De terugtocht

RECENSIE/ Nederland en de dekolonisatie van Indonesië

Door Peter van Zonneveld

Zeventig jaar na de Japanse capitulatie zijn we nog altijd bezig met de verwerking van het drama dat zich in Indonesië heeft afgespeeld. Het trauma van de dekolonisatie, de vrijheidsstrijd en de repatriëring heeft diepe sporen nagelaten. Het lijkt wel of de aandacht voor dit deel van onze geschiedenis – en die van Indonesië – alleen maar toeneemt.

Lt. GG Van Mook en prof. Schermerhorn in de wandelgangen, Weltevreden 1947. (foto Cas Oorthuys)

Lt. GG Van Mook en prof. Schermerhorn in de wandelgangen, Weltevreden 1947. (foto Cas Oorthuys)

Over wat er precies heeft plaatsgevonden tussen de Japanse capitulatie in 1945 en de soevereiniteitsoverdracht in 1949 zijn de afgelopen jaren in binnen- en buitenland tientallen studies verschenen, aangevuld met biografieën en memoires van een aantal sleutelfiguren in dit drama. Naarmate de afstand in tijd groeide, is het inzicht in de complexiteit van de geschiedenis alleen maar toegenomen. Maak uit dit alles maar eens een sluitend en bevredigend verhaal.  

De Terugtocht

De Terugtocht

Een van diegenen die zijn sporen op dit terrein heeft verdiend, is J.J.P. de Jong. Zijn onderzoek resulteerde in twee gedetailleerde reconstructies: Diplomatie of strijd (1988) over de beginfase van de dekolonisatie, en Avondschot (2011) over de eindfase. Nu heeft hij zijn bevindingen, aangevuld met nieuw onderzoek van hemzelf en anderen, uitgewerkt tot een synthese van het gehele dekolonisatieproces en de nasleep daarvan, onder de titel De terugtocht.

Zijn uitgebreide en heldere weergave van de gebeurtenissen volgt de geschiedenis op de voet. In zijn ontmythologiserende studie gaat hij in discussie met andere historici en laat hij zien dat het afscheid van Indië veel meer nuances kent dan in de publieke opinie zijn doorgedrongen. Opmerkelijk is zijn postscriptum, dat ‘Tussen trauma en verwerking’ heet. Onder invloed van de onthullingen van Hueting in 1969 over de in Indië gepleegde oorlogsmisdaden ontstond een sfeer waarin men het politieke establishment uit de periode 1945-’50 verweet zich unaniem tegen de Indonesische onafhankelijkheid te hebben gekeerd. Dat was niet terecht. Sommigen hebben uit volle overtuiging de onafhankelijkheid van Indonesië naderbij willen brengen.

De Jong is, met de Leidse historicus H.L. Wesseling, van mening, dat de typering van die periode als ‘een inktzwarte bladzijde in de geschiedenis’ een simplificatie is, die niet door de feiten wordt gestaafd. Wat is er nu werkelijk gebeurd? Onder historici wordt een levendig debat gevoerd, waarvan de resultaten niet of nauwelijks in de publieke opinie doordringen. Intussen woedt er ook een debat dat De Jong typeert als ‘een zichzelf repeterende breuk met verstarde, in rotsvaste zekerheden vastgeroeste visies’.

Aan de ene kant zij die vasthouden aan het beeld van een rechtvaardige oorlog en de trauma’s die daar op volgden; aan de andere kant de veroordeling van ‘het verkeerde verleden’ en diepe schaamte daarover. Al met al een uitstekende studie. Wie weten wil, wat er nu écht is gebeurd, kan dit boek niet ongelezen laten.

x

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in NRC-handelsblad, 14 augustus 2015

 

J.J.P. de Jong, De terugtocht. Nederland en de dekolonisatie van Indonesië
Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2015. € 29,90
ISBN 9789089534668

 

Dit bericht werd geplaatst in 8. Recensies en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op De terugtocht

  1. Surya Atmadja zegt:

    1.Intussen woedt er ook een debat dat De Jong typeert als ‘een zichzelf repeterende breuk met verstarde, in rotsvaste zekerheden vastgeroeste visies’.

    2.Wie weten wil, wat er nu écht is gebeurd, kan dit boek niet ongelezen laten.
    ===================================================
    1.Dat had al bijna 10 jaren meegemaakt.
    2.Ikke wel , dus ga even sparen , ben binnenkort ook jarig .

  2. Boy de Graaff zegt:

    Leuk gespeld ga zo door,

  3. RLMertens zegt:

    ‘onder historici wordt een levendig debat gevoerd, waarvan de resultaten niet of nauwelijks in de publieke opinie door dringen'(?) Is dit zo? Lees toch regelmatig nog al wat stukken hierover oa zelfs in historische magazines. Ik zou zeggen, historici kom ‘op Javapost’. De Jong zelf, oud ambtenaar, vertegenwoordigd met Jansen van Galen(Parool) de groep zich zelf noemende revisionisten; ‘Nederland deed het nog zo gek niet’, die mi. juist/ pogingen doet/ terug wil naar die
    ‘rotsvaste vaste zekerheden van weleer’; orde en rust, voor de Inlandse bevolking etc. waar wij juist mee werden voorgehouden/ misleid. Jarenlang is de Indië/Indonesië na 1949 kwestie gebagatelliseerd. Pas na dr.L. de Jong Indische delen werd het toenmalig Nederlands beleid tegen het licht gehouden en volgenden de onthullingen rap. Wat valt er eigenlijk over het Indië debacle nog ‘goed te praten’? Als de toen nog laatst levende minister van dat ‘politionele kabinet’ Sico Mansholt al reeds zei; ‘de regeringen hebben in de jaren 1945-1949 fout op fout gestapeld’!

  4. Ælle zegt:

    Titel foto: Toen roken nog gezond was of Genoeg peuken op de vloer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s