“Nederlands-Indië is gezond!”

De beeldvorming van Nederland-Indië in het moederland werd niet alleen beinvloed door de krantenberichten en boeken die men las, maar ook door persoonlijke verhalen en naar het thuisfront gestuurde brieven. Zelfs het uiterlijk en gedrag van degenen die korte of langere tijd in Indië hadden gewoond, speelde een rol. De klassieke Indischman had een vaal-gele huidskleur en slechte manieren. De “Indische correspondent “ van het Algemeen Handelsblad vond het tijd om uitleg te geven aan recente veranderingen. Op 26 maart 1931 wijdde hij er het volgende artikel aan, onder de titel “Waarom wij er goed uitzien”:

Societeitsleven

´De titel van dit artikel lijkt een reclame voor een van die wonderen van de moderne techniek die u het eeuwige leven beloven. Voor zover er echter in deze woorden een aanbeveling verborgen ligt, is het echter niet voor een levenselixer, maar… voor het leven in Indië! Eén van de meest opvallende reacties die ik tijdens mijn verlof in het moederland krijg, is dat men vindt: „dat ik er zo goed uitzie”, en niet als een slachtoffer van de tropen! Ik zie er blijkbaar nog net zo uit als alle andere Nederlanders, en niet als de klassieke „Indischman”, wiens lichaam zijn slechte toestand verraadt door een vaal-gele kleur en wiens geestelijke aftakeling zich demonstreert in luid gerucht en slechte manieren.

De gedachte, dat men door naar Indië te gaan zichzelf per se het leven verkort, is blijkbaar zó diep ingeworteld, dat men haar pas in volle omvang realiseert wanneer men hier in het moederland met enige verbazing wordt begroet, „omdat het je niet aan te zien” is. Het is gelukkig meer komisch dan pijnlijk te vernemen, dat men u, na tien jaar onafgebroken verblijf in de warme kuststreken van Java, verwacht terug te zien als een menselijk wrak.   

De drank

De lust om in de tropen een carrière te zoeken is helaas in Nederland nog altijd buitengewoon gering. Een deel van de kandidaten is al bij voorbaat zo vast overtuigd dat ze niet tegen het klimaat of „tegen de warmte” kan, dat ze Indische plannen vlot laat varen zonder daarvoor de minste reden te hebben. Misschien kan dit artikel de zwartkijker een hart onder de riem steken. Natuurlijk moet niemand naar Indië gaan, die niet door een medicus in staat is bevonden in tropisch klimaat te vertoeven. Maar wanneer het geneeskundig onderzoek geen bezwaren aan het licht brengt, is er dan ook geen enkele reden om te vrezen dat zulk een verblijf de kandidaat-koloniale Nederlander in zijn gezondheid zal schaden. Voor een deel is dit een gevolg van verbetering in de hygiënische en medische voorziening in de archipel, maar voor een niet geringer deel van veranderingen, die zich op ander gebied hebben voltrokken.

Natuurlijk is dé toestand op hygiënisch en medisch gebied in de steden beter dan op het platteland, in het algemeen gesproken. Wie uit Nederland wordt uitgezonden voor een onderneming zal echter ook buiten die grote centra niet te klagen hebben over hetgeen Indië hem in dat opzicht te bieden heeft. Een waterleiding bijvoorbeeld, zal hij niet alleen in de havensteden aantreffen, maar meestal ook wel op de kebon waar hij neerstrijkt. De medische zorg is op ondernemingen in de regel uitstekend. In de grote havenplaatsen op Java doet zij niet onder voor hetgeen Nederland in dat opzicht biedt. Maar misschien is van nog groter belang de verandering in de structuur van de Europese kolonie in dit uitgestrekt gebied. Om het samen te vatten: men is in Indië tegenwoordig minder bang voor de zon dan voor overmatig alcohol-gebruik.

Sportbeoefening

Mannen op tennisbaan, Sumatra

Openlucht-sport, vroeger betrekkelijk zeldzaam, breidt zich de laatste jaren enorme uit. In de grote steden zijn openbare zwemgelegenheden, waar menig zusje in Holland een puntje aan kan zuigen. Tennis en golfclubs tellen aanhangers bij dozijnen. Ze zijn percentsgewijs ongetwijfeld talrijker dan in Nederland. Batavia, met een bevolking van meer dan een half miljoen, telt niet meer dan 30.000 Europeanen. Onder dat cijfer vallen dan bovendien een groot aantal niet in Nederland geboren Nederlanders. Geen enkele gemeente in Nederland van die grootte biedt zóveel sportmogelijkheden. Natuurlijk kan men er niet schaatsenrijden, maar voor het overige geloof ik niet, dat enige tak van openluchtsport in Indië niet wordt beoefend, of niet zou kunnen worden beoefend. Zelfs wandelt men er tegenwoordig! En niet alleen in de bergen, die daarvoor natuurlijk een ideale gelegenheid bieden.

Die sportbeoefening ontwikkelt zich met grote snelheid. Toen ik tien jaar geleden op Java kwam was er in geen der grote steden een behoorlijke zwemgelegenheid. Nu vindt men ze alom: te Soerabaia zelfs twee uitstekende inrichtingen. Zeilen doet men voorshands voornamelijk nog te Batavia en bijvoorbeeld te Makassar, maar te Soerabaja wordt veel geroeid. De voetbalsport is algemeen verspreid, maar vindt hoofdzakelijk belangstelling bij de Indo-Europeanen en de inheemse jongelui. Cricket vindt veel aanhang in West-Java, maar wordt toch ook te Semarang en Soerabaja gespeeld. Tennis vindt een enorme verbreiding: behalve de ontelbare harde banen die door de hele stad verspreid zijn, treft men te Batavia in de Sportclub maar liefst 32 grasbanen. De Sportclub houdt zich ook bezig met cricket en hockey. Voor beide zijn de beoefenaars talrijk en de belangstelling wordt geprikkeld door het bestaan van jaarlijkse competities, waarvan men natuurlijk in de Nederlandse bladen zelden of nooit leest, maar die nochtans een zeer wezenlijk deel uitmaken van het leven in tropisch Nederland.
De bergsport, die nog in de kinderschoenen staat, heeft nu haar eigen organisatie, en daarmee getoond hoe lang het al geleden is dat iemand die voor zijn genoegen tegen een berg opklauterde, door omstanders voor idioot werd aangezien.

Sociale revolutie

Om kort te gaan: er is leven in de brouwerij, en de gevolgen daarvan zijn zegenrijker dan men ze hier in ons goede land kan schatten. Ook Indië heeft, hoe zonderling het moge klinken, de tijd gehad dat men in duffe binnenhuizen de dag van morgen afwachtte. Natuurlijk moet men dit niet al te letterlijk nemen. Maar zeker is er een periode geweest – en die ligt nog niet zo ver achter ons! – dat het grootste deel van de spes patriae liever in de soos achter de borrel zat, dan in Gods vrije natuur de vooral in Indië zo dringend nodige beweging le nemen. Dat was ongezond, meende men. Misschien ligt het wel in onze volksaard snel iets ongezond te vinden. Verhaalt niet de historicus De Haan, dat nog in het begin der 18e eeuw bijna rebellie ontstond onder het garnizoen van de post Noordwijk omdat de troep gelast werd minstens eens per week te baden? En is er bijna een eeuw geleden niet een soort revolutie uitgebroken toen nieuwlichters begonnen witte linnen pakken aan te trekken, op voorbeeld van de praktische Engelschen, en daardoor de verontwaardiging opwekten van onze brave vaderlanders, die zich zelfs in de tropen geen fatsoen konden indenken zonder kleding van zwart laken? Wij zijn van nature altijd al beetje conservatief. Maar de tijd, dat de tradities van ons gezelschapsleven voornamelijk in de sociëteiten gehandhaafd werden, zijn voorbij. Al ’t jonge volk, dat nu uit Nederland naar de tropen komt, is aan een of anderen vorm van lichaamsbeweging gewend. Het heeft in betrekkelijk korte tijd op zijn beurt een even grote sociale revolutie veroorzaakt als 30, 40 jaar geleden de sport in Nederland deed. En óf dit van belang is geweest voor de gezondheidstoestand van de Europeaan in de tropen!

De auto

Het genot van de auto

Afgezien van de sport is er trouwens nóg een belangrijke factor: ook de toenemende onderwijsgelegenheid heeft in Indië de belangstelling voor tal van zaken doen toenemen. De genegenheid tot goede literatuur is er niet minder dan in Nederland, en zelfs de man die op een afgelegen onderneming zit kan zich redelijk wel op de hoogte houden van de dingen die hem interesseren. In de grote steden komt daar dan nog de vlucht bij, die de organisatie van toneel en muziek heeft genomen en die onder leiding van de Indische Kunstkringen nooit gedroomde mogelijkheden verwezenlijkt. Goede concerten zijn dankzij de auto ook bereikbaar voor hen, die niet het (twijfelachtige) voordeel bezitten, in de grote stad te wonen.
Diezelfde auto veroorlooft ook een mate van contact met allerlei mensen en omstandigheden, die vroeger ver buiten het bereik van de ondernemingsemploye lagen. En ook dit heeft weer indirecte gevolgen voor het „gezonde” leven in Nederlandsch-Indië: de sociëteit is niet meer de enig mogelijke ontspanningsmogelijkheid.
Ik weet wel, dat de auto Indië niet alleen goed doet. Zij heeft in vele opzichten het rechtstreeks contact tussen bestuur en bevolking doen verslappen, zij heeft onze bruine broeders op een explosieve wijze in aanraking gebracht met Westerse toestanden en verhoudingen waarvan de gewone desa-man vroeger niet droomde, maar men mag haar toch zeker ook ten goede rekenen dat zij Indië voor de Westerling oneindig meer bewoonbaar heeft gemaakt. En dat zij dus een van de oorzaken is, dat tegenwoordig na een tropencarrière menigeen gezond van lijf en leden in het moederland terugkeert, bereid en in staat om daar nog aan de slag te gaan.´

x

Dit bericht werd geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

20 reacties op “Nederlands-Indië is gezond!”

  1. glemmens1940 zegt:

    Ik heb geen statistieken gezien over hoe gezond Ned. Indie/Indonesie is maar ik ben er net een maand geweest en heb gedurende die tijd helemaal geen last gehad van de arthritis in mijn heup ! die ik nu wel weer heb in Engeland – dus geef mij maar Indonesie om te leven – en dan niet te vergeten de zon – de glimlachende mensen – en het verrukkelijke eten met veel vitaminen erin !

    Selamat, Gerard Lemmens

    • Anton zegt:

      Yep… eens een tropenkind, altijd een tropenkind, daarom na die exodus en jaren van rondtrekken over deze aardkloot hier maar uiteindelijk neergestreken.
      En eten met vitamientjes kan je zelf maken en smakelijk ook nog; of je nou in POME (Prisoner Of Mother England ..☺☺) land woont of ergens anders.
      Glimlachende mensen…? mmmm daarachter verschuilt veelal veel susah; vroeg me af hoe vele arme drommels het zo kunnen redden in het dagelijks leven.

  2. Walter zegt:

    Bovendien is het alleen maar heet aan de kust. Zodra je in de bergen woond is het heerlijk koel en niet zo vochtig, in steden zoals Buitenzorg en Bandoeng.

    • Wilma zegt:

      Ja Walter, nu wel, maar ik citeer even Rob Nieuwenhuys uit Baren en oud-gasten.
      “Het sterftecijfer,ook onder de Europese kinderen,moet voordat er van een werkelijke tropenhygiene sprake was,schrikbarend geweest zijn.
      Ongeveer een vijfde van de kinderen stierf in het eerste jaar.
      Behalve aan allerlei buikziekten als cholera, dysenterie en tyffus, stierven er velen aan malaria en aan zogenaamde “dengue fever”” of andere tropische ziekten

    • Anton zegt:

      Vind het niet meer zo… Bandoeng is vies hot… teveel mensen, verkeer en industrialisering; misschien ook door de global warming…; misschien Malang is nogal OK.

      • glemmens1940 zegt:

        Anton,

        Ik ben vier jaar geleden in mijn geboortestad – Malang – geweest maar het is daar veel warmer dan vroeger en er zijn nu zoveel mensen – Malang is de 2e grootste stad in Oost Java ! Heel Java is te vol met mensen en erg warm – alleen niet als je dicht bij de kust zit en op eilanden zoalds Lombok en Noord Bali – waar wij deze zomer zijn geweest voor een maand – dat was mooi !

      • Anton zegt:

        Heb je bij tante Enny gelogeerd in Malang ? (ister een website van haar…)
        Nah lah… zit hier ook wel lekker dekat tropis.. ; volgende week ff maar uurtje oversteken naar de beach onder de klapperbomen, op de stille stranden waar de Zuidzee (Coral sea…) strandt , daar zit ik te dwalen heel ver van Holland vandaan… (en de rest van het liedje sudah lupah…)
        Zal mijn gezondheid heel goed doen indeed….☺☺…

      • glemmens1940 zegt:

        Hallo Anton,
        Neen in Malang hebben we een week in het Tugu Hotel gelogeerd – mooi hotel en erg behulpzame bedienden die alles deden zodat we ons huis konden vinden want Soekarno heeft al die straatnamen veranderd – wij hebben het gevonden en ook het huis van mijn Oom en Tante !!!

        Groetjes uit Engeland,

        Gerard Lemmens

  3. Niet in het minst door het te heet “bakeren” van babies en het rondlopen in zwart lakense pakken.

  4. Anton zegt:

    Wat noemt men eigenlijk gezond?… Toendertijd was de medische wereld nog niet zo vergevorderd als tegenwoordig..
    Veelal is nou wel bekend welke onderligende euvels men kan hebben als men in Azie gewoond heeft of geboren is… dat wist men toen niet….
    Ik meen dat pas na 1950 er meer aan het licht kwam…

    • Wilhelm Paul von Grumbkow zegt:

      Maar ze hadden daar geen probleem met gecontamineerde zalm en andere euvels.

      • Jan A. Somers zegt:

        Nee, de zwakke mensen waren al dood.

      • Anton zegt:

        Toendertijd werd in vele gevallen gewoon toegeschreven als een natuurlijk verschijnsel dals men stierf.
        Contaminatie in voedsel werd ook pas later ontdekt; maar ach dat is maar alleen een van de vele andere gezondsheids zaken die men ter sprake kan brengen.
        In dit artikel gaat het over er “goed uitzien”, maar men was toen niet van bewust van niet bekend zijnde onderliggende gezondsheids problemen; vooral virusjes.
        Dus dat NI gezond is, is een zienswijze van toen, maar naar moderne medische maatstaven denk ik dat het nogal betrekkelijk is.

  5. Wilhelm Paul von Grumbkow zegt:

    Ieder mens heeft zijn eigen levensbaan, heeft niets te maken met ras of land, plaats, waar hij zich bevind, tenminste zo denk ik er over.

  6. Hankypanky zegt:

    Vroeger bij de BPM heette het: Een iedere Noordwest Europeaan, verblijfhoudend in de Oost,
    krijgt een ‘opdonder’ !

  7. Wilhelm Paul von Grumbkow zegt:

    Een Indo-Europeaan is geen Indo. zoekt maar op in een woordenboek.

  8. glemmens1940 zegt:

    Ach Wilhelm Paul von Grunbhow (wat een moeilijke naam!),

    Er staan soms wel ook fouten in een woordenboek maar voor mij blijft een Indo-Europeaan toch wel een Indo !! Ik begrijp nooit dat men niet trots is om een Indo te zijn – ik ben een totok maar zou veel liever dat ik een Indo was !!
    Ben er trots op als je een Indo bent – rechtop lopen – en geen flouwekul schrijven over Indo-Europeanen !

    Groetjes,
    Gerard Lemmens

  9. Wilhelm Paul von Grumbkow zegt:

    De naam is moeilijk maar de man is een gewone Indo, echter met een gewone gebronsde kleur en niet vaal-geel, geeft ook niet af op anderen, of andere landen.

    • glemmens1940 zegt:

      Ik hoop dat je er trots op bent om een Indo te zijn met een mooie gebronsde kleur erbij ?! Dat is te danken aan Soerie neem ik aan ?
      Ik zou het nu wel eens willen hebben over – het Ver Indischen. Ik heb ettelijke mensen gekend die door hun spreken en/of uiterlijk volgens mij zijn ver-Indies geworden. Men denkt dus dat zij Indo zijn maar eigenlijk hebben ze geen druppel Indies bloed in hun aderen.

      Komt dat door het klimaat en de sociale omstandigheden ??

      Groeten en dank,

      Gerard Lemmens

      • Wilhelm Paul von Grumbkow zegt:

        Het is geen kwestie van trots waarde Gerard, ik ben gewoon één van de 7 milhard die hier op deze knikker rond tippelen. Ik ben van gemengd bloed, Duits en Javaans(Indonesies). Het Ver-Indiesen kan komen door de omgang met Indo families, voor deze mensen word het dus een gewoonte te spreken en te handelen als een Indo, ze voelen zich dus één met de mensen in hun omgeving.De tongval speelt ook een rol als je echt Hollands spreekt dan zou het kunnen gebeuren dat men je niet goed begrijpt, dit hangt ook af van het milleu. Het klimaat speelt ook een beetje mee. Als je iemand voor je hebt, die een Indo voorkomen heeft, maar het niet is dan kan dit worden toegeschreven aan zijn werk, bijvoorbeeld een planter of een ambtenaar die veel buiten is. Ik heb een spraakherkennings aparaat, maar de jufrouw in dat aparaat herkent mijn spraak niet zodoende heb ik er niets aan. Wel ik hoop je van nut te zijn geweest, grgroeten Willem

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s