkaar verhouden.

Met een halfjaarlijkse uitwisseling van tentoonstellingen tussen de beide koloniale centra in Amsterdam en in Jakarta wordt de gedeelde geschiedenis optimaal gesymboliseerd.

Driehonderdvijftig jaar koloniale geschiedenis krijgt zo de plek en aandacht die het verdient. Voor een land dat tachtig miljoen euro voor één Rembrandt overheeft, moet dat geen probleem zijn.

 

Niels Graaf is historicus en was dit jaar bij de onafhankelijkheidsviering in Jakarta.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in De Volkskrant, 19 augustus 2016

Dit bericht werd geplaatst in 9. Java Post. Bookmark de permalink .

21 reacties op Richt een museum op over het Nederlands-Indische verleden

  1. Ab Verhoef zegt:

    Vergist u zich niet met de haven van Soerabaja

  2. F.J.E. Topée zegt:

    Waarom, het is volgens de huidige generaties toch alleen maar uitbuiting, moord en doodslag!

    • RLMertens zegt:

      @FJETopée; ‘alleen maar uitbuiting etc.’- Nou, niet zo negatief zijn. De huidige reacties zijn toch bedoeld voor diegenen, die toen alles verzwegen/ontkennen. U ook?
      Er waren zeker ook Nederlanders, die het toen al anders zagen. die het goed meenden met de bevolking. Zo één was ene Boscha, eigenaar van een theeonderneming, initiator van de TH Bandoeng en de Sterrewacht,Lembang volgens info. Hij schonk, nadat hij al zijn personeel had opgeleid, zijn hele vermogen en onderneming aan hen! Hij en echtgenote zijn op het terrein begraven. Bij beslissingen aangaande de bedrijfsvoering gaat de staf vooraf eerst de zegen bij toean’s graftombe vragen. Zo ook het verhaal van een vroegere reisgenoot; hij vertelde mij, dat hij toen in Banjoewangie logeerde op een avond door de hotelleider werd geroepen. Omdat er een paar Indonesiërs hem wilden spreken. Hij stierf duizend doden; wat is dit? Wel of niet op ingaan? Bersiap etc.? Hij ging met vrouw en kind de groep tegemoet. Zag meteen de oude man, de opzichter uit zijn jeugd op de onderneming. Een emotionele begroeting volgde tot verwondering/ verbazing van zijn Hollandse echtgenote, zoon en omstanders. Ook zijn ouders hadden nl. de onderneming, die hij wilde opzoeken, aan het personeel geschonken. De delegatie wenste dat hij en gezin op de onderneming logeerde en niet anders. Het waren voor hem en gezin onvergetelijke dagen geworden!

  3. ** Richt een museum op over Nederlands-Indische Verleden **
    Wat een prachtig goed iedee …..zal voor mijn 4 Fransen kinderen en 6 klein kinderen ( ik woon in Parijs met een Frans man sinds 1959 ) gewellig zijn, want hun moeder ( Aennelies Douqué ) is in Batavia geboren ( 20 december 1938 ) in de kampen gezeten en vele mooie herinneringen uiteraard voor en na de kamp jaren.

  4. De haven van Batavia was niet Perak maar Priok.

  5. glemmens1940 zegt:

    Buitenzorg schrijft dit :
    Een transnationaal museum over het Nederlands-Indische verleden kan een nuttige rol vervullen in Nederland én Indonesië. Ook als symbool.

    Ik vraag mij dan af – als symbool van wat ??
    Ik denk dat een museum met de schilderijen collectie van Soekarno (allemaal uit onze huizen genomen ??) interessanter zou zijn ??

    Daarbij zijn de meeste Indonesiers (en autochtone Nederlanders) niet geinteresseerd in het verleden en er zijn nog maar een kleine hoeveelheid van Indos en Totoks over die dan heel misschien wel geinteresseerd zouden zijn in Buitenzorg’s symbool idee ?
    Slamat,

    Gerard Lemmens

  6. Wal Suparmo zegt:

    Tanjung EMAS di haven van Semarang bestond toen nog niet.

  7. Indisch4ever zegt:

    Wat wil je met zo’n museum over het Nederlands imperialisme .
    Wil je the good, bad and ugly tonen?
    Wat is dan good en wat is bad and ugly? En hoeveel ons van elk ?
    Toon je een opstelling van de marteling van een slaaf ?
    En de bouw van een groot gebouw uit diezelfde periode ?
    Toon je de gruwelijkheden uit de Indonesische revolutie ? Van alle partijen?
    Toon je ook de gezondheidszorg en onderwijs die Nederlanders opzette?
    Wordt verteld dat Indonesiërs minder toegang tot dit hadden dan Europeanen.
    Toon je ook het leven van Nederlanders dat die voor 2/3 gemengd waren ca 1940?
    En hoe laat je het leven zien van de Indonesische bevolking rond 1940.
    En hoe ellendig het werd onder hun bevrijders … het Japans imperialisme en hun knechten ,
    het Indonesisch nationalisme.
    Exposeer je de verschillen met de rijke belanda’s of ook de gewone leuke dingen

    In welk accent , in welke kleur en timbre schilder je?

    En is een reallife-museum wel zoveel beter dan een digitaal museum ?
    Een museum op het internet , opgezet door deskundigen en mede-uitgebouwd met een gecontroleerd wikipediasysteem .
    laat 1 miljoen pagina’s bloeien

  8. Surya Atmadja zegt:

    Persoonlijk ben ik er tegen.
    Denk niet dat de gemiddelde Indonesier(mijn landgenoten) belangstelling hebben .

    Ik denk dat het interessant is voor betrokkenen die er baat bij hebben zoals inkomen=subsidie /werk of een Master (S2)/Ph.d (S3) kunnen krijgen.
    In bijna elke grote steden steden in Indonesia, zelfs in dorpen heb je vaak een kleine “museum”, gebouwtje die de geschiedenis van de stad/streek laat zien .
    En reken maar dat de gezamenlijke “geschiedenis” met de Belanda’s ook uitgebeeld worden.

    Over het reconstrueren /conserveren van oude Nederlandse gebouwen, particuliere huizen ( de zgn Rumah Belanda) was al lang aan de gang in Indonesia.
    Mijn jongere broer was ook “actief” betrokken bij restauratie van vele ex gebouwen van de Javasche Bank , ook bij de https://en.wikipedia.org/wiki/Museum_Bank_Indonesia

    Met bezwaard hart moesten we onze ouderlijke huis (Rumah Belanda) bij de bekende Kamp Tjideng verkopen , want eerst hadden we gedroomd om een klein museum te houden .
    Origineel al dan niet met replica meubelen uit die periode.
    Zo dat ik na mijn pensioen AOW als gids/suppoost kan bijverdienen.

    • RLMertens zegt:

      @I4E; Een museum. Prima! Dat wordt dan weer (nog meer) discussies. Ons verleden wordt weer herleefd. En dit alles natuurlijk met polemieken op I4E en Javapost. Dus doen……

  9. Peter van den Broek zegt:

    Museum over her Nederlands-Indisch verleden!

    En hoe verhoudt zich dat Museum tot het Indisch HerinneringsCentrum? Die laatste doen toch ook wat met het Indisch Verleden? kijk maar naar stripboek De Terugkeer, dit geeft wel een vooroordeel maar elk vooroordeel heeft zijn voordeel.

    Kan iemand mij uitleggen wat het verschil is tussen Indisch-Nederlands en Nederlands-Indisch of is dat hetzelfde? I Lijkt mij toch dat het uitgangspunt anders is.

  10. Ik vrees … te laat. Ik ben 89 jaar en weet nog best veel, maar de generatie van mijn ouders hadden het heel duidelijk kunnen vertellen. Iedereen heeft trouwens meteen een heel andere mening omdat er zoveel verschillen waren( zijn) … en meningen.

  11. Ælle zegt:

    Ik las net slechts de titel; Richt een museum op … en ik ben er wel voorstander van. Anders verliezen we onze identiteit Wij waren toch een volk en een stam met een land? Nu zijn we ‘geadopteerd’ zo voelt het aan.
    Straks lees en reageer ik verder, want de zon schijnt nu te fel in de kamer en dan is het beeldscherm teveel verlicht.
    Zelfs een volbloed Belanda die nu met zijn vrouw bij me logeert heeft problemen om zich weer in zijn eigen land te vestigen vanuit Argentinië.
    De geboorteacte (van de vrouw) en hun trouwacte móeten up-to-date zijn, anders zijn ze NIET geldig.
    Wie heeft ook deze tegenwerkingen van de regering ondervonden?
    Als tussenpersoon heb al een punthoofd. Voel maar.

  12. Jan A. Somers zegt:

    “één in Amsterdam en één in Jakarta.” In Jakarta heb je een museum met diorama’s. (naam weet ik niet meer). In Amsterdam heb je het Tropenmuseum. En dan Bronbeek. Ik denk dat over zo’n twintig jaar hier alleen middelbare scholieren verplicht naar toe gaan. Of om lekker te eten (ook Indisch verleden!). En waar is de collectie van Nusantara gebleven? Het Rijksmuseum heeft een kleine, maar heel mooie koloniale verzameling. Een schilderij van het kasteel van Batavia uit het Rijksmuseum is in Bronbeek gereproduceerd in een raampartij. Ik dacht met de titel Pasar Ikan, maar eigenlijk is het een totaalbeeld van Soenda Kelapa. Een doorlopende diavoorstelling met een keuze uit het foto-archief van het KITLV lijkt mij heel nuttig. Die kan je ook periodiek herzien. Wat hebben ze daar een mooie, en complete collectie! En mobiel, elk jaar op de Pasar Malam een nieuwe samenstelling.

  13. Peter van den Broek zegt:

    Ik lees het artikel nog eens en met aandacht.

    De schrijver heeft het Nederlands-Indonesisch Museum en later over Nederlands-Indisch verleden. Hij dondert verder…….”Sterker nog, pas vanaf het einde van de negentiende eeuw begon er zoiets te ontstaan als één Indonesisch gemeenschapsgevoel. En dat is eerder DANKZIJ, dan ONDANKS de Nederlandse overheersing.

    Hieruit blijkt weer dat Nederlandse historici niet weggekeken hebben als het over de koloniale geschiedenis hadden, maar deze geschiedenis ook eens dienen te bestuderen willen ze er wat zinnigs over willen zeggen.

  14. Eric Overdijk zegt:

    Beste Niels,
    Heb afgelopen jaren regelmatig alle eilanden m.u.v. Kai en Tanimbar bezocht en zag o.m. een
    positieve vooruitgang qua mentaliteit ten opzicht de nederlandse overheersing.
    advies:
    STA NIET STIL BIJ HET VERLEDEN, er is straks niemand meer die in Indië heeft gewoond !
    Ik pleit voor een museum over het INDONESIË van NU en DE TOEKOMST
    * geef INDONESISCHE GESCHIEDENIS (met rol van nederland) PER EILAND weer en
    verluchtig dat met voor dat eiland kenmerkende kunst (muziek, dans, schilderijen, textiel etc.), gebruiksvoorwerpen,voedsel, flora en fauna, etc.
    * ga contacten aan met Indonesische overheden
    * ga contacten aan met Indonesische Culturele Instellingen en werk met hen samen, sluit overeenkomsten af met bijv. het MUSEUM NATIONAL in Jakarta en andere geschikte
    eilandmusea voor uitwisseling kunstvoorwerpen en kunstgezelschappen
    Resumerende: je hebt straks TWEE musea in ons land n.l. het Indisch Herinneringscentrum in Bronbeek en het nieuwe museum !

    Wil graag “en petit comité” meedenken bij uitvoering !

    Groeten van Eric Overdijk

    • Surya Atmadja zegt:

      * geef INDONESISCHE GESCHIEDENIS (met rol van nederland) PER EILAND weer …
      ==================================
      Terima kasih banyak , wij(de Indonesiers) bepalen zelf wel wat we belangrijk vinden .
      En of er iets gemeenschappelijk in onze verleden waar we samen de moeite waard vinden om het te “vereeuwigen “.

  15. Ælle zegt:

    Terima kasih banyak , wij(de Indonesiers) bepalen zelf wel wat we belangrijk vinden .
    Klinkt niet bepaald vriendelijk. Verklaar u nader. Wat zit u dwars?

  16. Surya Atmadja zegt:

    Ælle zegt:
    15 oktober 2016 om 4:18 am
    Klinkt niet bepaald vriendelijk. Verklaar u nader. Wat zit u dwars?
    =========================
    Graag voor de vriendelijke aanbod .
    De opzet van Niels Graaf is anders dan van Eric Overdijk.
    E.O wil alleen de mooie kanten zoals toeristische aanbod etc geven ( van daar mijn terima kasih banyak), maar dat hebben de Indonesiers zelf al , zo’n soort V.V.V toeristische informatie.
    Met soms vermelding van Nederlandse bijdrage ( een oude plantage, forten , bruggen etc ).
    Zou men de andere mindere mooie dingen uitbeelden mbv diorama of films over de bijna 1000 km dodenweg op Java etc ?
    In vele gevallen was “onze gezamenlijke geschiedenis” niet zo erg harmonieus , te veel geweeld, uitbuiting etc .
    Mijn “advies” laat NL en R.I apart hun geschiedenis behouden en eren , uiteraard kan men altijd elkaars topstukken lenen.
    Dat gebeurt al lang .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s