De boodschap van onze ouders

De Stichting Task Force Indisch Rechtsherstel beschuldigt anno 2015 de overheid van het bewust niet-communiceren van de Birma-regeling in 1954. Het is echter onduidelijk op welke gronden zij tot die beschuldiging komt. De krijgsgevangenen zélf hadden er destijds geen moeite mee, in tegendeel. Ze stonden hun zestig gulden met graagte af aan anderen die het nog slechter hadden.

Door Bert Immerzeel

Daar gaan we weer, dacht ik bij het luisteren, op 13 februari j.l., naar een uitzending op Radio 1 over de plannen van de Stichting Task Force Indisch Rechtsherstel (TFIR). Wéér die onduidelijkheid, wéér die ongegronde aannames.

Er zullen lezers zijn van de Java Post, Griselda Molemans voorop, die misschien denken dat ik de Nederlandse overheid probeer te verdedigen, en dat ik geen oog heb voor het de Indische Nederlanders aangedane leed. Niets is minder waar. De overheid heeft zich schandelijk gedragen, vooral op het punt van het niet betalen van de ambtenarensalarissen, de zogenaamde backpay. Als er ooit nog een rechter is (van een politicus verwacht ik het niet) die daar iets aan kan doen, ik schrijf hem de hemel in.

Den Haag, jaren ´50. Aan rechterzijde, met witte gevelornamenten, het pand Grote Markt 22, waar destijds de Dienst Overgangszaken Indonesië was gevestigd. Aanvragen in het kader van de Birma-regeling moesten hier naartoe worden gezonden.

Den Haag, jaren ´50. Aan rechterzijde, met witte gevelornamenten, het pand Grote Markt 22, waar destijds de Dienst Overgangszaken Indonesië was gevestigd. Aanvragen in het kader van de Birma-regeling moesten hier naartoe worden gezonden.

Waar ik me wél aan stoor, is het feit dat 60 jaar na dato de geschiedenis vanuit een politiek doel wordt herschreven. En dat, wetende dat de overheid nalatig was op een aantal punten, verondersteld wordt dat die overheid dan ook álles fout moet hebben gedaan. De feiten lijken van volledig ondergeschikt belang.  Vandaar hier van mijn kant nóg een keer enkele kanttekeningen.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 22 reacties

‘Laat het verleden rusten’

De Stichting Task Force Indisch Rechtsherstel kondigde deze week aan een claim te zullen indienen bij de Nederlandse overheid voor het niet-uitbetalen van uitkeringen aan ex-krijgsgevangenen in Birma en Thailand. De eerste reacties van het Nederlandse publiek duiden op onbegrip.

‘In het heden ligt het verleden, in het nu wat worden zal’, zei twee eeuwen geleden de Nederlandse schrijver en dichter Willem Bilderdijk. Geschiedenis is niet alleen wat was, bedoelde hij, maar ook wat komen zal. En hij vond, dat we ons daar soms wat meer rekenschap van moesten geven.

Gedachten als deze komen boven terwijl we lezen over een recent initiatief van de Stichting Task Force Indisch Rechtsherstel (TFIR). Mogelijk heeft u er al over gelezen: de stichting wil de Nederlandse staat aanklagen voor het niet goed afwikkelen van een regeling uit de jaren ’50 die voorzag in een eenmalige uitkering van fl. 61,73 aan krijgsgevangenen die aan de Birma-spoorlijn hadden gewerkt. De regeling zou, aldus de Stichting, onvoldoende bekendheid hebben gekregen, zodat velen die wél recht hadden op de uitkering, geen aanvraag hebben ingediend. Een 200-tal ‘rechthebbenden’, voor het overgrote deel nabestaanden, zouden zich hebben verenigd om de zaak voor de rechter te slepen.

Geallieerde krijgsgevangenen werken aan de spoorweg

Geallieerde krijgsgevangenen werken aan de spoorweg

x Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 33 reacties

Parels uit de gordel van Smaragd

Veel interesse was er niet voor, maar opeens brengen ze tonnen op. Oude schilderijen uit Nederlands-Indië blijken een onverwachte erfenis van het koloniaal verleden. Het Zeeuws Veilinghuis brengt ze onder de hamer.

Door Karolien Knols

En toen ging de Balinese danseres van Willem Dooyewaard, getaxeerd op 15- tot 20 duizend euro, weg voor een recordbedrag van 220 duizend euro. De vrouw die het had ingebracht bij het Zeeuws Veilinghuis kon het niet geloven: het olieverfschilderij dat van haar vader was geweest, dat ze vroeger zo beangstigend vond en dat jaren zonder lijst in een kast had gelegen – zo veel geld. Dat was nadat de veilingmeester een schilderij van de Belgische kunstenaar Adrien-Jean Le Mayeur de Merprès (1880-1958) had afgeslagen op 470 duizend euro. En een Willem Hofker (1902-1981) op 6 ton.

Willem Gerard Hofker: Bali, 1939.

Willem Gerard Hofker: Bali, 1939.

Aan het einde van die middag, 11 december 2013, knalden de kurken aan de Herengracht in Middelburg: bij de halfjaarlijkse veiling van schilderijen uit voormalig Nederlands-Indië werd in twee uur tijd met honderd schilderijen 2 miljoen euro omgezet.

Een paar maanden later is de euforie bij directeur René de Visser (38) nog steeds niet gezakt. Hij is bezig met de voorbereiding van de volgende ‘Indische’ veiling en hij zegt het maar meteen: er zitten weer een paar parels bij. Er is werk van Dooyewaard, Hofker en Le Mayeur. Van Theo Meier, de Paul Gauguin van Bali, die nog in opdracht van de Indonesische president Soekarno heeft geschilderd.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Een reactie plaatsen

Veel dwangarbeiders Birmalijn ontvingen nooit uitkering

Veel KNIL-militairen die tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië als dwangarbeider werkten aan de Birmaspoorweg, hebben nooit de uitkering ontvangen waarop ze recht hadden.

Door Lidy Nicolasen en Griselda Molemans

De Nederlandse staat incasseerde bijna 1,5 miljoen gulden (4,9 miljoen euro), geld dat was bedoeld voor de krijgsgevangenen die het werk aan de ‘dodenspoorlijn’ hadden overleefd.

De onlangs opgerichte stichting Task Force Indisch Rechtsherstel onderzoekt in samenwerking met advocaat Liesbeth Zegveld of er namens de ex-dwangarbeiders een groepsclaim (op basis van indexatie en rente over 60 jaar) bij de staat kan worden ingediend. Morgen maakt de stichting haar plannen in Den Haag bekend.

Gevangenen in krijgsgevangenenkamp Tamuan, Birma, herstellend van malaria. Datum onbekend.

Gevangenen in krijgsgevangenenkamp Tamuan, Birma, herstellend van malaria. Datum onbekend.

Inmiddels hebben zich 211 voormalige dwangarbeiders aangemeld, onder wie 22 overlevenden en 189 erfgenamen. Velen van hen hoorden dezer dagen voor het eerst dat ze recht hadden op een uitkering. Ze hebben de advertentie gemist die de Nederlandse staat in 1954 in enkele kranten had laten zetten. De voormalige krijgsgevangenen dan wel dwangarbeiders werden daarin opgeroepen een briefkaart te sturen naar het ministerie van Buitenlandse Zaken om zich te melden voor de uitkering. Ze zouden recht hebben op eenmalig 61,75 gulden.   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , | 28 reacties

De gouvernements h.b.s. in Bandoeng

Bandoeng was booming. Tijdens de eerste decennia van de vorige eeuw bloeide de stad als nooit tevoren. Niet alleen droegen de nabijgelegen cultures daaraan bij, ook de vestiging van allerlei overheidsdiensten als spoorwegen, posterijen en mijnbouw. De Europese bevolking, aan het begin van de eeuw nog slechts enkele duizenden, groeide tussen 1905 en 1925 van ongeveer 2 tot 20 duizend.

Natuurlijk nam de vraag naar goed onderwijs toe. Al vanaf ongeveer 1910 werd een comité opgericht dat zich beijverde voor de oprichting van ‘eene gouvernements hoogere burgerschool’, zoals deze op dat moment al bestond in Batavia, Semarang en Soerabaja. De overheid sputterde aanvankelijk tegen. Het zou te duur zijn, en – zo had een onderzoek aangetoond – de meeste leerlingen op de h.b.s. haalden de eindstreep van de 5-jarige cursus tóch niet. De Bandoengse bevolking moest zijn zonen en dochteren maar naar Batavia sturen, of naar Nederland.

Openbare HBS, Bandoeng

Openbare HBS, Bandoeng

Toestemming

Toen ook de plaatselijke Jezuïtenorde met plannen kwam voor een h.b.s., kon de druk niet langer worden weerstaan. In 1914 werd van hogerhand toestemming gegeven, en konden de lokale notabelen op zoek naar een een bouwmeester en een geschikt terrein. Uiteindelijk werd gekozen voor een stuk grond tegenover het nieuw te bouwen Departement van Oorlog, aan de Billitonstraat.  Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 12 reacties

Krankzinnigenzorg in Nederlands-Indië

Door Patrick Bek

Op een oktoberdag in 1931 voelden de Sumatraanse broers Amatredjo en Amatardjo zich na het omhakken van een grote oude boom in de jungle plots ‘bingung’ (verward). Nadat hun familie de politie had gewaarschuwd, volgde een medische controle. Een lokale arts achtte de broers krankzinnig, want, zo luidde het rapport, ze schreeuwden, waren wild en maakten hun cel vies.

Gemeenschappelijke maaltijd in arbeidtherapeutische kolonie Lenteng Agung (Geneeskundig Tijdschrift voor Nederlands-Indië 1935)

Gemeenschappelijke maaltijd in arbeidtherapeutische kolonie Lenteng Agung (Geneeskundig Tijdschrift voor Nederlands-Indië 1935)

x

Hoewel de broers zich na twee dagen beter voelden, had de Landraad inmiddels al een machtiging gegeven voor gestichtsopname. Vijf maanden wachtten de broers onder erbarmelijke omstandigheden in voorlopige hechtenis. Eenmaal aangekomen in een gesticht op Java werd vastgesteld dat ze niet krankzinnig waren en dat hun tijdelijke verwardheid waarschijnlijk was veroorzaakt door een infectieziekte die inmiddels alweer was genezen. Ze werden na enkele dagen ontslagen, maar het was de vraag of zij na hun traumatische gevangenisverblijf nog konden terugkeren naar hun kampong.   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , | 13 reacties

We kunnen er niet meer omheen

De discussie over het verleden van Nederlands-Indië is nog lang niet geluwd, in tegendeel. Bij de zoektocht naar een meer integrale en inzichtbiedende geschiedschrijving moeten echter meerdere problemen worden overwonnen. Het woord is aan de academici.

Door Bert Immerzeel

De laatste tijd lijkt het steeds onrustiger te worden in de wereld. In de media volgen beelden van angst en woede elkaar in hoog tempo op. We ontkomen er niet meer aan over alles een mening te moeten hebben. Of het nu gaat om de economie, om de immigratie, om de jihad of Oekraïne.

Nederlandse troepen, het Eerste Mitrailleur Bataljon, vertrekken welgemoed vanaf de Sumatrakade in Amsterdam per schip, de Nieuw Holland, naar Nederlands-Indië, 29 oktober 1946.

Nederlandse troepen, het Eerste Mitrailleur Bataljon, vertrekken welgemoed vanaf de Sumatrakade in Amsterdam per schip, de Nieuw Holland, naar Nederlands-Indië, 29 oktober 1946.

x

De geschiedenis komt dichterbij, of we dat nu willen of niet. Voorbij zijn de tijden waarin we alleen maar vooruit keken en trachtten het verleden het verleden te laten. Door de recente politieke en economische ontwikkelingen, breed uitgemeten in de media, worden we iedere dag geconfronteerd met vragen over hoe het zover is gekomen. Ook onze eigen – koloniale – geschiedenis wordt hierbij onder de loep genomen. Denkt u maar aan de recente discussies over de Coentunnel, over Zwarte Piet, over de Nederlandse rol in de slavernij, en over de Politionele Acties in Indië.  Zelfs een film over Michiel de Ruyter ontlokt protesten.

Drie problemen

We zullen de vragen die de komende jaren op ons af komen niet alleen met emotie, maar vooral ook met rust en kennis tegemoet moeten treden. Wat de geschiedenis van Indië en de Indo’s betreft, drie heikele punten lijken in de weg te staan voor een positieve verwerking:   Lees verder

Geplaatst in 6. Onderzoek, Aanspraken en Verwerking | Tags: , , , | 55 reacties