De oom met de camera

Alle albums van het Tropenmuseumproject Foto zoekt familie staan nu online. Bezoekers van de site wordt verzocht mee te zoeken naar mogelijke eigenaars. Dat dit niet eenvoudig is, is inmiddels wel duidelijk. Bij meerdere albums kunnen we nu al vaststellen dat een eigenaar niet zal worden gevonden. Het album 1071 is één van deze albums. Gelukkig wél een album met een verhaal…

Jan Vane (1876-1945)

Jan Vane (1876-1945)

Het album werd door het Tropenmuseum zélf al toegeschreven aan een zekere heer Vane, zonder te weten wie hij precies was. In 2011 werden de foto´s uit het album gebruikt ter illustratie van een interview in het blad Moesson met Elly Maagdenberg, de dochter van een pensionhoudster in Batavia. Uit het interview werd duidelijk dat Vane regelmatig in Pension Haverkamp verbleef en daar de gasten vereeuwigde met zijn Rolleiflex. Hoe het album van Vane in het Tropenmuseum terecht is gekomen, is niet duidelijk. Wat weten we van hem?

Een Zeeuws doktersgezin op weg naar Indië

Zijn ouders waren Jan Daniel Huibrecht Vane (Krabbendijke, 1847) en Wilhelmina Petronella Mense (Nieuwe Tonge, 1849). Kort na hun huwelijk, in 1872, reisde het paar naar Nederlands-Indië. Vane, opgeleid tot “officier der gezondheid 2e klasse”, kreeg een functie bij het Groot Militair Hospitaal in Weltevreden, Batavia. Op 17 maart 1874 kreeg het paar een dochter, Cornelia Johanna. Later dat jaar werd Vane op ‘ziekenschepen’ geplaatst, en vertrok daarvoor, samen met zijn echtgenote en dochter, naar Soerabaja.  Kort daarop werd hij op eigen verzoek eervol ontslagen uit militaire dienst, en kreeg toestemming zich als burgerarts te vestigen in de residentie Probolinggo.   

Hier neemt het verhaal een verrassende wending. We weten niet waarom, maar in plaats van zich te vestigen in Probolinggo, reist het gezin weer terug naar Batavia om zich daar vervolgens in te schepen voor een reis naar Nederland. Mogelijk was het vanwege een ziekte van Vane, want nauwelijks gearriveerd in Nederland, sterft deze op 21 oktober 1875, nog geen 28 jaar oud, “ten huize zijner moeder te Amsterdam.” Zijn jonge weduwe laat in de krant weten: “Verzoeke van rouwbeklag verschoond te blijven.”
Drie maanden later stond mevrouw Vane-Mense opnieuw in de krant, nu met de melding van de geboorte, op 7 januari 1876 in Amsterdam, van “een flinke jongen”. Hij kreeg (bijna) de zelfde voornamen als zijn recent overleden pa: Jan Daniel Herbert.
In 1882 huwde de weduwe Wilhelmina Petronella Vane-Mense voor de tweede keer, nu met Jan Kooiman (Andijk, 1841), weduwnaar van Antje Elisabeth de Boer.

Jan Daniel Herbert Vane

Van de kinderen dr. Vane, Cornelia Johanna (1874) en Jan Daniel Herbert (1876), weten we het volgende.
Cornelia Johanna Vane bleef in Nederland. Zij huwde in 1898 met Hendrik Sijtsema (Opsterland, 1859). Sijtsema overleed in juli 1945. Cornelia in 1957. Beiden werden begraven op de Oosterbegraafplaats in Enschede. Het is niet bekend of dit echtpaar kinderen heeft gehad.

Jan Daniel Huibert Vane volgde een opleiding bij de Posterijen. In de voetsporen van zijn ouders scheepte hij zich in 1911 in voor een reis naar Nederlands-Indië. Hij werkte er als commies bij de Posterijen in Siboga, Weltevreden, Padang, en wederom Weltevreden. In 1921 en 1929 kreeg hij Europees verlof. We komen zijn naam tegen op de passagierslijsten, steeds zonder enige toevoeging van “echtgenote” of “kinderen”. We moeten dan ook aannemen dat hij ongehuwd is gebleven.[1]

Vane (linksonder) a/b van de JP Coen

Vane (linksonder) a/b van de JP Coen

In zijn foto-album staan enkele foto´s van zijn laatste reis. We zien hem hier, met korte gestalte en gekleed in smetteloos wit, met een feestend gezelschap aan boord van het schip de ‘Jan Pietersz Coen’. Het lijkt erop – of verbeelden we ons dit? – dat hij er niet echt bij hoort.

Pension Haverkamp

Na terugkeer van zijn tweede reis naar Nederland, in 1930, vestigde hij zich weer zijn oude adres Marinelaan 1, Batavia, en mogelijk later in het in 1931 geopende Pension Haverkamp op de Schoolweg Noord (het verlengde van de Marinelaan).

De foto´s in het album zijn vrijwel alle uit de jaren ´30. Uit alles blijkt dat Vane met regelmaat gast was in het pension en daar een thuis heeft gevonden. De meeste foto´s die hij maakte zijn van jonge meisjes: de dochters van de pensionhoudster, hun vriendinnen en gasten. Hij portretteerde hen niet alleen in het pension zélf, maar ook tijdens hun uitjes naar de binnenstad of de kust. Hij moet de rol hebben gespeeld van de wat zonderlinge oude oom die iedereen volgde met zijn camera. Voor hém vormden de bewoners van “Haverkamp” zijn eigen inner social circle. Dit alles op een steenworp van zijn werklocatie, het Postkantoor.

Elly Maagdenberg herinnerde zich haar laatste ontmoeting met Vane: “In de eerste maand van de Japanse bezetting overhandigde hij mij zijn Rolleiflex. ‘Elly…voor jou’ , waarna hij het hek dichttrok, zwaaide en in een rijtuig stapte. Geen dramatisch afscheid, want ik wist immers niet dat ik hem nooit mee zou zien. De Rolleiflex bewaarde ik netjes tussen wat kledingstukken, waar het toestel tijdens een huiszoeking niet onopgemerkt bleef.”
In weerwil van zijn gevorderde leeftijd – hij was op dat moment al 66 jaar oud – werd Vane door de Japanners geïnterneerd. Op 20 mei 1945 werd hij vanuit het Bloemenkamp in Bandoeng met een zieken- en ouderentransport overgebracht naar Batavia. Een maand na de bevrijding, op 10 september 1945, overleed hij daar in ziekenhuiskamp Mater Dolorosa aan de gevolgen van ‘een chronische ontsteking van de hartspier’.
Jan Daniel Huibert Vane werd begraven op het ereveld Menteng Pulu in Batavia.

De fotograaf van dit verhaal had vrouw noch kinderen. Zijn enige zuster (overleden in 1957) bleef in Nederland en heeft dus een heel andere geschiedenis dan haar broer. We weten niet of zij kinderen heeft gehad, maar, zélfs indien zo, hun band met Vane is dermate indirect dat verder speuren naar  familierelaties overbodig is geworden.
Het album, zo bijzonder door de foto´s van Pension Haverkamp, kan niet meer worden teruggegeven aan de familie. Gelukkig blijft het nu te bezichtigen op het internet.

Jan Vane ruste in vrede.

x

[1] In 1966 informeerde het OGS bij het SAIP naar nabestaanden. Het SAIP kende deze niet.

Dit bericht werd geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op De oom met de camera

  1. Ik vind het een mooi verhaal, typerend toch voor een aantal Indo’s, die GEEN aansluiting vonden bij familie en/of vrienden en daarom maar de “bezetting”van Pension Haverkamp als familie adopteerde.

  2. tc zegt:

    men zou kunnen overwegen om het album aan de nabestaanden van pension Haverkamp te geven…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s