Onderzoek naar scheepsramp met Van Imhoff

Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) gaat op aandrang van advocaat Liesbeth Zegveld onderzoek doen naar de toedracht en de nasleep van de ondergang van het vrachtschip Van Imhoff, op 18 januari 1942. Nadat het schip in Indonesische wateren door de Japanse luchtmacht tot zinken was gebracht, liet de bemanning de Duitse opvarenden aan hun lot over. 411 van hen kwamen om het leven. Al in de jaren vijftig merkte de rechtsgeleerde Bert Röling de handelwijze van de Nederlanders aan als oorlogsmisdrijf.

De Van Imhoff (beeld Museum van Wereldculturen)

Door Sander van Walsum

Pogingen om Nederland tot erkenning van schuld te bewegen, waren tot nog toe zonder resultaat gebleven. De reportage die programmamaker Dick Verkijk in 1965 over de affaire maakte, werd verdonkeremaand. Duitse verzoeken om rechtsherstel stuitten in Nederland op onwil en verontwaardiging. Pas met de uitzending van de driedelige televisiedocumentaire De Ondergang van de Van Imhoff, in 2017, kwam de zaak alsnog in de belangstelling te staan. In 2019 ging advocaat Liesbeth Zegveld namens enkele nabestaanden van de slachtoffers in gesprek met Defensie over een vorm van rechtsherstel. Die inspanningen hebben in het toegezegde onderzoek geresulteerd. Zegveld toont zich daar tevreden over. ‘Voor de nabestaanden is het belangrijk dat Defensie haar verantwoordelijkheid neemt. Op juridische procedures zitten zij echt niet te wachten.’

Duitse ingezetenen

De slachtoffers op de Van Imhoff waren Duitse ingezetenen van voormalig Nederlands-Indië. Sommigen hadden daar al decennia geleefd, anderen hadden zich er in de jaren dertig gevestigd om aan het nazibewind in hun moederland te ontkomen. Op 10 mei 1940, toen nazi-Duitsland Nederland binnenviel, werden de 2.300 Duitsers in Indië onteigend en geïnterneerd. Na de Nederlandse oorlogsverklaring aan Japan, in december 1941, werden zij overgebracht naar Brits Indië. De Van Imhoff, eigendom van de Koninklijke Paketvaart-Maatschappij KPM, was een van de schepen die bij deze transporten waren betrokken.

De 477 Duitse opvarenden waren benedendeks opgesloten in vergrendelde kooien. Kort na vertrek uit de kustplaats Sibolga (Sumatra) werd de Van Imhoff getroffen door een torpedo die door een Japans gevechtsvliegtuig was afgeworpen. De bemanning verliet het schip na de Duitse opvarenden een bos met sleutels van hun kooien te hebben toegeworpen. Van hen wisten slechts 66 zich op een reddingsboot in veiligheid te brengen. De kapitein van het KPM-schip Boelongan, die op de noodsignalen van de Van Imhoff was afgekomen, weigerde echter hen aan boord te nemen. Naderhand beriep hij zich op instructies van zijn superieuren. De KPM-vloot stond destijds onder commando van de Koninklijke Marine.

Dit artikel verscheen eerder in de Volkskrant, 9 september 2021

Dit bericht werd geplaatst in 9. Java Post. Bookmark de permalink .

27 reacties op Onderzoek naar scheepsramp met Van Imhoff

  1. Kerber zegt:

    Zijn we weer Roomser dan de Paus? Gaan de Japanners ook onderzoek doen naar alle opvarenden die zij hebben opgesloten in de ruimen van de schepen toen die werden getorpedeerd? Gaat mevrouw Zegsveld daar ook onderzoek naar doen?

  2. Oscar Rohde zegt:

    Ik ben blij met het onderzoek mijn opa en tevens naamgenoot zat aan boord van dit schip. Als Duitser voor het Nederlandse leger (KNIL) gewerkt en was eindelijk met pensioen toen werd hij geïnterneerd. Doel was deze Duitsers die voor Nederland als mogelijke spionnen waren van de Duitsers naar een neutraal land te brengen. Bombay helaas werd dit de Indische oceaan. Het gaat om wat er is gebeurd en wie is aansprakelijk. Mijn vader werd als kind in het weeshuis (Pa van de Steur) gedaan omdat hij een INDO was. Hij heeft nooit geweten wat er met zijn vader is gebeurd behalve dat het schip waar hij op zat was gezonken. Daarom ik ben blij met het onderzoek.

  3. Lieuwe De Haas zegt:

    Het is beter als zij onderzoek doet over alle Nederlandse militairen en burgers die hun leven verloren , doordat de schepen waar zij in de ruimtes waren opgesloten tot zinken werden gebracht
    door de geallieerden, die niet beter wisten dat de jappen oorlogs buit naar Japan wilden verschepen.

    • Kees Maaswinkel zegt:

      Mijnheer De Haas, De geallieerden wisten heel goed dat zich aan boord van de Japanse transportschepen krijgsgevangenen bevonden. U zou zich beter moeten informeren.

  4. van Santen zegt:

    Hoe een volk tekeer kan gaan ……… Ik ken het verhaal van een Duitser uit indie die naar Japan werd gedeporteerd door het Gouvernement en vooreerst door de medische dienst een spuitje met pokken ingespoten kreeg voordat ie op de boot werd gezet. Mijn oom zat in een Jappenkamp ergens in Burma, waar ook eens op een gegeven moment een Duitse officier samen met Jap kwam kijken. Ze werden door het hele kamp uitgefloten. Het bombardement van Rotterdam door de Duitsers is erg blijven hangen in Indie en is men vanaf dat moment behoorlijk anti- geworden.
    Natuurlijk een smeerlapperij om ingekooide Duitsers aan hun lot over te laten!

    • Jan A. Somers zegt:

      “en is men vanaf dat moment behoorlijk anti- geworden.” Daar geloof ik niet in. In panieksituaties is het eigen volk eerst. Ik dus!

      • RLMertens zegt:

        @JASomers; ‘eigen volk eerst etc.’- Dat gebeurde toen ook….met medeneming van alle(!) reddingsboten! Terwijl de gevangenen nb. Duitsers; artsen zendelingen ea. die niets van doen hebben met de nazi’s, aan hun lot werden over gelaten..

  5. Lodewijk Molier zegt:

    Er zijn “mensenrechten” advocaten die van de daden van rampokkers, bersiappers en terroristen hun broodwinning hebben gemaakt om met geld van de overheid (belastinggeld!) Nederland en haar geschiedenis in Nederlands Indië naar beneden te halen. De misdaden van Japanners en fanatieke religieuze fundamentalistische “vrijheidstrijders” worden daarbij genegeerd en/of gebagatelliseerd. Militairen van het KNIL die het hoogste offer hebben gebracht, waaronder direkte famileden van mijn grootmoeder, door de bevolking hier tegen te beschermen, worden door dit soort advocaten gedemoniseerd, gecriminaliseerd waarbij gepoogd wordt hun gedachtenis te onteren.

  6. JvAken zegt:

    Ah, wèèr Liesbeth Zeggeld. Iemand ruikt geld, dus zetten we Liesbethje erop. Gewoon geldzucht verpakt in mooie woorden. U en ik krijgen wèl de rekening gepresenteerd.

  7. Pierre de la Croix zegt:

    Ach …. los van voor en tegen de motieven van mevrouw Prof. Mr. Dr. Liesbeth Zegveld (haar foto staat ook niet bij mij op het nachtkastje), de vraag: Wat valt er nog te onderzoeken? De feiten en achtergronden zijn genoegzaam bekend.

    Net zoals wij de Japanse krijgsgevangenen transporten met de “hell ships” scherp veroordelen, zo dienen wij ook het transport en behandeling na de schipbreuk van Duitse “staatsvijanden” (onder wie b.v. de schilder Walter Spies) en (vermeende) aanverwanten te veroordelen als grove oorlogsmisdaad, like it or not. We hebben ter zake ook dikke lagen boter op ons hoofd.

    Wat we deden met Duitse “staatsvijanden” en (vermeende) aanverwanten die waren geïnterneerd in het kamp “Joden Savanne” in Suriname was ook niet mals. Ook daarover zijn voldoende feiten bekend.

    Dus …. laat Nederland het geld en de moeite voor een onderzoek maar in de pocket houden. Liesbetje heeft de poen ook niet nodig. Wellicht is ze politiek/ideologisch gedreven om Nederland, ook haar land, te pakken te nemen. Reden te meer om te zeggen: GEEN ONDERZOEK.

    Erkenning dat het met de “Van Imhoff” gruwelijk fout is gegaan en daarbij de kepala op z’n Japans diep te buigen lijkt mij genoeg. Gomennasai.

  8. J.Michiel Alma zegt:

    Fijn , weer een teken van leven ( terugkeer ? ) van Buitenzorg .
    En verder eens met de Heer Rohde : de documentaire van Postema en Verkerk was duidelijk genoeg .

  9. Jan A. Somers zegt:

    Ik ben een beetje geschrokken van enkele reacties, op dingen die in het verleden fout zijn gegaan. Wat gaan we doen met het volgende onderzoek? Leuk met vingertje wijzen.

    • Pierre de la Croix zegt:

      Jan A. Somers zegt 11 september 2021 om 5:18 pm: “Wat gaan we doen met het volgende onderzoek?”

      Tja …. dat weet meneer Somers toch wel? Er wordt een commissie benoemd. Voorzitter een gesjeesde minister of oud kamerlid. De commissie gaat aan de slag. Ongeveer 1 jaar. De onderzoeksresultaten worden, voorzien van een pakkende titel, gepresenteerd. Enige publiciteit volgt in de kranten. De commissievoorzitter (m/v) beleeft haar/zijn finest hours in de talkshows.

      De regering betreurt de gang van zaken. Vindt excuses te ver gaan. Aan wie zouden die trouwens moeten worden aangeboden?

      Schuldigen zijn niet meer onder ons. De kapitein van de “Van Imhoff” én zijn collega van de te hulp geschoten KPM-er misschien aan de hemelpoort de toegang geweigerd. Perinta keras van Toean Allah. Doorverwezen naar een hele hete plek waar ook de kampcommandanten van Auschwitz, Sobibor, Belsen, Mauthausen, Ravensbrück, Treblinka al jaren verblijven. Toch nog gerechtigheid.

    • RLMertens zegt:

      @JASomers;’met het vingertje wijzen etc.’- Eindelijk ook eens naar onszelf! Ook naar kapitein Herman Hoeksema, die zelf bevel gaf om ook de lege(!) sloepen mee te nemen…
      Het regent van onderzoeken!

  10. Paul van den Brand zegt:

    Over deze tragedie is een boek verschenen: Batavia seint Berlijn van C. Van Heekeren.

  11. Hedi Hinzler zegt:

    Er is van alles fout gegaan toen, niet alleen met de Van Imhoff, maar ook met de Junyo Maru. Er zou eindelijk eens goed uitgezocht moeten worden hoe dat kwam: boos opzet, onwetendheid, stupiditeit, foute voorlichting, nonchalance? Er zijn zo veel slchtoffers gevallen…

    • Kees Maaswinkel zegt:

      Beste mevrouw Hinzler, U schrijft er zou ëindelijk eens goed uitgezocht moeten worden” Als u het over de Junyo Maru hebt:dan is is dat gebeurd hoor,l zover als mogelijk. U kunt uzelf op dat punt informeren..

  12. Bert zegt:

    Wat valt er nog meer te onderzoeken….??

    • Pierre de la Croix zegt:

      En met welk doel, c.q. wat wil men met het resultaat?

      • Jan A. Somers zegt:

        “En met welk doel, ” Vinden Indische mensen vast wel leuk. Zijn weer een keer over de bol gestreken. Misschien valt er ook wel wat te halen? Na de afscheiding van Indonesië was er weer geld over, zijn er al eerder cadeautjes geweest, waren ze even rustig. Ik zou zeggen, gewoon onder brengen bij het Indisch Monument. Buigen we tenminste één keer per jaar het hoofd. En daar gaat het bij de Van Imhoff om.

      • Pierre de la Croix zegt:

        Jan A. Somers zegt 12 september 2021 om 12:22 pm: “En met welk doel, ” Vinden Indische mensen vast wel leuk. Zijn weer een keer over de bol gestreken. Misschien valt er ook wel wat te halen?”

        Nou meneer Somers, ik denk niet dat veel “Indische mensen”, ook die welke nu nog leven, dus stokoud of 2de enz. generatie, zich hebben bezig gehouden met het lot van de op de “Van Imhoff” gevangkelijk vervoerde Duitsers en aanverwanten, als ze al van die rampzalige gebeurtenis afweten. Ook als er een onderzoek zou komen, dan zouden ze er geen bordje rijst minder om eten.

        Waar het mij om gaat is, dat er over de ramp en vooral over de schandelijke behandeling van de gevangen Duitsers door Nederlandse militaire bewakers en scheepsbemanningen, gezagvoerders voorop, genoegzaam bekend is en gedocumenteerd. Een verder “onderzoek” daarnaar is wat mij betreft overbodig en alleen de functie zal hebben van een rituele dans voor de Bühne, welke Bühne dan ook.

        Zijn voorstanders van zo’n onderzoek misschien op zoek naar “verzachtende omstandigheden”, b.v. dat de kapitein van de “Van Imhoff” kort vóór vertrek was gebeten door de Duitse herder van een NSB-er en hij zich daardoor liet overheersen door haat tegen alles wat Duits was? Wat mij betreft zijn er voor een misdaad als de onderhavige geen “verzachtende omstandigheden”, ook niet een “Befehl ist Befehl”.

        Die Duitsers die het ruim van het zinkende schip niet uit konden en zij die al in zee dreven en om een plaats in een reddingbootje smeekten zullen hun hulpkreten zeker in het Nederlands hebben geuit. Zo lang waren de meesten al in Indië om “help, help” te gillen, niet “Hilfe”. Van “Lost in translation” kan dus ook geen sprake zijn geweest.

      • Jan A. Somers zegt:

        Geeft niet wat je roept. In zo’n situatie is elk geschreeuw verstaanbaar. Maar eigen volk, in ieder geval mijzelf, gaat voor.

      • Pierre de la Croix zegt:

        Jan A. Somers zegt 13 september 2021 om 4:11 pm …….

        Uw laatste zin : “Maar eigen volk, in ieder geval mijzelf, gaat voor” begrijp ik niet, indien geschreven in de context van het laten verzuipen van ongewapende gevangen Duitsers en aanverwante “staatsgevaarlijken” door hun vlucht uit de ruimen te verhinderen toen het schip zinkende was en door de weinigen die in zee dreven van de reddingboten te slaan, ook al was er nog plaats. Dit was geen kwestie van “hij of ik” in een gevechtssituatie.

        Sterkte met de operatie en gauw beterschap.

  13. Pierre de la Croix zegt:

    Iedere keer wanneer ik dit topic opzoek blijft mijn oog stilstaan bij de foto van de “Van Imhoff”. Typisch KPM-mertje van ver voor de oorlog. Stoomboot, gestookt op kolen. Snelheid hooguit 10 knopen, voor landrotten dus zo’n 20 km per uur. Huisje-boompje-beestje vaart langs alle eilandjes van de archipel. Boemeltje van Purmerend te water. Beperkte passagiersaccommodatie voor de toeans en njonja’s. De toeans vaak bestuursambtenaren op weg naar hun nieuwe bestemming, reizend met hun gezin en ook met hun trouwe bedienden. Als dekpassagier de minder vermogenden, met hun sapi’s, kambings, ajams en koopwaar. Geen containers die een schip van deze tijd zo lelijk maken. Vracht ging in de ruimen, door koelies aan en van boord gepiekeld. Deklading zal er ook geweest zijn. De boot bleef zo lang in een haven(tje) tot alle lading binnen was of ontscheept. In de volksmond stond KPM dan ook voor “Komt Pas Morgen”.

    Wat had ik graag op zo’n KPM-mertje de archipel rondgevaren. Helaas, toen ik in 1957 van de zeevaartschool kwam was het al flink hommeles in de verhouding Nederland – Indonesia. Niet lang er na zou de hele vloot, althans wat daarvan niet snel genoeg weg kon komen, worden genaast door de Boeng. Einde van een tijdperk. Einde van “Komt Pas Morgen”.

    Eén vraagje rest mij: Bij de foto staat “Museum van wereld culturen”. Die KPM-mertjes voeren onder Nederlandse vlag, op de achterplecht stond onder de scheepsnaam als thuishaven “Amsterdam”. De scheepjes als regel gebouwd op een degelijke Nederlandse werf. De machinekamer ingericht door meneer Stork uit Hengelo of een andere Nederlandse machinefabriek. De état major was Nederlands en was op Nederlandse zeevaartscholen opgeleid.

    Hoezo niet in het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, maar in dat van “wereldculturen”?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s