De koloniale pais en vree

Fotografie vervalst geschiedenis Nederlands-Indië

Photographs of the Netherlands East Indies

Photographs of the Netherlands East Indies

In het voormalige Nederlands-Indië floreerde de fotografie. Reizende fotografen uit West-Europa legden het leven vast in de Indonesische archipel. De foto’s uit de 19de en eerste helft van de 20ste eeuw hebben zich een vaste plaats verworven in het collectieve onbewuste van bijna elke Nederlander. Het zijn de ‘oerbeelden’ van de koloniale tijd die onmiskenbaar hebben bijgedragen tot de beeldvorming van Nederlands-Indië. In het boek ’Photographs of The Netherlands East Indies at the Tropenmuseum’ is een royale selectie samengebracht, voorzien van een uitvoerige toelichting.

Door Kester Freriks

De Hollandse mannen en vrouwen dragen smetteloos witte kledij, alsof er nooit een modderspatje op is gevallen. De portretten stralen onveranderlijk een grote trots uit van wat de Nederlanders aan ‘groots’ hebben verricht in de oost. Ze gedragen zich als de blanke koningen en koninginnen van het eilandenrijk.
Het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) in Amsterdam bezit een ongekende rijkdom aan fotografisch materiaal uit de voormalige koloniën. Niet alleen van Nederlands-Indië, ook van overzeese gebiedsdelen in de West, waaronder Suriname en de Nederlandse Antillen. Noord-Afrika, China en India zijn eveneens vertegenwoordigd. Het aantal van circa 485.000 fotografische objecten is duizelingwekkend.    Lees verder

Geplaatst in 8. Recensies | Tags: , , , , , , | 58 reacties

Zeepost 2012/13

Vragen en oproepen van lezers

Cursus gastdocent oorlog en bersiap

Dessa school, Java (ca. 1920)

Dessa school, Java (ca. 1920)

De doelstelling van de Werkgroep Zuid Oost-Azië van de Stichting Gastdocenten WO II is het geven van voorlichting over de gebeurtenissen in de Tweede Wereldoorlog (WO II) en de Bersiaptijd in voormalig Nederlands-Oost-Indië aan jongeren. Uitgangspunt is hierbij de eigen persoonlijke beleving, belevenis en ervaringen; met als belangrijkste vraagstelling: “Hoe is het leven in oorlogstijd en in een daarop volgende revolutieperiode?”
De Nederlanders uit Nederlands-Indië hebben toen te maken gekregen met allerlei vormen van onderdrukking, onvrijheid en discriminatie.In de huidige samenleving komen vergelijkbare verschijnselen op grote schaal voor. Het zichtbaar maken van deze vormen van racisme en de gevolgen daarvan heeft een preventieve werking.
Website van de werkgroep: www.gastdocenten.com    Lees verder

Geplaatst in 91. Zeepost | Tags: , , , | 34 reacties

In sarong en baadje

De Haagse opvang van zeebaboes

Naarmate meer families op en neer reisden tussen Nederland en Nederlands-Indië, werden ook steeds meer bedienden meegenomen. Het begrip ‘zeebaboe’ deed zijn intrede voor de Indonesische vrouwen die meereisden om het – vooral blanke – grut onderweg te verzorgen. Na hun aankomst in Nederland was niets voor hen geregeld en hadden zij geen onderdak, – reden voor de vereniging Oost en West om in 1918 tot de oprichting te komen van “Persinggahan”, het tehuis voor Nederlands-Indische bedienden aan de Van Boetzelaerlaan 2 te Den Haag. De leiding werd toevertrouwd aan de Indië-zendeling F. de Munnik en zijn echtgenote W. S. C. de Munnik- Creutzberg.

"Persinggahan", 1919

“Persinggahan”, 1919

Uit het Geïllustreerd weekblad voor Nederland en Koloniën, 12 januari 1921:

Vraag: Is het toezicht op 2 kinderen (1 en 3 jaar) aan boord Ie klasse, bij mogelijke zeeziekte der ouders voldoende, om de reis zonder zeebaboe te ondernemen? De moeder is niet gewend de verzorging, aan anderen over te laten en zal dus alleen bij ongesteldheid hulp noodig hebben. J. R. B. te R.
Antwoord: Het toezicht aan boord op kleine kindertjes is onvoldoende. Er is slechts één linnenjuffrouw, die enigszins toezicht houdt bij haar andere werk. Men moet er zelve op passen, ingeval van zeeziekte de kleintjes in de hut bij zich houden of in een kleine babybox aan dek. Een zeebaboe is tamelijk duur, doch wel te bekomen in “Persingahan”. Wend U voor dat doel tot den Directeur, den heer F. de Munnik. Telef. Scheveningen 248.”    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , | 16 reacties

Zeepost 2012/12

Vragen en oproepen van lezers

Op zoek naar familie gesneuvelde soldaat

H.J.H. Bos (1928-1948)

H.J.H. Bos (1928-1948)

Onlangs is mijn vader, A.A. (Bram) van der Bijl, overleden. In maart 1947 is hij met de Sloterdijk naar Indië vertrokken, en werd daar ingezet als marinier I bij het IV Inf. Bataljon van de Marine Brigade. Hij is teruggekomen in november 1950.

Ik ben nu bezig om alles van vroeger een plekje te geven. Bij het doornemen van zijn foto´s kwam ik een bidprentje tegen van een gesneuvelde soldaat, Harmannus Johannes Heiko Bos. Volgens het kaartje is hij geboren in Groningen 19 september 1928 en gesneuveld op 19 Januari 1948, op 19-jarige leeftijd, te Josoliwangoen (Loemadjan, Oost-Java). Mijn vader had ook een foto van zijn begrafenis, op 20 januari 1948. Lees verder

Geplaatst in 91. Zeepost | Tags: , , , | 8 reacties

“Verboden voor inlanders en honden”

“Op zondagen hingen we rond bij het Tjikini-zwembad, met zijn beruchte opschrift: ‘Verboden toegang voor inlanders en honden’ en probeerden conflicten uit te lokken met Hollandse jongens van onze leeftijd. Maar die gingen daar meestal niet op in, ze hadden geen zin in een bloedneus, terwijl wij juist trots waren op een blauw oog of een gezwollen lip: ‘gewond in de strijd voor een vrij Indonesia’ noemden we dat. Futiel en kinderachtig misschien, maar het vervulde een psychologische behoefte.”
Mochtar Lubis (1922-2004)

Zweefduik

Zweefduik

Hoeveel is er al niet gezegd en geschreven over dat opschrift Verboden voor inlanders en honden? Of, zoals sommigen zeggen: Verboden voor honden en inlanders? Een korte zoektocht op het internet levert al snel tientallen verwijzingen op. In verschillende Indonesische blogs wordt schande gesproken van deze tekst, echter ook in Nederlandse bronnen blijft hij niet onvermeld. In 2007 werd in examenmateriaal voor het VMBO een foto getoond van het zwembad Tjikini in Batavia, met als onderschrift dat hier in 1936 een dergelijke tekst heeft gehangen; de website van de schooltelevisie maakt melding van bovenstaande herinneringen van de Indonesische schrijver Mochtar Lubis. Met andere woorden: zowel in Indonesië als in Nederland wordt de tekst gezien als schoolvoorbeeld van koloniale onverdraagzaamheid.

Afbeeldingen van de tekst of het bordje zijn echter niet bewaard gebleven, en de getuigenissen zijn even spaarzaam als onderling contradictief. Om te beginnen is al niet duidelijk waar een dergelijke tekst zou hebben gehangen. De bronnen spreken van de sociëteiten Concordia (Bandoeng) en Simpang (Soerabaja) en van het zwembad Tjikini in Batavia, maar ook van andere plaatsen. Evenmin is duidelijk wanneer, of in welke taal. De omvang van de verontwaardiging lijkt omgekeerd evenredig aan het aantal concrete meldingen. Moeten we hier slechts spreken van post-koloniaal politiek correct denken, gebaseerd op verdraaingen of verzinsels? Of zijn de meldingen naar waarheid? En indien zo, is de publieke verontwaardiging dan ook terecht?
Om deze vragen te kunnen beantwoorden volgen we hier de geschiedenis van het zwembad Tjikini in Batavia, één van de drie genoemde ‘boosdoeners’ . Had Mochtar Lubis gelijk toen hij sprak over een opschrift op Tjikini van ‘Verboden voor inlanders en honden’?    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , , , , | 57 reacties

Batavia in beeld

Het filmmateriaal van Nederlands-Indië is betrekkelijk schaars. Toch verschijnen de laatste tijd steeds meer bewegende beelden op het internet, zij het dat het soms eerder vertoond materiaal is in nieuwe bewerking.

Deze keer schenken we aandacht aan twee films van Batavia.
De eerste, volgens de titel gemaakt tussen 1910 en 1915, toont ons een stadstour van Tandjoeng Priok naar Meester Cornelis, en valt op door de beelden van het vele groen en de rust die de stad destijds nog uitstraalde. Het doet denken aan een bewegend Google Street View, maar dan een eeuw geleden:

x    Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , , , , , , | 66 reacties

De cijfers van de Minister

Het aantal militaire deserteurs in Nederlands-Indië

In antwoord op enkele Kamervragen van leden Timmermans en Heijnen (PvdA), over mogelijk eerherstel van militairen of burgers die tijdens de Politionele Acties hadden gedeserteerd c.q. werk hadden geweigerd, antwoordde de vorige Minister van Defensie, de heer Hillen, op 17 september j.l. onder meer het volgende:

Onderweg naar Indië

“In de periode van 1945 tot 1950 hebben ongeveer 2 000 personen een beroep gedaan op de Dienstweigeringswet van 1923 om te worden vrijgesteld van militaire dienst in Nederlands-Indië. In 788 gevallen is een beroep op de Dienstweigeringswet gehonoreerd. Voorts zijn 4 025 militairen gedeserteerd voorafgaand aan de uitzending naar Nederlands-Indië. Van hen zijn 2 565 militairen uiteindelijk berecht. Tijdens de politionele acties zijn twee militairen gedeserteerd. Omdat de archieven van de militaire strafrechtspraak uit die tijd niet meer volledig zijn, is het aantal gevallen van dienstweigering door militairen tijdens de politionele acties niet vast te stellen. Ook is er geen inzicht in het aantal personeelsleden van andere overheidsdiensten of van de toenmalige Nederlands-Indische overheid dat heeft geweigerd deel te nemen aan de politionele acties en daarvoor is gestraft.”[1]

Met andere woorden, de Minister zegt dus dat na hun aankomst in Nederlands-Indië twee militairen zich aan Republikeinse zijde hebben geschaard, en dat een onbekend aantal militairen dienst heeft geweigerd zónder over te lopen.    Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , , , | 8 reacties