‘Een Indisch mensenkind’

Door Bert Immerzeel

Het Rijksmuseum kwam deze week naar buiten met een opvallend bericht. Het woord ‘neger’ mag niet meer. Ook omschrijvingen als hottentot, indiaan, eskimo, moor, kaffer of nikker komen straks niet meer voor in de omschrijving van de collectie. Het Rijksmuseum wil alle ‘kwetsende etnische aanduidingen’ vervangen door neutrale termen.

Aanleiding is volgens Martine Gosselink, hoofd afdeling geschiedenis, een “groeiend gevoel van ongemak over termen die vaak nog uit de koloniale tijd komen of vanuit een witte achtergrond zijn bedacht.” Dat ongemak heeft ook te maken met de digitalisering van de collectie, waardoor deze via de museumsite toegankelijk is voor de hele wereld. Gosselink: “We krijgen ook veel zwarte bezoekers, die willen we niet kwetsen. Het gaat niet alleen om huidskleur. Ook woorden als ‘wijf’, in de Middeleeuwen heel gebruikelijk, kunnen in deze tijd niet meer, of bijvoorbeeld ‘indisch mensenkind’.”

Baboe met 'Indisch mensenkind'?

Baboe met ‘Indisch mensenkind’?

Tot zover het nieuws uit de landelijke media. De Java Post wil evenmin iemand kwetsen, en dus gaan we ook hier op zoek naar mogelijk politiek incorrect taalgebruik. Om te beginnen natuurlijk meteen al de vraag waarom ‘Indisch mensenkind’ bij het Rijksmuseum niet kan. Ligt hier de pijn bij ‘Indisch’, of bij ‘mensenkind’? Of bij de combinatie van deze twee? We weten het niet. Misschien geven andere in de Java Post gebruikte termen meer reden tot nadenken. Wat bijvoorbeeld te denken van baboe, djongos, koelie, Inlander, Inheems, Indo, Batavia en Buitenzorg?  

Geuzennaam

Het woord baboe (afkomstig van het maleis ‘mbah iboe’, kindermeisje) wordt tegenwoordig niet meer gebruikt. De Indonesiërs geven de voorkeur aan ‘pembantu’, waarschijnlijk vanuit een poging te breken met het koloniale verleden. Het woord pembantu is in het Nederlands taalgebied echter onbekend. Ook het woord ‘djongos’ (huisbediende, loopjongen), afkomstig van het Nederlandse ‘jongen’ is in ongerede geraakt. Woorden als ‘baboe’, ‘djongos’, ‘kokkie’ en ‘mandoer’ zijn echter onlosmakelijk verbonden met de huiselijke samenleving van het vooroorlogse Indië, en kunnen niet met terugwerkende kracht worden vervangen door modernere versies, al was het alleen al om het feit dat de taalgrens in veel gevallen barriëres opwerpt.

Bij het woord koelie (sjouwer, arbeider), tegenwoordig ‘kuli’, moet ik denken aan de woorden van Karel de Berlaymont, gericht aan Margaretha van Parma: ‘N’ayez peur, Madame, ce ne sont que des Gueux,’, ‘Wees niet bang, mevrouw, het zijn slechts bedelaars.’ De zogenaamde bedelaars (het waren edelen) van weleer werden Geuzen, en gebruikten hun scheldnaam met trots. ‘Het zijn slechts koelies’, kan op dezelfde wijze worden gehanteerd. De interpretatie van het woord, hetzij positief, hetzij negatief, ligt in de waarden van de gebruiker. Het woord ‘kuli’ wordt nog steeds gebruikt.

‘Inlander’ evenals ‘Inheems’ komt niet voor – althans het wordt niet genoemd – in de artikelen over het Rijksmuseum. Toch worden deze termen elders soms genoemd als mogelijk conflictief. Het waren echter juridische benamingen, die niets anders aanduidden dan de autochtone bevolking. ‘Inlander’ of ‘Inheems’ wilde niets anders zeggen dan ‘niet van Europese herkomst’. Dat ‘Europees’ destijds een merkwaardig ruime betekenis had, doet daaraan niet af. Met andere woorden: ‘Inlander’ en ‘Inheems’ zijn niet per definitie politiek incorrect.

Het woord ‘Indo’ werd ooit lelijk gevonden, in de periode dat de Amerikaanse donkere bevolking van ‘negros’ (zwart in het Spaans), en ‘niggers’ veranderde in ‘blacks’. ‘Black power’ (weet u nog?) was overigens een geuzennaam. Toen de ‘blacks’ zich realiseerden dat ze niet ‘black’ maar ‘brown’ waren, veranderde de naam in ‘coloured people’. Nu wordt in de USA gesproken van ‘Afro-Americans’. In Nederland wordt minder snel gewisseld van naam. De Indo’s van weleer bleven Indo’s, zij het dat ze thans aan deze naam een zekere trots ontlenen.

En ja, natuurlijk, alles wat op India, Indonesië, Indonesisch, Indisch en Indo rijmt: alles is een variant op aanduidingen die te maken hebben met Zuid-Oost Azië. Niet goed en niet slecht, voor zover op de juiste wijze en in de juiste context gebruikt. Een ‘Indisch mensenkind’, om terug te keren op de keuzes van het Rijksmuseum, klinkt oubollig en zal tegenwoordig misschien ‘Indonesisch kind’ heten, maar is niet per definitie politiek incorrect.

De rede van Batavia

Tenslotte, de geografische aanduidingen. Zelf betrap ik me er af en toe op dat ik het nog steeds heb over Batavia, Borneo en Nieuw-Guinea, ook als ik Jakarta, Kalimantan en Irian Jaya bedoel. Een beroepskwaal, en natuurlijk fout. Ná 1949 spreken we niet meer van Buitenzorg en Hollandia, en da´s maar goed ook, want nóg kolonialer kan bijna niet.

Maar, als we spreken over de Nederlandse periode, mag het dán wel?  Wie geeft ons het recht om onder een schilderij ‘Schepen op de rede van Batavia’ te zetten, terwijl het eigenlijk ‘Schepen op de rede van Jayakarta’ moet zijn? Wie gaf ons, kolonialen, het recht om er drie eeuwen lang andere bordjes bij te hangen? Als het Rijksmuseum vindt dat ‘Indiaan’ of ‘Eskimo’ niet mag, dan mag Batavia toch evenmin?

Hoe dieper je in deze materie duikt, des te ingewikkelder wordt het. Het Rijksmuseum ziet aanleiding om zijn hele collectie van 1,1 miljoen objecten te screenen op politiek incorrecte aanduidingen of omschrijvingen. Het lijkt me wat overdreven. De keuzes van vandaag kunnen immers snel verworden tot de twijfels van morgen. De Java Post begint er voorlopig niet aan. Natuurlijk tót het moment dat de lezers zich gekwetst voelen.

x

Dit bericht werd geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

57 reacties op ‘Een Indisch mensenkind’

  1. Willem Plink zegt:

    Je kunt ook wel erg te ver gaan als purist. Hottentot is geen scheldwoord maar de naam van een stam, geldt ook voor Koeboe, hoewel deze naam van een volksstam ook is gebruikt als scheldwoord net als kaffers.En wat is er tegen Eskimo’s of indianen?

    • eppeson marawasin zegt:

      @En wat is er tegen Eskimo’s of indianen?@

      — Bent u Eskimo atau Indiaan ?

      Hoeft “Indo” niet meer als ‘halfbloed’, ‘blauwe’ atau ‘liplap’ hetzelfde duiden?

      Vraag maar eens aan een bewoner van Lapland hoe hij ‘genoemd’ wil worden. Geen Lap, dat moge duidelijk zijn . . .

      e.m.

    • Bjorn zegt:

      In Nederland is er weinig tegen het woord Eskimo of Indiaan. In de landen waar deze bevolkingsgroepen leven is de situatie natuurlijk anders. In Canada heten Eskimo’s nu Inuit, aangezien zij zichzelf zo noemen. Indianen staan daar collectief bekend als de First Nations, en worden verder aangeduid met de specifieke naam van elke stam. In die context begrijp ik heel goed dat de worden veranderd zijn. Hier in Belanda is het minder belangrijk omdat er geen directe context is.

      • Indisch4ever zegt:

        In Nederland zei men vroeger Ambonezen . Maar sinds 1970 is dit veranderd door protesten uit de Molukse kring.
        Ik vind het normaal dat men mensen noemt naar hoe zij zichzelf noemen.
        Ook met groepen mensen.
        Als het rijksmuseum in een beschrijving heeft staan “Ambonezen’ dan is het juist om dit nu aan te passen tot Molukkers.
        Maar als een schilderij ed een titel had, door de maker gegeven, met Ambonezen… dan moet je gewoon die titel zo vermelden in je publicaties. Hooguit in een beschrijvende tekst uitleggen voor de jongere generaties wie de maker bedoelde met Ambonezen.

        Mij is het bekend dat de Inuits in Canada de naam eskimo’s niet willen.
        Dus pas het dan aan als wereldberoemd museum die ook veel bezocht wordt door buitenlanders
        Ik weet niet in hoeverre de native Americans in de USA het woord indian zelf gebruiken of daar moeite mee hebben. In het dagelijks taalgebruik zal ik dat woord blijven gebruiken, maar voor een wereldberoemd museum ligt dat iets anders .

        Zelf check ik mijn teksten op correct woordgebruik. Ook of de ondertoon of een enkel woord niet te vervelend of irritant is .
        Prima dat het rijksmuseum al haar teksten zo nog eens bekijkt.

  2. Castor zegt:

    Vind het ook erg overdreven. Vele artikelen en beschrijven bevatten een context van de tijd waar men over schrijft of beschrijft.
    Heb net 2 artikelen klaar over een inlandse onderscheiding, dit is nu eenmaal de term die in het Koninklijk Besluit staat.
    Misschien moeten we alle oude beschrijvingen maar tussen dubbele aanhalingstekens zetten, scheelt veel tijd voor het Rijksmuseum……

    • Nana Jockel zegt:

      In Indonesia around the fifties sixties and even seventies there was (and remains) a real difference between denotation and connotation of ‘inlander’ and ‘Indo’.

  3. Nicole van Tets zegt:

    De beschrijving van de foto “Baboe met mensenkind” vind ik hilarisch. Alsof de Baboe geen mens is. Het woord mensenkind is misplaatst. Je kunt ook niet klakkeloos Indisch vervangen door Indonesisch want dat verloochent de hollandse voorouders van het kind.

  4. Jan A. Somers zegt:

    “mag het dán wel?” Dat moet! Ik ben in Soerabaja geboren! Dat is te lezen bij de burgerlijke stand in Surabaya en in de kerk in Surabaya. En in de Delftse gemeentelijke basisadministratie staat immers ook Soerabaja. En die stad lag in Nederlandsch-Indië, met sch! En daar zijn geen dubbele aanhalingstekens voor nodig.

  5. Jef Schaap zegt:

    Bij mij in het gezin zeiden we wel eens: ‘dit is grote mensen eten’, niet voor kinderen. Mijn zoon maakte daarvan: er is eten voor kinderen en eten voor mensen. Het is allemaal goed afgelopen en hij is heel wat mans en mens geworden.

  6. Jan A. Somers zegt:

    Het is wel mijn (blijvende) mening dat Inlander met een hoofdletter iets anders is dan inlander met een kleine letter. En als sommige mensen vertellen dat indo een scheldnaam was, dan is het over en uit met al die Indo’s. En Indische Nederlander is gewoon westerse allochtoon. (Oh, sorry, dat mag ook niet). Sjahrir had het overigens over landskinderen. Vind ik toch wel een mooi woord!

  7. Surya Atmadja zegt:

    Als ik (Indonesier -geboren na 1945 ) over pan froeher vertel hoe de sociale verhoudingen toen waren tussen de toeans en njonja besa, (totok en indo) en mijn landgenoten inheemsen, den gemeenen Javaan , inlanders , bumi putera (landskinderen) ga ik mijn eigen landgenoten niet beledign.
    Het is alleen om duidelijk te maken over welke bevolkingsgroep we hebben.

    In Nederland ben ik officieel een Westerse Allochtoon .
    (hi hi hi hi , naik pangkat dese, ge upgrade )

  8. Indisch4ever zegt:

    Waarom het woord “mensenkind” gebruiken. De afbeelding is toch duidelijk… je ziet toch dat het een mens is ?
    Als het om een Indonesisch kind gaat, schrijf dan Indonesisch kind.
    Gaat het om een Indisch-Nederlandse kind. Schrijft dan Indisch-Nederlands of indo-europees.

    Als het de oorspronkelijke titel is van een afbeelding…. gewoon laten staan.

  9. Rahadi Karni zegt:

    Ik las eens in een bijschrift bij een ets of tekening van ik meen Willem Witssen in het Gemeentemuseum, Den Haag: “Portret van een half- Indische jongen” Een beetje alsof de betreffende Indische jongen doormidden gezaagd was. Ik heb daar toen iets over geschreven maar kreeg geen reactie. Nu vrees ik dat het Rijks in zijn echt modern Hollandse politieke correctheid veel te ver zal gaan.

  10. Ælle zegt:

    De Indonesiërs geven de voorkeur aan ‘pembantu’, waarschijnlijk vanuit een poging te breken met het koloniale verleden.
    Wat betekent pelayan dan, wat ik onlangs, na baboe zus en zo, geleerd heb te zeggen?
    What’s in a name? that which we call a rose
    By any other name would smell as sweet.

    • Surya Atmadja zegt:

      Ælle zegt:
      17 december 2015 om 4:49 pm
      Wat betekent pelayan dan, wat ik onlangs, na baboe zus en zo, geleerd heb te zeggen?
      ===============================================
      Pe-layan : een persoon(m/v) die me-layan-i (bantu =helpen), layan=dienen.

    • Jan A. Somers zegt:

      Baboe Soep, de enige baboe die ik me nog herinner, is voor mij geschiedenis van vóór 27 december 1949. Ze blijft voor mij gewoon baboe Soep. Alleen als ik het deftiger wil maken, baboe Soepia.

  11. Ron Geenen zegt:

    Gewoon doorgaan met wat je denk dat het is en in de tijd dat het afspeelde.
    Dat blijf ik doen en heb gewoon lak aan wat een instantie er van wil maken. Per slot schrijf ik over mijn geschiedenis. En wat een instantie met een kronkel in hun beleid wil doen, moeten zij weten.
    Shit stinkt en een roos ruikt lekker. Het maakt niets uit hoe je het beschrijft.

  12. eppeson marawasin zegt:

    ‘De HEERE heeft uyt den Hemel nedergesien op de menschen kinderen, om te sien, of yemant verstandich ware, die Godt sochte.’

    Psalmen 14:2 (Statenvertaling 1637)

  13. Hans Meyer, zegt:

    Wat een verschrikkelijk gehouwehoer ! sorry voor deze ondemocratische uitdrukking.
    Ik ben in Padang/ Sumatra geboren, mijn moeder in Padangsidempoean/Sumatra, mijn vader in Paramaribo/Suriname, en zo kan ik nog een tijdje door gaan !
    What`s in a name !!!
    Nederland in al zijn kneuterichheid ten top ! Hebben wij niet iets beters te doen. Wij hebben nu al de Zwarte Pieten en de Gouden Koets onder de aandacht gehad.Wanneer gaan we kruisen in klas lokalen verbieden, Kerstkaarten uit de roulatie nemen etc., etc.
    Wordt het niet eens tijd om met beide voeten op aarde te staan en de dagelijkse problemen op te lossen.
    Hebben we niet iets beters te doen dan onnozele zaken onder de aandacht te brengen.
    Het Rijksmuseum heeft ons belasting betalers al genoeg gekost, nu komen er nog eens duizenden Euros kosten er bij !

    • eppeson marawasin zegt:

      @Hebben we niet iets beters te doen dan onnozele zaken onder de aandacht te brengen.@

      — Dat u hier tijd voor vrij kon maken ?

      e.m.

      • Ron Geenen zegt:

        @Hebben we niet iets beters te doen dan onnozele zaken onder de aandacht te brengen.@
        — Dat u hier tijd voor vrij kon maken ?

        Ik begrijp wat Hans bedoeld. Trek je er niets van aan en leef je eigen leven.
        Echter in NL hebben ze zoveel vrij tijd en dan blijft er genoeg over om te “ouwe hoeren”.
        Een vorm van spijkers op laag water zoeken.

  14. Edwin zegt:

    Wat een gezeur om eigenlijk een heel essentieel iets. Ik ben alleen bang dat deze column niet de kern raakt maar alleen maar doorzeurt over onbelangrijke details binnen een pijnlijke kern.

    • buitenzorg zegt:

      Ik ben alleen bang dat deze column niet de kern raakt maar alleen maar doorzeurt over onbelangrijke details binnen een pijnlijke kern.
      Beste Edwin, verklaar je nader, alsjeblieft.

      Buitenzorg (schrijver van deze column, en niet bewust van ‘zeuren over onbelangrijke details binnen een pijnlijke kern’)

  15. Hedi Hinzler zegt:

    Jullie moeten eens naar de Tong Tong Fair in Den Haag gaan. Daar lopen heeeel veeeel mensen rond in T-shirts met het woord INDO erop. Je kunt die shirts daar ook kopen in alle maten en kleuren. De mensen die de shirts dragen zijn er trots op dat ze Indo zijn. Dat mag dus niet meer? Mag ik het woord ”mensen” misschien ook niet gebruiken voor ze? En moet Delpher, het programma van de KB o.a. in gebruik om oude Ned. Indische kranten door te nemen dan ook alle nieuwe taboe woorden en lemmata veranderen? En wat doen we dan met de woordenboeken? Die moeten ook allemaal weg, en vervangen door nieuwe boeken met gekuiste termen?

    • Ron Geenen zegt:

      “”””””””En wat doen we dan met de woordenboeken? Die moeten ook allemaal weg, en vervangen door nieuwe boeken met gekuiste termen?””””””””””

      Gewoon blijven leven als U gewend bent en er niets, maar dan ook niets van aantrekken.

  16. hansvschaik zegt:

    Het lijkt erop dat het Rijksmuseum een denkfout maakt, immers het is een (historisch) museum.
    In dit museum gaat het altijd over het verleden, dus zijn de termen uit die historie juist.
    Daar horen geen moderne woorden bij, die kan je pas gebruiken als het gaat over iets (of iemand) van nu.
    Overigens staat op elk identiteitsbewijs van mij dat ik in Batavia ben geboren en dat wil ik ook niet veranderen in Jakarta!

    • Jan A. Somers zegt:

      “Overigens staat op elk identiteitsbewijs van mij dat ik in Batavia ben geboren en dat wil ik ook niet veranderen in Jakarta!” Juist, ja!!!

  17. Wal Suparmo zegt:

    ZEVENTIG JAAR EINDE VAN DE DAITOA NO ZENZO ( GROTE AZIE OORLOG)

    Frappant van de zo intelegente Japs. Ze denken dat als je een schermutzeling (battle) hebt gewonnen zo als Pearl Harbour en de Java Zee, zij dan de oorlog hebben gewonnen.
    Over Hirohito is het niet MAC ARTHUR dat zijn leven heeft gered om hem niet als oorlogmisdadiiger ter vervolgen? Ook heeft Mc Arthur verboden om het Keizerlijk Paleis te bombarderen en misschien ook de ATOM BOM niet in Tokyo te laten exploderen.
    Dank zij MC ARTHUR die de Jap. vrouwen het stemreght heeft gegeven,en ook de de agrarische en de industriele reformaties heeft gedaaan. Japan heeft welleswaar de millitaire of physieke oorlog verloren maar de economsche oorlog gewonnen.
    EN DAT IS UITEINDELIJK HUN HELE BEDOELING!( tenkoste van millioenen levens, lijden en matriale zowel sprirtuele schade) . MC ARTHUR IS EEN JAPANSE HELD!

    • Jan A. Somers zegt:

      MacArthur als politicus die vooruit moest kijken naar naoorlogse ontwikkelingen. Hij kreeg als taak Japan klaar te maken als bondgenoot tegen het Aziatisch communisme. En daar kon wederopbouw goed bij helpen. Maar dan heb je die bevolking wel achter je te krijgen, en die namen de keizer uiteraard mee. Realpolitik! Vonden wij niet zo leuk, maar daar had hij niets mee te maken.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””””Vonden wij niet zo leuk, maar daar had hij niets mee te maken.”””””””””””

        En toch mede ondertekenen. Ook politiek zeker. Schijt aan de eigen princiepen en die van de Indische bevolking.

      • Jan A. Somers zegt:

        Jean Monnet wist in 1951 het Plan Schuman om te zetten in de EGKS. De rivalen Duitsland en Frankrijk verenigden zich om de mede aanstokers van de Europese oorlogen, de enorme kool- en staalindustrieën van Frankrijk en Duitsland, bij elkaar te brengen. De Europese aartsvijanden verenigd! België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Nederland en West-Duitsland tekenden op 18 april 1951 het Verdrag van Parijs, waarmee met ingang van 25 juli 1952 de EGKS ontstond. Nu al 70 jaar vrede in Europa, een unicum! Jammer genoeg is dit verbond een beetje erg groot geworden waardoor de nationalistische tendensen weer naar boven komen drijven. Maar de Europese Unie is het bewaren meer dan waard. Duitsland, onze grote vijand, is weer een land als elk ander land. Dat is Japan voor mij ook, ondanks mijn ervaringen bij de Kenpeitai. En Indonesië is nu toch ook onze vriend? Met mijn herinnering op Kembang Kuning en in de kali?

  18. Surya Atmadja zegt:

    Nana Jockel zegt:
    18 december 2015 om 6:16 am
    Pelayan wordt specifiek voor personnel in restaurants gebruikt.
    ====================================================================
    Baboe , heb je vroeger in verschillende categorie .
    Baboe tjoetjie(wasvrouw) , baboe dalam( in de hoofdgebouw) , baboe loear (part time) , baboe strika( strijkvrouw) etc.
    Mijn verzorster van af babytijd was part time baboe dalam , haar 1ste taak mij te verzorgen(niet opvoeden!!) , daarna toezicht houden op andere baboe’s ,de kebon ( tuinman), losse personeel , heeft ook de sleutels van de kamers in het hoofdgebouw.
    Vertrouwelingspositie , tientallen jaren !.
    Dat deed ze tot ik op mijn 19de jaar naar NL moest , toen mijn vader uitgestuurd werd voor 3-4 jaren naar Amsterdam door “Djakarta” .

    Tegenwoordig heten ze P.R.T(Pembantu Rumah Rangga) , of Housekeepster (?) .
    Meestal hebben ze SMP/SMA diploma (middelbare school) , vooral in jakarta .

    Zoals vroeger in Nederland meisjes uit de provincies naar grote steden vertrekken om als meid te werken.
    Nu heten ze Huishoudelijk assistente of mss een mooie Engelse naam ?
    Op zijn minst moet men ook VMBO /MBO of Havo niveau zitten om als meid of au pair te kunnen werken.
    Huishoudschool niveau is waarschijnlijk niet meer genoeg.

    • Wal Suparmo zegt:

      Voor de inheemsen betekend KNILM( Kalau Naik ini Lekas Mati). Of tewel HIERMEE RIJDEN GAUW DOOD.
      Daroom mischien zijn op dien tijd 95% van de passagiers alleenmaar Europeanen.
      Het is een drie motorige FOKKER F VIIIb, met 8 rottanstoelen.Geen druk cabine en dus met ramen van een bus of van een trein die open en dicht gemaakt kan worden door de passengers zelf.Daarom is boven elke raam gescheven;: STRENG VERBODEN HOOFD OF ARMEN UITTESTEKEN EN VOORWERPEN NAAR BUITEN TE GOOIEN. Geen SEATBELTS zijn aanwezig.
      De vluchten duuren tamelijk lang want de maximum snelheid is 160 km per uur.
      Met de routes: Batavia –Palembang –Pekanbaru – Medan V.V.
      Batavia – Semarang – Soerabaia V.V.
      Batavia – Bandung – Batavia V.V.
      Batavia – Palembang – Singapore V.V.
      Een vlucht van Batavia naar Medan duurde 8 uur met elke keer tussenlandingen in Palembang en Pekanbaru om een uur benzine te tanken en mensen op eigenkosten wat e laten gebruiken ( if any). Geen toilet aanwezig maar de cabine is voorzien van 4 email piesepotten hospitaal model di onder je onderlijf kan steken wat geen problem vormt voor de heren maar voor de dames misshien wel.Ook rooken en consumptie is verboden.
      De maximum hoogte van het vliegtuig is 1000 meter of ongeveer 3500 feet, en kan soms tamelijk koel worden zo laag als 5 graden celsius. Darom zijn de piloten dik gekleed en met hoofd en oorbedekking en soms een google( als ze het nodig voelen). Terwijl de passengers ook verzocht worden gewoon maar stevig tekleden. Ook watten voor de oren en zuikertje om in teslikken bij het stijgen en landing kan mijn gratisch krijgen bij de Station Manager. Om benzene te besparen wordden karaag de motoren bij de landen uigemaakt en zwevend komt het vliegtuig te landen.
      Elke volwassern passagier heeft recht op 20 kg baggage .Kindenen beneden 3 gratis vliegen en tot 7 jaar die halve prijs betalen met 10 kg gratisch baggage.
      De tariefen zijn niet meer achter tehalen maar een charter vlucht per uur kost F 250,- met een minimum van ander halfe uur.Dit is voor joyflights, Fotografie en reclame en zelf voor het beproeing van insecticide op ondenemingan.
      Voor de start en landing heeft het vliegtuig alleen maar 150 meter nodig en noodlanding vliegvelden van gras waren gemaak in de nabijheid va Purwakarta en Kudus.
      De start begint van Tjililitan naaar Simongan in Semarang ( bestaat n iet meer),Darmo in Soerabaia (idem) ,Polonia in Medan en Andir in Bandung, met als bonus gratis vervoer naar bestemming in stad met een KNILM busje.
      Op het Hoofd kantoor van de KNILM aan de Noordwijk straat 15, bij de passagiers afdeling waar men de kaartje koop staat een bord, gescheven:
      – Geen mensen met mentale gebreken
      – Geen mensen met bezmettelijk ziekten
      – Geen dronken mensen
      – De maatchappij heeft het recht om mensen aftewijzen zonder eenig reden teverklaren.
      De cockpit is voor iedere passagers vrij om het tebezichtegen want de instumenten waren nog erg eenvoudig, namijk een TOERENTELLER, HOOGTEMETER,SNELHEIDSMETER, OLIEDRUK EN BENZINE METER en een BOCHTAANWIJZER.
      Om naar Sinapore tegaan heeft men een paspoort nodig met ; Met een STEMPEL “ GEZIEN VOOR VERTREK “ getekend is door Het Hoofd van Plaatselijk Bestuur .
      De KNILM begon in 1928 met eenroute van 510 km lang en eindigde in 1942 met en route van meer dan 1500 km lang( Medan/Singaprore).
      Na de Tweede Wereld Oorlog in 1945, werd de KNLM over genomen door de KLM INTERINSULAIR BERDRIJF met een operatie tot 1949.En dan door de GARUDA INDONESIAN AIRWAYS overgenomen .Met zijn eerste vlucht met dep PK-DPD om President Sukarno en zijn familie van Jogya naar Jakaata tevervoren op 28 Desember l949.
      In Nieuw Guinea hete de KLM- IB, de KROONDUIF en later ook overgedragan aan de GARUDA INDONESIAN AIRWAYS door General Manager HAN TENCATE ( een heel goeide man) aan Capt.M. Syafei Hppfd Ground Opetain of de GIA. Een later weer an de MerpatI Nusantara Airways.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””””Voor de inheemsen betekend KNILM( Kalau Naik ini Lekas Mati). Of tewel HIERMEE RIJDEN GAUW DOOD.
        Daroom mischien zijn op dien tijd 95% van de passagiers alleenmaar Europeanen.”””””””””

        Tussen alle ingezonden verhalen over tegoeden, enz., is uw verhaal heel verfrissend en bijzonder leuk. Ik ben wat vliegen betref totaal geen held. Ik voel mij veel veiliger op een schip (tanker) want daar heb je tenminste redding sloepen.

      • Jan A. Somers zegt:

        Die Fokker bij de KNILM heb ik nooit meegemaakt. Wel de DC2 van Soerabaja naar Batavia in 1941. In 1945 was dat een DC3, maar dat was een militair toestel. Leek een beetje op klas kambing, zitten op de banken tegen de buitenwand, bagage in het middenpad. En in 1946 de Mitchell, met houten bankjes waar de bommenrekken eruit waren gesloopt.

    • Boy de Graaff zegt:

      Wij hebben nooit een baboe gehad,wel een hulp van fam uit moeders kant,
      al die problemen is bij ons niet.

  19. Surya Atmadja zegt:

    *Baboe is iemand die in gezinssituatie haar diensten aanbiedt.
    Een verzorster wordt geen baboe genoemd, maar PE-NGASUH ( iemand die de toevertouwde persoon, meestal kind of oudere mensen) verzorgt .
    Mandoer , bestaat nog steeds , als Mandor .
    Of in de deftige bhs Englis , supervisor (? of zoiets) .

    *‘Inlander’ en ‘Inheems’ zijn niet per definitie politiek incorrect.
    ————————————————-
    Klopt , vooral als men over pan froeher vertelt .
    Als een Totok in Nederland mij als inlander(ex) of inheems(ex) noemt dan is het een omgekeerde wereld.
    Juist die totok is inlands of inheems. Toch ?
    Lachen dese

    Over poltiek correctheid, ach dat moeten ze zelf weten.
    Wat ik weet is dat de Sinterklaasfeest van 2015 niet meer Sinterklaasfeest die ik ken in Amsterdam (zelfs in Djakarta van voor 1957) .
    Ik mis de Zwartepieten .

  20. Wal Suparmo zegt:

    De eerste en laatst Sinterklaas feest op de lagerschool
    Toen was ik pas vierjaar maar MOEST naar school samen met mijn broer die al in de tweede klas zat op de Europese Lagereschool in Djombang Semarang.Mijn ouders lieten het gedwongen toe voordat ik dan de heledag thuis lastig was .Wij gingen in de eerste “ betjak” in Semarang, naar school met onze huisjongen als driver ( zie foto).
    Mijn eerste liefde was een Juffrouw Deliezer in de Froebel klas, en was altijd de jongste in de klas of zelf op het werk in de latere dagen.Mijn broer in de tweede klas moest zijn Zondag cent geregeld in een trommeltje stoppen die rond gebracht werdt door een meisje van de zevende klas.Maar d zoon van de Wedana deed altijd een dubbletje in het trommeltje die een Fonds is voor TBC lijders in dien tijd.
    Zeer angstig was het toen Sinterkaas onze school bezochte, die ik alleen maar voor de eerste en laaste keer memaakte want toen kwam de oorlog. Sinterkaas en zijn knecht stapte uit een gehuurde auto en verwelkomt van af de school ingang door het hooft der school Meneer Appeldoorn ( die op zijn verjaardag alleen maar een appel met een doorn ingestoken als cadeau kreeg). De Sint met zijn lange witte baard en zijn zwarte knecht die een neger moest voorstellen ging op zijn troon in de gymastiek hall zitten en Zwarte Piet aan zij voeten ,waarde ceremonie plaats vond.
    Huilende en scheeuwende en angstige kreten van kinderen van de Froebel klas di bang waren voor Sinterklaas en zwarte Piet met zijn grote zak, was niet van de lucht.
    Sinterkaas zat op zijn troon met een grote dikke boek in zijn handen en roepte namen van stoute jongens en meisjes op. Meneer Macaree en Juffrouw Hoeksema achter hun aan en omdat zelfs jongens van de zevende klas tracten zelf over de school pager tespringen , moesten zij met geweld terug gebracht worden.Juffrouw Hoeksema was een strenge totok jonge juffrouw met strak blond haar en raar klein/smal gezichtje en een wipneus en altijd in de zelfde witte blouse en zwarte rok gekleed.Meest gehaat onder de leerlingen die haar stikkem juffrouw kunjuk (aapje) noemden.Ik wist niet of zij ooit erachter is gekomen en de betekenis er van weet.Ook haden wij een neger meneer en juffrouw uit Suriname en ik kan niet indenken wat hun hun gedachten waren over Zwarte Piet die ook een neger moet voorstellen.
    Na door Sinterklaas geroepen te worden en elke keer schreeuwde Zwarte Piet met en zware Javaans accent “ en jij moet in de karoeng!”. Maar na dat ik die stem een paar keren had gehoort dacht ik aan de stem van Gimin de toekang kebon. Alles was onder kontrolle of misschien was zij de person die deboel organizeerde. Het is een zekere Juffrouw( mevr). Walonker van wie ik de JAAP-GUUS- DIEN had geleerd.Zij woonde in ver van school, dat is Sompok buurt( later de bekende Sompok vrouwen en kinderen consentratie kamp tijdens de Japanse bezetting). Naast haar woonde een familie Kops wat een Tante is van mij en dan de familie van Mook.Waar H.J van Mook had gewoont .De laadste Luitenant Gouverneur Generaal van Nederlands Indie.Ook was in Sompok een Ambachtschool voor inlandse leerlingan en vaak kwamen zij om een uur naar de Djombang school onderleiding dan een jongen van de Ijzer afd (Ijzerman) gewapend met ijzeren staven( linggis) onderleiding van een zeker Soepardjo( die later Brigadier Generaal was geworden en terdood veroordereel was omdat jij de tweede man was van Oentoeng dan de PKI( komunsten) opstand.De bedoeling van Soepardjo is om met de Ambonese jongens te vechten dat waren KNIL kinderen uit di Djatingaleh kazerne.En Juist vooral totoks en Indo’s heeft hij nooit lastig gevallen.
    De oorlog was toe al gebroken en wij moesten met pannen en potten op school komen en altijd een BOMBER CAKE van rubber in onze zak.Ook identietijds kettingen om onze hals.Helaas alles voor niets

  21. Ælle zegt:

    Baboe met ‘Indisch mensenkind’?
    Als een eeuwige denker, misschien onbewust filosofisch, ben ik tot de slotsom gekomen wat er met de term ‘Indisch mensenkind’ wordt, of werd, bedoeld, namelijk om aan te duiden dat de baby specifiek een jongen is. Vandaar zijn grote kop et cetera!

  22. Surya Atmadja zegt:

    Baboe met ‘Indisch mensenkind’?
    ===========================================
    Als ik de foto van de “vermeende” baboe(?) bekijk , vraag ik me af of ze een echte baboe is ?
    Reden, haar uiterlijk , hidung NIET pesek ( haar neus is niet echt plat ) , meer aan de mantjoeng kant , haar kleding, haar anting-anting(oorknopje, halsketting ?) etc.
    Ik denk meer aan een (verre) familielid zoals Boy de Graaff zegt in zijn posting van 21 december 2015 om 11:54 am.

    Ik ken veel verzorgsters(kindermeisjes) in mijn eigen (inlandse familie ), bijna al mijn neven/nichten hebben hun eigen kindverzorgsters( pengasuh) .Soms persoonlijke verzorgster, soms ook delen als men te veel broers/zusters hebben.

    Zo “deftig en er goed” uitzien zijn ze niet , ik heb ook een (eerst full ,later part time) pengasuh gehad tot en met mijn 19de jaar .
    Mijn vader (1915) , zijn oudere broers /zusters hadden in hun kinderjaren naast pengasuh ook een “echte”gouvernante” (of zoiets) gehad.
    Die Hollandse waarden/normen moet bijbrengen , een soort vorming.

  23. Hedi Hinzler zegt:

    Lees eens het tijdschrift Oedaya, No. 1, 1931, pag. 138. Artikel van de JAVAAN Noto Soeroto, voor de BALINEES Tjokorde Gde Rake Soekawati van Ubud: Een machtig menschenkind, rijk aan schoonheid en aan kracht, had zijn oogen afgewend van de geneugten der zinnen en de deuren van zijn hart gesloten voor de verlokkingen der begeerte. Ardjoena, de held, trachtte door onafgebroken aandachtsoefeningen de gunst der goden deelachtig te worden, om eenmaal als overwinnaar uit den krijg te treden…..
    Het gaat om een dansvoorstelling van Balinese dansers op de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1931.Het verhaal van Ardjoena werd daar gedanst.
    In de periode voor de oorlog was het gebruik van het woord menschenkind heel gewoon en had het een geheel andere connotatie……

    • Wal Suparmo zegt:

      Het woord TJINA( CINA_) mag ook niet meer in Indoneia gebruik worden.

      • Ron Geenen zegt:

        Wat mag wel, dictatuur?

      • Wal Suparmo zegt:

        Ook Mohammadanisme en Mohammadaan mag niet meer gebruik worden .Wat mag is eidelheid van de mens.

      • Ron Geenen zegt:

        “”””””””Ook Mohammadanisme en Mohammadaan mag niet meer gebruik worden .Wat mag is eidelheid van de mens.””””””””””

        Wat mag nog meer niet. Misschien moet ik vriendschap sluiten met hackers en zij die alles verbieden, aanpakken. Een Amerikaanse groep hackers hebben aangekondigd IS hun internet aan te vallen en uit de lucht te halen.

  24. Surya Atmadja zegt:

    Ron Geenen zegt:
    3 januari 2016 om 1:47 am
    “”””””””Ook Mohammadanisme en Mohammadaan mag niet meer gebruik worden .Wat mag is eidelheid van de mens.””””””””””
    ======
    Wat mag nog meer niet. Misschien moet ik vriendschap sluiten met hackers en zij die alles verbieden, aanpakken.
    =======================================================
    Voor de goede orde.
    Moslims zijn geen volgelingen van Mohammad , maar van de Islam.
    De oude(re) generatie Westerlingen die niet zo veel kennis of de Islam leer hadden en of goed bestudeert hebben waarschijnlijk hun Christen zijn (ze noemen zich Christenen) dezelfde zoals Moslim zijn .
    Als Moslim beschouw ik me niet als volgeling van Mohammad.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s