Greetings from Batavia, USA

Naamgeving is een lastige taak. Of het nu om je kinderen gaat, je bedrijf of je boot. Je wilt uniek zijn, maar toch ook weer niet overdreven. Sommigen laten zich inspireren door iets of iemand, bij anderen is het een kwestie van intuitie.
De traditie wil ook wat. Zelf ben ik vernoemd naar een oom en een tante. Misschien dat mijn ouders daar wel een bedoeling mee hadden, ik heb het ze nooit zo gevraagd. Omdat die oom en tante al heel lang dood zijn kan ik er nu makkelijk over praten en er heel eerlijk over zijn: noch die oom, noch die tante hebben ooit laten weten dat dat vernoemd zijn voor hen belangrijk is geweest. Ik heb er in ieder geval niets van gemerkt. Wél weet ik nog dat mijn ouders lichtelijk gepikeerd waren toen ze mij op mijn 6e verjaardag een fiets cadeau deden die ze kochten bij deze oom, een fietsenmaker. Ze hadden gehoopt dat de vernoeming toch wel een hele bijzondere korting met zich mee zou brengen, zo niet méér. Niets daarvan, in tegendeel, mijn oom was op de centen.

Lely op de Afsluitdijk

Bij landen en steden gaat het ook vaak fout. Tientallen kolonies van vroegere wereldmachten zijn na hun onafhankelijkheid van naam veranderd. Net zoals van talloze steden daar de naam werd gewijzigd. Hoe groter de dwang was om een bepaalde naam in te voeren, des te gemakkelijker wordt deze later door nieuwe machthebbers weer over boord gekieperd. Zo werd Leningrad weer Sint Petersburg, Stalingrad Wolgograd en Karl-Marx-Stadt weer Chemnitz. In Nederland zijn slechts enkele plaatsen naar historische figuren genoemd: Anna Pauwlona, Lelystad en Willemstad. Misschien hebben we meer historisch besef dan anderen, ik weet het niet. Feit is dat nog niemand geroepen heeft dat die plaatsen anders zouden moeten heten omdat ze vernoemd zijn naar een aangetrouwde Russische vorstin, een Franse Vader des Vaderlands of de man die de Zuiderzeevisserij om zeep heeft geholpen. Maar misschien komt dat nog. Er wordt de laatste tijd heel veel geroepen in Nederland. 

Een stratengids van Batavia

In Indonesië is er ook nogal wat veranderd: Borneo werd Kalimantan, Celebes Sulawesi, Buitenzorg Bogor en Batavia Jakarta. En dan natuurlijk nog al die veranderde schrijfwijzen, maar goed, daar is voor de Nederlanders misschien makkelijker mee te leven. Al deze naamsveranderingen hadden en hebben natuurlijk maar één doel: duidelijk maken dat het afgelopen was met de koloniale macht. Een nieuwe lente en een nieuw geluid. Hier in de Java Post doen we echter nog alsof er niets is veranderd. Vanuit historisch oogpunt mág dat, omdat we het hier immers meestal hebben over tóen.

Een enkele keer kan het toch gebeuren dat we op het verkeerde been worden gezet. Een paar jaar geleden vond ik ergens op het internet een aanbieding van een stratengids van Batavia, ´geheel verluchtigd met moderne beelden en prenten´ en met lijsten van stedelijke neringdoenden en overheidsdienaren. Editie 1926 of zoiets. Alles was beschreven in het Engels, maar dat maakte me niet achterdochtig. In het Haagse bestaat immers een antiquariaat gespecialiseerd in Indische werken waar men zich onderscheidt van de rest van de aanbieders door de Engelstalige beschrijvingen, en waar men voor frommelige werkjes prijzen vraagt die tien maal zo hoog zijn als elders. Waarom ze dat doen? Hoe ze dan toch verkopen? Ik neem aan  door hun relatie met internationale instellingen waar nogal wat overheidsgeld besteed moet worden. Vandaar dus dat Engels, en vandaar dus die prijzen. Maar dit terzijde.

Holland Land Office, Batavia, USA

Nee, ik had geen argwaan. De lezer van dit stukje begrijpt dus dat ik geheel perplex stond toen ik een paar weken later een bubbeltjesenvelope openmaakte en daaruit een stratengids te voorschijn kwam van Batavia, New York, USA.
Nooit van gehoord? Ik in ieder geval niet. Inmiddels weet ik dat er een stad Batavia ligt in de staat New York (16 duizend inwoners) en ook nog één in de staat Illinois (26 duizend inwoners). En dat terwijl het ´échte´ Batavia al zestig jaar niet meer bestaat! Op het internet leren we dat de historie van beide stadjes op dezelfde geschiedenis is terug te voeren. Batavia in New York (iets ten oosten van Niagara Falls) werd in 1792 gesticht door de Holland Land Company, een consortium van Nederlandse bankiers. De naam verwees naar het land der Batavieren. Batavia in de staat Illinois werd gesticht in 1835. Enkele jaren later werd het door een lokale bestuurder hernoemd naar zijn vorige woonplaats Batavia in New York.

Kán Batavia nog wel?

Amerikanen hebben de naam in hun taal politiek correct te willen zijn. Deze week werd me van Amerikaanse zijde gevraagd of het woord ´baboe´ nog wel mocht worden gebruikt. Leek mij van wel. Zelf zit ik nu wel met de vraag of de naamswijziging van het Indische Batavia ooit nog heeft geleid tot een discussie in de Amerikaanse Batavia´s over een mogelijke naamswijziging. Misschien iets nieuws dat terug te voeren zou zijn op de lokale Indiaanse benamingen? Dan zou het toch nog een beetje ´Indisch´blijven.
Het lijkt me niet waarschijnlijk. De Verenigde Staten kennen duizenden door immigranten verzonnen namen die zijn terug te voeren op de Oude Wereld. Daaraan te gaan zitten sleutelen is natuurlijk onbegonnen werk.

Die stratengids heb ik niet meer. Ik was zó teleurgesteld dat ik het Koningsplein niet vond, noch Noordwijk of Weltevreden, dat ik het werkje meteen heb teruggestuurd. Gelukkig werd de vergissing sportief opgenomen en kreeg ik mijn geld weer terug. Achteraf heb ik daar nu een beetje spijt van. Omdat dít Batavia nog bestaat had de gids misschien wel een waarde die die van een stratengids van het Indische Batavia zou evenaren. En wie weet, misschien wórden die Amerikaanse Batavia´s ooit wel hernoemd, en dán is natuurlijk een stratengids van íeder Batavia bijzonder.

x

Dit bericht werd geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

8 reacties op Greetings from Batavia, USA

  1. Wilma zegt:

    Bert, ik kan je nog niks beloven, maar volgens mij heeft mijn vriend een stratengids uit Batavia en Bandung ongeveer 1930.
    Ik ga weer snuffelen, doe mn best
    groetjes Wilma

  2. joost van bodegom zegt:

    Leuk verhaal Bert. Het deed me naar de boekenkast lopen om het boekje Ongkos gratis van Jaap Veldkamp te pakken. (Warung Bambu, Breda 1995). Met de taalturis op pad, een kostelijk boek met een beschrijving van de 2700 leenwoorden uit het Nederlands in het Bahassa. Toen 30 gulden, later bij Steven Sterk 5. Kocht er toen prompt 10 als cadeautje en heb er evenzovelen blij mee gemaakt. Via markplaats of andere firma’s is het vast nog wel verkrijgbaar. Mooiste voorbeelden: ateret hotperdom (wilt u alstublieft achteruit rijden) en indehoy (vrijen) …
    Groeten en hou vol of te wel; hou de ketting strak, Joost.

    • buitenzorg zegt:

      Dank. Ik ga op zoek Joost!
      Je kunt hier vast nog wel een keer een artikel tegenkomen met een titel ontleend aan dat boekje. ´Ateret hotperdom´: prachtig!

      • Jan A. Somers zegt:

        Wat denkt u van kakoes? We zeggen overigens wel Wenen, en niet Wien. Ook nog wel Peking. Maar schrijf niet Surabaja!

  3. Walter Schwager zegt:

    Ik was vorige week tussen Buffalo, NY en Rochester, NY en vond op een parkeerplaats een historisch verhaal over de “Holland Puchase” die de naam Batavia verklaart:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Holland_Purchase

    Nooit geweten!

  4. Ed Vos zegt:

    Dat boek Ongkos gratis van Jaap Veldkamp te pakken. (Warung Bambu, Breda 1995) was voor mij de reden om in 2006 samen met iemand (en nog wat mensen) te beginnen aan de bahasa Indonesia site op ed.vos.demon.nl en nu op salindo. Aangezien ik het beste was in Nederlands en een ook nog sitetje kon fabriceren.. Het resultaat staat er nog (als een huis) en het het stond ook kort vermeld in de culturele gids van Tilburg 1945-2000. ;-)))

    Gisteren vroeg iemand me of ik een linkje wilde plaatsen naar een Balinese gelegenheid waar je naast eten en drinken ook nog je bruiloft kon vieren. Cafe Fortuin heet het plekje. Realiseer ik me dat de indonesiers de v niet kunnen uitspreken. Misschien dat men Voortuin bedoelt?

    Overigens valt het me nu pas op dat ik in de USA (en ook in Indonesie) meer familieleden heb dan in Nederland.

  5. Ed Vos zegt:

    Sorry u heeft het inmiddels begrepen, de site bahasa Indonesia ging in 2000 het net op, met de nadruk op bahasa met Sandra (Maksoedi), ex Indonesische zwemkampioene, was lid van het olympisch team en uit een echte kraton (woonde zelf uit Bandung), maar iemand zonder al te veel poespas, en mijn Nederlands is hier niet al te best lees ik 😉

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s