Onderzoeksproject maakt pas op de plaats

Door de projectgroep van het door KITLV, NIMH en NIOD voorgestelde onderzoek werd vandaag het volgende communiqué uitgegeven:  

Onderzoeksproject ‘Nederlands militair geweld in Indonesië 1945-1950’ maakt pas op de plaats

"Holland wint op alle fronten"

Leve Holland?

Het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het Instituut voor Oorlogs,- Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) hebben besloten om het alomvattende onderzoeksproject naar het Nederlands militair geweld in Indonesië in de jaren 1945-1950 stop te zetten. Aanleiding vormt de beslissing van de regering om het verzoek om aanvullende financiële middelen niet te honoreren. Minister van Buitenlandse Zaken drs F. Timmermans maakte deze beslissing bekend bij de begrotingsbehandeling van zijn departement op 19 december jl. Als argumentatie noemde de minister dat nader overleg hem duidelijk had gemaakt dat Indonesië dit onderzoek niet zou steunen, waardoor de gewenste internationale inbedding zou ontbreken. De drie instellingen hebben met teleurstelling van deze beslissing kennis genomen.    Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 137 reacties

Geloof in een betere wereld

Het vrijzinnig protestantisme in Nederlands-Indië

Profetieën zullen verdwijnen,
klanktaal zal verstommen,
kennis verloren gaan,
want ons kennen schiet tekort
en ons profeteren is beperkt…
Wanneer het volmaakte komt
zal wat beperkt is verdwijnen…
(1 Korintiën 13.8-11)

Het vrijzinnig protestantisme viert dit jaar het honderdjarig bestaan van haar landelijke vereniging, de ‘Vereniging van Vrijzinnig Hervormden’ (VVH, sinds 2004: VVP). De beweging, opgekomen aan het eind van de 19e eeuw als tegenhanger tegen allerlei orthodoxe stromingen binnen de protestantse kerk, vertegenwoordigt een theologie die uitgaat van geloven in vrijheid en verdraagzaamheid. Het is een geloof dat ruimte laat voor twijfels, en voortdurend in dialoog is met de maatschappelijke ontwikkelingen.

Nassaukerk Batavia (NA/Cas Oorthuis)

Nassaukerk Batavia (NA/Cas Oorthuis)

In Het vrijzinnig protestantisme in Nederland van Rienk Kramer (2007) lezen we verder van de oprichting van de ‘Vrijzinnig Christelijke Studentenbond’ (1915) en de ‘Vrijzinnig Christelijke Jongerenbond’ (1919). Deze laatste, bedoeld voor niet-studerenden van 18 tot 35 jaar, was een initiatief van de remonstrantse predikant L.J. van Holk. ‘Het romantische gemeenschapsverlangen en het idealistisch besef een gemeenschappelijke roeping te hebben in deze wereld is ook hier kenmerkend. Er werden conferenties georganiseerd en studiegroepen, evenzo jongens- en meisjeskampen liefst met ´s avonds een kampvuur. De belangstelling ging uit naar culturele onderwerpen: naar dichters en schrijvers, maar vooral naar toneelkunst. Zeer populair was het werk van Henriëtte Roland Holst. (…) In 1925 had deze jongerenorganisatie zo´n 3000 leden, en was daarmee een zeer belangrijke uiting van vrijzinnig protestants geloofsleven.´ In 1928 gingen de V.C.S.B. en V.C.J.B. samen op in de Vrijzinnig Christelijke Jeugd Centrale (V.C.J.C.).

Vrijzinnig protestanten in Indië

Over het vrijzinnig protestantisme in Nederlands-Indië vinden we in de bestaande literatuur geen woord. Toch heeft ook dáár een dergelijke beweging bestaan. In 1930 werd in Batavia een vereniging opgericht van ‘Vrijzinnig Godsdienstigen in Nederlandsch-Indië’, kort daarop gevolgd door afdelingen in andere grote plaatsen op Java. In 1933 werd een jeugdafdeling opgericht, de ‘Vrijzinnig Christelijke Jeugd Bond’ (VCJB). Het aantal leden van de beweging moet beperkt zijn geweest, maar de toon was steeds positief en hoopvol.
Het Bataviaasch Nieuwsblad berichtte op 24 februari 1939:    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 91 reacties

‘Oorlog in Indonesië nooit goed verwerkt’

Fasseur en Goedkoop over de politionele acties

Op 17 januari 2013 spraken historici Cees Fasseur en Hans Goedkoop tijdens de eerste bijeenkomst van de vierde reeks van `Helden & Schurken´ in het Verzetsmuseum over de koloniale oorlog tussen 1945 en 1949 in Indonesië. Fasseur schreef in 1969 de` Excessennota´, een onderzoek over Nederlandse oorlogsmisdaden tijdens de koloniale oorlog. Goedkoop is bekend als  presentator van het tv-programma Andere Tijden en publiceerde het boek `De laatste man´ over zijn grootvader bij het KNIL. Volgens hen is de koloniale oorlog in Indonesië nooit helemaal goed afgesloten.

Fasseur, gespreksleider Van Liempt, Goedkoop (foto Verzetsmuseum/Verdonkschot)

Fasseur, gespreksleider Van Liempt, Goedkoop (foto Verzetsmuseum/Verdonkschot)

Door Floris Betlem

Het NIOD, het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) en het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) pleitten in juni 2012 voor een hernieuwd onderzoek naar de oorlogsmisdaden tussen 1945 en 1949 in Indonesië. Dit voorstel werd kracht bijgezet toen die maand daarop nieuwe foto’s opdoken uit een privé-album van een overleden ex-KNIL-militair, van executies die waarschijnlijk waren uitgevoerd door het Nederlandse leger in Indonesië. In december 2012 liet de minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans weten dat de regering een nieuw onderzoek niet financieel zou ondersteunen, vooral omdat de Indonesische regering hierop tegen was. Het NIOD, NIMH en KITLV waren teleurgesteld, maar beraden zich toch of en hoe zij op korte termijn, het beoogde onderzoek kunnen uitvoeren.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , , | 194 reacties

Van Zeevaarder tot Gezagvoerder

Het levensverhaal van Willem Frans Theodoor `Boy´ Brijl (1897-1946)

Bij zijn onderzoek naar de geschiedenis van de Zeevaartschool Texel (1913-1933), ontmoette Ed Vermeulen de luitenant-kolonel b.d. Koninklijk Landmacht de heer Jacques Zeno Brijl (1927). Brijl vertelde Vermeulen bezig te zijn met zijn familiegeschiedenis en met name die van zijn oom Willem Frans Theodoor ’Boy’ Brijl. De verhalen bleken naadloos in elkaar over te lopen. Van Texel naar Indië, van ´zeevaarder´ tot kapitein.

Door Ed Vermeulen

De haven van Soerabaja

De haven van Soerabaja

Willem Frans Theodoor (`Boy´) Brijl werd geboren op 17 mei 1897 in Soerabaja, als oudste zoon van Frans Hendrik Brijl en Anna Julia Geertruida Brijl-Hansen. Het had ook in een geheel andere stad kunnen zijn, want door de werkzaamheden van vader Brijl – agent van de Koninklijke Pakketvaart Maatschappij (KPM) – verhuisde het gezin regelmatig. Boy´s jongenservaringen in Soerabaja, met zijn grote handels- en marinehaven, zouden in zijn verdere leven echter een beslissende rol spelen. Als de mogelijkheid zich maar enigszins voordeed ging hij met zijn vader mee naar Perak en mocht hij aan boord van de schepen. Boy genoot dan met volle teugen. Al op jonge leeftijd liet hij aan zijn ouders weten te willen varen.

Om dit ideaal te verwezenlijken besloten Boy´s ouders hun zoon naar Nederland te sturen, naar de HBS in Haarlem. Een bewuste keuze. Deze HBS had een reputatie die reikte tot in het verre Nederlands-Indië. Eind 1910 vertrokken Boy en zijn één jaar jongere broer Robert naar Nederland. Samen gingen zij in Haarlem wonen op het adres Zijlweg 37. Gedurende hun verblijf in Nederland trad de heer H. Engelsman, oud-gezagvoerder van de KPM, op als toeziend voogd. De broers Brijl waren sportief aangelegd en hebben in hun Haarlemse jaren enige tijd gevoetbald bij de Koninklijke HFC. In 1914 werd aan Boy het diploma driejarige HBS uitgereikt.    Lees verder

Geplaatst in 2. Japanse Bezetting, 1942-1945 | Tags: , , , , , , , | 25 reacties

Het drama te Bondowoso

Dodenrit na cabaretvoorstelling

Op 4 februari 1937 maakte De Indische Courant melding van een “verschrikkelijk” verkeersongeluk in Bondowoso. De dag daarop verscheen het volgende relaas over de bijzonderheden:

Bondowoso, sociëteit.

Bondowoso, sociëteit.

`In aansluiting aan ons telegram van gisteren, zond onze correspondent nog de volgende bijzonderheden over het ontzettend auto-ongeluk. Reeds gisteren meldden wij, dat er in de Chineesche Kampstraat te Bondowoso een ernstig verkeersongeluk heeft plaatsgehad. Nader vernemen wij omtrent dit ernstig ongeval het volgende: Woensdagavond j.l. werd in sociëteit „Ricordo” een cabaretavond gegeven door het gezelschap „Hans Snel”. Deze voorstelling was ongeveer 11 uur afgelopen, waarna de bezoekers nog bleven napraten en dansen.     Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 1 reactie

Foto zoekt familie: album 859

Het Tropenmuseum in Amsterdam wil de eigenaren van 335 foto-albums opsporen. Middels een website en een app zullen binnenkort ongeveer 80 duizend foto´s onder de aandacht van het grote publiek worden gebracht. Vooruitlopend op de start van dit project legt de Java Post al vast enkele van deze albums voor aan zijn lezerspubliek. Vandaag is het de beurt aan album nr. 859.

We hebben hier te maken met het album van een plantenliefhebber. Op de eerste 20 pagina´s zijn alleen foto´s te bewonderen van cactussen en orchideeën. Op enkele foto´s van een tentoonstelling tijdens de Pasar Gambir in Batavia, in 1933, zien we ook enkele namen:

Cactus- en vetplantententoonstelling, Batavia, 1933

Cactus- en vetplantententoonstelling, Batavia, 1933

Inzending mr. E.E.G.Joakim

Inzending mr. E.E.G.Joakim

De bovenste bijdrage was van de heer C. van Woerden, assistent-hortulanus van de plantentuin in Buitenzorg en werkzaam in Sindanglaja/Tjibodas. Java Post sprak al met een dochter van de heer Van Woerden. Zij kan het album niet thuisbrengen.
De onderste inzending was van mr. E.E.G. Joakim in Batavia. Mr. Joakim was raadsheer bij het hooggerechtshof en hield zich in zijn vrije tijd bezig met vetplanten. Hij kreeg tijdens deze tentoonstelling de “Eereprijs voor de mooiste totaalinzending”. Van de heer Joakim en zijn mogelijke nazaten hebben we geen enkel spoor.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , | 14 reacties

Over het Indisch-zijn (III)

Het Nederlands-Indië dat maar in mij blijft voortleven

De dood van zijn moeder, in 2002, was voor Herbert van Rheeden (1937) aanleiding te schrijven over zijn “Indisch zijn”. Uiteindelijk werd het een kernhoofdstuk van zijn levensverhaal. Wat betekent dit eigenlijk: “Indisch zijn”? Hoeveel invloed had en heeft dit op zijn leven? De Java Post publiceert het hoofdstuk in drie delen. Vandaag het derde en tevens laatste deel.

Door Herbert van Rheeden

Herbert van Rheeden (2012)

Herbert van Rheeden (2012)

Tessel Pollmann en Ingrid Harms schreven in de jaren tachtig in het Weekblad Vrij Nederland een aantal artikelen getiteld ‘In Nederland door omstandigheden’.[1] Daarin komen in de interviews en gesprekken met Indo’s een aantal zaken terug waar ik verschillende eigenschappen van mezelf in herken.
Misschien komt mijn fascinatie voor de psycho-analyse wel voort uit eigenschappen die ik bij mezelf bespeur – en waarvoor ik in therapie ben geweest – maar die ik nu achteraf zie als behorend tot een groep, `de Indo´s´. Critici zullen zeggen dat ik nu aan het projecteren ben, maar dat is onvermijdelijk. Het is onlosmakelijk verbonden met het schrijven over het verleden; het is altijd een interpretatie.

Altijd maar aanpassen

In de geschiedenis van de Van Rheedens heeft de verindisching, de vermenging van de Nederlandse cultuur met de Indonesische, minder dan 100 jaar geduurd. Drie tot vier generaties, waarvan ik de derde ben. Mijn opa van vaders kant was nog een belanda. Hij trouwde echter al met een half-Chinese, oma Jeanette Sleebos.
Wat ik in de geschiedenis van onze familie lees, is dat vanaf oma Sleebos er sprake was van een sterke gerichtheid op de Nederlandse cultuur. Haar moeder, Wilhelmina Charlotte Lans (geboren 1850), was een vrouw met weliswaar een Nederlandse naam, maar volgens een neef van mij was zij in werkelijkheid echter een rijke, gelijkgestelde Chinese, die deze naam had mogen kopen.[2]    Lees verder

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , , | 344 reacties