Foto zoekt familie: album 1022

Wéér zo’n bijzonder album. Een van de weinige albums uit het project Foto zoekt familie van het Tropenmuseum waar niet alleen de fotograaf niet wordt afgebeeld, maar evenmin de familieleden. Op het eerste gezicht daarom extra moeilijk de herkomst te achterhalen. Niets blijkt echter minder waar…

We bladeren door een album met een keurige opbouw, met onderschriften en data. Het is een beeldverslag van een reis, gemaakt over Java en Sumatra. Het album begint met een kaartje van Java, en eindigt met een kaartje van Sumatra. Op de laatste bladzijde ook een bagagelabel van een hutkoffer, met daarop keurig de gegevens van de eigenaar:

Baggage label

Baggage label

“Mej. S. van der Hoop, bestemming Genua, per m.s. Christiaan Huygens, d.d. 16 maart 1932. Hut nr. 305, alléén gebruik.” Het is het label van de terugreis. Op de website van de Koninklijke Bibliotheek vinden we – dit keer onder de meer volledige naam mej. A.S. van der Hoop – de gegevens van de heenreis, op 29 april 1931, met het m.s. Baloeran, vanaf Genua.
We zoeken dus een ‘mejuffrouw’: een vrouw die geen meisje meer was, maar ook niet getrouwd. Wie was deze mejuffrouw A.S. van der Hoop?  

Anna Sophia van der Hoop werd geboren op 14 december 1899 in Rotterdam. Haar ouders waren de effectenhandelaar David van der Hoop en Julie Mathilde de Monchy. Voor zover bekend had zij één jongere zuster, Mary van der Hoop, die in 1933 huwde met de latere burgemeester van Gouda, Karel Frederik Otto James.

K&O

Fie van der Hoop, 1947

Fie van der Hoop, 1947

Anna Sophia, bijgenaamd Fie of Fiep, begint in 1920 als één van de allereerste studenten aan de opleiding ‘Kinderverzorging en opvoeding (K&O). De studie was in het leven geroepen tegen de achtergrond van de eerste emancipatiegolf voor vrouwen in Nederland. De oprichtster van deze opleiding, mevrouw Sandberg-Geisweit van der Netten, had in 1912 al het Nationaal Reizend Museum voor Ouders en Opvoeders opgericht, en in 1919 de Vereniging K&O. De vereniging en opleiding waren preventief gericht en bedoeld voorlichting te geven aan ouders die vast dreigden te lopen in problematische opvoedingssituaties.

Fie van der Hoop, onderwezen en geinspireerd door de directrice mevrouw O. van Andel Ripke, haalt in 1923 haar diploma. Korte tijd later gaat zij bij de vereniging K&O werken. In 1924 wordt gestart met een driemaandelijks tijdschrift “Kinderverzorging en Opvoeding” onder redactie van mevrouw Sandberg en mevrouw van Andel Ripke. De administratie berust dan bij bij Mej. S. van der Hoop, Mathenesserlaan 252 te Rotterdam.
Het is een krantje, heel klein gedrukt, met een hoofdartikel over de opvoeding van kinderen, daarnaast allerlei boekbesprekingen, aankondigingen van tentoonstellingen en een feuilleton, veelal met een ‘moraal’. Enkele jaren later wordt zij directrice van het ‘Reizend Museum voor Ouders en Opvoeders’.

De rest van haar leven zou in het teken staan in het organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten en het vervaardigen van voorlichtingsmateriaal. Zoals bijvoorbeeld de publicatie van vele ‘vouwbladen’, kleine folders, dicht beschreven met informatie over de meest uiteenlopende zaken zoals : zuinig stoken, gezinsleven in een kamer, de stofzuiger, de veiligheid in uw huis, maar ook over emigreren. Ook vele vouwbladen met opvoedkundige onderwerpen: het slecht etende kind, zindelijkheid, angst in een kinderleven, kleuters die lastig zijn, verwennen en verwaarlozen, enz. En over voeding :groenten en fruit, de slacht, ziekenkostjes, inmaak van groenten, voeding voor kampeerders, geiten en schapenmelk, enz. enz.
De door haar samengestelde folders worden uitgegeven door de Stichting Commissie voor Huishoudelijke en Gezinsvoorlichting en het Voorlichtingsbureau van de Voedingsraad te Den Haag.

Naar Indië

Ze blijft voorlopig zonder partner, en daarom ook zonder kinderen. En dat, terwijl haar gehele leven om kinderen draait. We weten niet precies wat haar heeft bewogen, we zouden ons echter kunnen voorstellen dat persoonlijke twijfels de aanleiding zijn geweest om er een jaar uit te stappen en – financieel geholpen door haar ouders? – op reis te gaan. Ze is 31 jaar oud als zij op de trein stapte richting Genua, om van daar met de boot verder te reizen naar Indië.

De foto´s in het album getuigen van een liefde voor het land en zijn bevolking. Enkele tientallen foto´s van Java, medio 1931, worden gevolgd door die van Sumatra. Vooral op Java gaat de route langs minder gebaande paden: Leles, Malabar, Pameunpeuk. De grote steden laat Fie van de Hoop links liggen. Het is het landschap dat haar bekoort. Op Sumatra is haar route een logische: van Padang via Fort de Kock via Tobameer naar Medan. Echter ook hier vooral foto´s van het landschap, slechts een enkele keer afgewisseld door lokale taferelen. Tussendoor getuigen enkele foto´s van haar liefde voor kinderen: inlandse kinderen die door hun moeders worden gewassen, Indo-Europese kinderen in een jeugdkamp. Tenslotte nog een tiental foto´s van de reis terug, aan boord van de ‘Christiaan Huijgens’ en in havenplaatsen als Singapore en Port Said. Zo komen we ook nog te weten dat zij samen reist met Job en Winnie Admiraal, de ouders van Winnie Rinsema-Admiraal, auteur van het boek Dit was uw Tjideng.

Alsnog oma

Van haar verdere levensloop nog het volgende. Tijdens de oorlogsjaren woont zij in Rotterdam. In juni 1947, op 47-jarige leeftijd, huwt zij met de weduwnaar en 21 jaar oudere scheikundige Willem Frederik Hesselink. Met dit huwelijk krijgt zij één pleegdochter, Hannie Hesselink, en vijf kleinkinderen. Enkele jaren later wordt nog een zesde kleinkind geboren, hetgeen wordt vernoemd naar deze nieuwe oma. Kleindochter Diederike over haar oma:  “Ik denk dat de opvoedkundige ideeën van ‘Oma Fiep’ veel invloed hebben gehad op mijn moeder. Zij bekeek de wereld vanuit het gezichtspunt van het kind, hoe onvolledig dat ook was. Ze was een ideale Oma waar we altijd terecht konden.”
Haar huwelijk stelt haar ook in staat afscheid te nemen van haar werk. In 1959 legt ze haar functie neer als directrice van het ‘Reizend Museum’ (vanaf 1954 had dit een vaste plaats gekregen in Rotterdam), ter gelegenheid waarvan zij wordt vereerd met een bezoek van Koningin Juliana. De volgende jaren – zij woont inmiddels in Den Haag – is zij vooral ‘oma’.

Ondanks het feit dat zij veel jonger was dan haar echtgenoot, zou zij eerder dan hem komen te overlijden. Op 1965 overleed zij aan kanker. Haar nalatenschap, naast de vele warme herinneringen van haar nabestaanden, bestond uit een legaat voor de promotie van de pedagogie in Nederland. Haar dochter beijverde zich daarop om een bijzondere leerstoel naar ‘Fie van der Hoop’ te laten vernoemen. In 1986 werd deze aan de universiteit van Amsterdam geinaugureerd door dr. M.G.M. van den Dungen.
Daarnaast werd de stichting K&O Fonds ‘Fie van der Hoop’ in het leven geroepen, voor financiering van bijzonder onderzoek naar pedagogische onderzoeken.
En zo leeft deze bijzondere vrouw, die zich in 1931 en 1932 op Java en Sumatra liet inspireren, blijvend voort in onze herinneringen.

x

Nawoord:
Ook dít album hebben we een thuis kunnen geven. De namen van mogelijke erfgenamen worden doorgezonden aan het Tropenmuseum.

Nabij Tjipanas, Garoet

Nabij Tjipanas, Garoet

Het wassen van de buffels

Het wassen van de buffels

Bilikhuisje bij Fort de Kock

Bilikhuisje bij Fort de Kock

Prauw op Tobameer, Sumatra

Prauw op Tobameer, Sumatra

Meer van Manindjan, Fort de Kock

Meer van Manindjan, Fort de Kock

Pasanggrahan Haranggoal, Toba Meer

Pasanggrahan Haranggoal, Toba Meer

Excursie van de vereniging planterschool Brastagi

Excursie van de vereniging planterschool Brastagi

Straat in Medan

Straat in Medan

Tapijtverkopers in Port Said

Tapijtverkopers in Port Said

Café in Port Said. Rechts Winnie en Job Admiraal.

Café in Port Said. Rechts Winnie en Job Admiraal.

Fie van der Hoop en Willem Frederik Hesselink met hun kleinkinderen, t.t.v. hun huwelijk, 1947

Fie van der Hoop en Willem Frederik Hesselink met hun kleinkinderen, t.t.v. hun huwelijk, 1947

x

Dit artikel kwam tot stand met hulp van Diederike van Beuningen, Annemarie van Beuningen, en Gijsbert Hesselink. Dank!

Dit bericht werd geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

9 reacties op Foto zoekt familie: album 1022

  1. Jan A. Somers zegt:

    Niet mijn geschiedenis, maar wel een prachtige link. Wat is er in die albums veel mooi materiaal te vinden!

  2. Ælle zegt:

    Kan iemand uitleggen hoe ’t mogelijk is geweest dat het handschrift op het label-sticker zo modern is voor het voorooorlogsjaar 1932? Hetzelfde handschrift ontwikkelde ik zelf pas in de eindjaren zestig.

    • Jan A. Somers zegt:

      In de jaren dertig leerde ik op de broederschool in Soerabaja het schuinschrift. De naam ben ik vergeten, lopend schrift, of zoiets? Het schrift op het label is anders, ziet er inderdaad heel modern uit. Andere school (in Nederland!) zeker

      • Ælle zegt:

        Met deze nieuwe aflevering van de heer Immerzeel, Foto zoekt familie, album 1022, worden we weer herinnerd aan de plekken waar we vandaan komen. Ik herinner me Tjipanas en Port Said.
        Tijdens deze donkere dagen een fijne afwisseling. Pleased to meet you, Fie.

        Schuinschrift is schuinschrift, heer Somers. Wat ik weet is dat mijn Vader het mooiste handschrift van de wereld had, maar niemand van ons heeft er iets van geerft, helaas. Ik allerminst, waarschijnlijk dat ik daarom beter kan tekenen. Een mooi handschrift is toch ook veel waard.
        Mijn Moeder´s handschrift was uniek; ik herken ´t uit duizenden, maar ze kon ook mooi aquarelleren toen ze nog op de HBS op kostschool zat.

    • buitenzorg zegt:

      Heel scherp, Aelle!
      Vergelijking met de onderschriften van de foto´s doet leren dat het het handschrift is van Fie van der Hoop zelf.
      Heel modern, ja. Meestal schreefloos. Het moet een moderne dame zijn geweest.

    • Ælle zegt:

      Zelf wil ik uitleggen waarom label-sticker zo is geschreven. Dat komt doordat mijn keyboard of toetsenbord ingesteld was op de engelse taal (VS) terwijl ik slash to right (zo: / dus) intoetste. Het verschilt met de instelling van nederlands, (Zo: / dus en nú doet ie ’t wel! Heb geen controle meer over mijn eigen toetsenbord). De 3 0’s in vooroorlogsjaar kan ik niet verklaren, wel de eindjaren zestig, moet zijn eind jaren zestig. Okay, ik zal eerlijk bekennen dat ik gisteren heb meegedaan met het Dictee. Ik had minstens 17 fouten gemaakt. Zal de Dikke eens moeten aanschaffen. Nog een fijne (lauwwarme) dag toegewenst allemaal.

      • Jan A. Somers zegt:

        Met dat dictee doe ik niet meer mee. Slecht voor het goede beeld dat ik van mezelf heb. Grammatica en stijl zijn slecht bij mij. Ik heb de hoogste klas van de lagere school en de eerste twee klassen van de HBS gemist, en daar werden nou juist de grammatica en stijl behandeld. Ik heb altijd een grammaticaboekje en de Nieuwe Spellinggids van de Nederlandse Taal bij me liggen. Op mijn werk was dat geen probleem, een uitmuntende secretaresse! Ik heb nog een andere naam gevonden voor het schrift dat ik vroeger heb geleerd, lopende hand. Maar tegenwoordig heet mijn schrift: puinhoop.

      • Ælle zegt:

        Had volgend nieuwsbericht gisteren moeten lezen dan had ik geweten dat Méér! Méér! Méér! met hoofdletters moest worden geschreven. Ik schreef, Meer! meer! meer!. Dat zijn dus 2 fouten.
        http://www.theguardian.com/world/2014/dec/18/geert-wilders-race-hate-charge-anti-moroccan-chant

  3. Ælle zegt:

    “Maar tegenwoordig heet mijn schrift: puinhoop.”
    Tegenwoordig zeggen we als vanouds: Gef neks, joh!

    Ben net terug van een telefoongesprek met vriendin in Frankrijk. Ngobrol, ngobrol tot beduk subu.
    Haar bejaarde moeder logeert er en die moest nu naar bed voor haar siësta. Trudie is geboren in Banjarmasin uit hollandse ouders. Ze lag in een stuitligging en haar bovenarmpje moest eerst gebroken worden voor het verdere verloop van de geboorte met de tang. Eeeww!
    Later zijn ze verhuisd naar Curaçao en 14 jaar later naar Holland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s