Over het Indisch-zijn (II)

Het Nederlands-Indië dat maar in mij blijft voortleven

De dood van zijn moeder, in 2002, was voor Herbert van Rheeden (1937) aanleiding te schrijven over zijn “Indisch zijn”. Uiteindelijk werd het een kernhoofdstuk van zijn levensverhaal. Wat betekent dit eigenlijk: “Indisch zijn”? Hoeveel invloed had en heeft dit op zijn leven? De Java Post publiceert het hoofdstuk in drie delen. Vandaag deel II.

Door Herbert van Rheeden

mandibak

mandibak

Na hun repatriëring kregen de Indische mensen misschien wel de grootste cultuurschok te verwerken op het gebied van hun eigen lichaamsverzorging. Hoe anders dan in Indië! Dáár was men sinds mensenheugenis gewend aan het dagelijks twee of meer keer wassen van het lijf. Dat had natuurlijk te maken met het tropische klimaat; 35 graden in de schaduw is geen pretje. Als je je daar net zo snel beweegt als in Nederland, leeft je hart niet lang.

Ik herinner me dat ik op weg van mijn guesthouse in de Jalan Kebonsari te Jakarta naar de Nationale Bibliotheek verkoos te lopen. Als ik na een half uurtje in de Bibliotheek was aangekomen en ging zitten in de vooroorlogse djati-houten stoeltjes met rieten zitting uit de jaren dertig, duurde het bijna een half uur eer ik weer een beetje normale temperatuur had. Inmiddels brak me letterlijk het zweet uit alle poriën, zodat ik kletsnat werd. Achteraf kwam dat omdat ik nog niet het Indonesische looptempo had eigen gemaakt.    Lees verder

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , , , , | 24 reacties

Over het Indisch-zijn (I)

Het Nederlands-Indië dat maar in mij blijft voortleven

De dood van zijn moeder, in 2002, was voor Herbert van Rheeden (1937) aanleiding te schrijven over zijn “Indisch zijn”. Uiteindelijk werd het een kernhoofdstuk van zijn levensverhaal. Wat betekent dit eigenlijk: “Indisch zijn”? Hoeveel invloed had en heeft dit op zijn leven? De Java Post publiceert het hoofdstuk in drie delen.

Door Herbert van Rheeden

mw. Cor van der Star (1912-2002)

mw. Cor van der Star (1912-2002)

Vandaag schrijf ik over iets waar Indische mensen, zoals ik, meestal over zwijgen. Dezer dagen is het een jaar geleden dat Cor van der Star (1912), mijn moeder, stierf. Mijn zuster Bea en ik zijn haar de laatste weken regelmatig gaan opzoeken toen ze was opgenomen in het Langeland Ziekenhuis in Zoetermeer. Ze was op 89-jarige leeftijd onverwacht getroffen door een hersenbloeding. Aanvankelijk lag ze met vier andere patiënten op een kamer en heeft ze op de televisie nog het huwelijk bekeken van Prins Willem Alexander. Na een week verslechterde haar situatie zienderogen. Zij trok ten slotte de infusen voor kunstmatige voeding zelf uit haar lichaam. Samen zijn we met de behandelend geneesheer gaan praten en hebben medegedeeld dat ‘ons moesje’ geen behoefte meer had aan nutteloze medicatie.

Na een week kwam zij te overlijden, nadat zij nog bij bewustzijn – uitdrukkelijk op haar eigen verzoek – de sacramenten van de zieken nog kreeg toegediend door een pastor. De avond van de zesde februari hebben Bea en ik aan haar bed gezeten, en zijn toen naar huis gegaan. De volgende morgen om zes uur overkwam mij een innerlijke urgentie om direct naar het ziekenhuis te gaan. We hebben er tot een uur of acht bij haar sterfbed gezeten. Zij overleed als het ware onder onze handen.    Lees verder

Geplaatst in 4. Nederlands-Indië overzee | Tags: , , , | 57 reacties

Foto zoekt familie: album 836

Het Tropenmuseum in Amsterdam wil de eigenaren van 335 foto-albums opsporen. Middels een website en een app zullen vanaf januari 2013 ongeveer 80 duizend foto´s onder de aandacht van het grote publiek worden gebracht. Vooruitlopend op de start van dit project legt de Java Post al vast enkele van deze albums voor aan zijn lezerspubliek. Vandaag is het de beurt aan album nr. 836.

Om meteen maar duidelijkheid te scheppen: we hebben van dit album geen naam, geen woonplaats en weten evenmin zeker welke afbeeldingen bij de eigenaars horen. Zoals bij zoveel andere albums wreekt ook hier zich dat degene die de foto´s maakte (meestal de man) zelf niet wordt afgebeeld. Door de foto´s onderling te vergelijken kunnen we hooguit gissen naar de samenstelling van de familie.

Welke personen komen we vaak tegen in het album?

Drie kinderen

Drie kinderen

Het meisje links op de foto, hier samen met een broertje en zusje (?)  zou de eigenaresse van het album kunnen zijn. Het album heeft meerdere afbeeldingen van haar.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , | 7 reacties

De Java Post helpt u herinneren!

Voetbalbeker Bandoeng (detail)

Voetbalbeker Bandoeng (detail)

Evenals vorig jaar doet de Java Post mee aan de wedstrijd om de beste geschiedenis site van het jaar. De Geschiedenis Online Prijs is een initiatief van Archieven.nl, Historisch Nieuwsblad en het Nationaal Archief. Er zijn twee prijzen in de wacht te slepen: een publieksprijs, groot €  2500, voor de site met de meeste stemmen van bezoekers, en een juryprijs, bestaande uit een sculptuur. De jury kijkt onder andere naar toegankelijkheid, gebruiksvriendelijkheid, betrouwbaarheid en originaliteit.

Vanaf 15 december j.l. tot 8 februari a.s. kan worden gestemd. Op de site van de prijs, www.geschiedenisonlineprijs.nl, werd deze week de tussenstand van de publieksstemmen bekend gemaakt. De Java Post maakt in ieder geval deel uit van de top-20!
Van deze site:    Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: , , | 10 reacties

Feestdagen voor het volk

Vuurwerk Jakarta

Vuurwerk Jakarta

Een nieuw jaar is aangevangen, zoals altijd met nieuwe hoop en goede voornemens. Op 8 januari 1935 schreef De Indische Courant: “Het Nieuwjaars-feest der Inheemsen is ook dit jaar weer, zoals gewoonlijk, op normale wijze verlopen. In de laatste dagen was het bijzonder druk op alle passers, waar allerlei speciale koeksoorten, kleren en ingrediënten ter verhoging van de feestvreugde veel aftrek vonden. Ook de bedehuizen en in het bijzonder de grote moskee op Ngampel werden druk bezocht. In den nacht van Zondag op Maandag is er vrij veel vuurwerk afgestoken, doch gelukkig kwamen er geen ongelukken voor. Meer dan anders is er zeker niet gepaft: daar zijn de tijden niet naar. Bovendien temperde de flinke regenbui, die boven een deel van Soerabaja viel, de schietlust.”
Het was wat verwarrend, dat jaar. Het Europese Nieuwjaar was nog maar net voorbij of het einde der vastenmaand, door de Europeanen doorgaans aangeduid als Inlands Nieuwjaar, werd al weer gevierd. Enkele weken later volgde ook nog het Chinese Nieuwjaar, en zo had iedere bevolkingsgroep het recht op het afschieten van vuurwerk.    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , | 12 reacties

Lucratieve hondenstaarten

Berouw komt na de zonde, wordt wel gezegd. De voormalige staatssecretaris van Economische Zaken, de heer Co Verdaas, weet hiervan mee te praten. In opspraak geraakt door zijn declaratiegedrag, kondigde hij na amper een maand in functie te zijn geweest al weer zijn vertrek aan. Het ging om een betrekkelijk klein bedrag, maar toch. “Mijn functie is een voorbeeldfunctie en mijn integriteit moet boven alle twijfel verheven zijn”, aldus Verdaas.

Loslopende hond

Loslopende hond

Gesjoemel met declaraties door bestuurders is natuurlijk van alle tijden. Ook in Nederlands-Indië kwam dit verschijnsel veelvuldig voor. Uit De Indische Courant diepten we het volgende geval. Op 13 mei 1936 berichtte het blad onder de titel “Lucratieve hondenstaarten”:

`Voor de Raad van Justitie te Batavia heeft hedenmorgen terechtgestaan Mas Wiradisastra, oud 38 jaar, geboren te Serang. Mas W., assistent-wedana van Tjikadjang (nabij Garoet), werd in verband met kwitantie-knoeierijen geschorst. Hij bevindt zich sedert 15 November van het vorige jaar in preventieve hechtenis.
De Raad werd gepresideerd door mr. Van Olst, en had mr. Toxopeus en mr. Mossel als leden. Het Openbaar Ministerie werd vertegenwoordigd door mr. Van Alphen de Veer, substituut-officier te Bandoeng. Beklaagde, die verdedigd werd door mr. W. J. M. Plate, ontkende het ten laste gelegde en zette vervolgens uiteen, hoe de uitbetaling van premiegelden geadministreerd werd. Deze premies werden uitbetaald aan agenten der veldpolitie die op loslopende honden mochten schieten in verband met de hondsdolheidordonnantie. Als bewijsstuk moesten zij dan de afgesneden staarten overleggen; de agenten kwamen de wedana echter niet met elke staart lastig vallen; meestal werden ze per honderd stuks tegelijk ingeleverd à raison van 5 cent per staart. Vroeger, vóór maart 1933, bedroeg de premie het dubbele van dit bedrag.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , | 9 reacties

Zeepost 2012/14

Vragen en oproepen van lezers

Mijn zusjes in Menado

Zusjes in Menado

Zusjes in Menado

Na het overlijden van een familielid vond ik een fotootje van twee mooie donkere meisjes. Eentje lijkt erg veel op mijn oma, de moeder van mijn vader. Een oom liet me later weten dat het een foto is van twee halfzusjes van mij, in Menado.Ik keek daar erg van op omdat mijn vader nooit over Indië heeft gesproken.

Mijn Vader Gijsbert van Ewijk (geboren in Lienden, 1927) is in 1989 overleden. Mijn moeder, overleden in 1974, heeft hier waarschijnlijk ook niets van geweten. Zij hadden nog geen relatie toen mijn vader in 1947 naar Indië ging, hij was toen nog een broekie van nog geen 20 jaar en vrijgezel.

Op 13 nov. 1947 vertrok hij met m.s. “De Groote Beer” naar Indië alwaar hij met de 5-2 RI  op 11 december arriveerde in Menado. Daar is hij gebleven tot 31 mei 1949, toen zijn regiment werd overgeplaatst naar Java. Later bracht hij weer enige tijd door op Sumatra. Op 18 april 1950 vertrok dit legeronderdeel met de “Zuiderkruis” naar Nederland. De reis van mijn vader is dezelfde als die van Nico Messing, beschreven in het boek “Toen had je de politionele acties” van Marcel Messing.   Lees verder

Geplaatst in 91. Zeepost | Tags: , , , , , , | 14 reacties