Vergeten verhalen zijn verzwegen verhalen

Door Kester Freriks

Vergeten verhalen, verzwegen herinneringen, verdrongen gebeurtenissen:
het zijn de sleutelwoorden van de laatste jaren. Er verschijnen meer boektitels dan ooit met de woorden ‘vergeten’ en ‘verzwegen’. Er is zelfs een begrip dat met zwijgen te maken heeft, het ‘Indisch zwijgen’.

Dat zwijgen heeft te maken met enkele traumatische gebeurtenissen uit het Nederlands-Indische verleden: na de Tweede Wereldoorlog bevocht Nederland in een hevige strijd de Indonesische onafhankelijkheid. De jonge soldaten van toen verborgen na terugkeer hun gruwelijke belevenissen, vaak tot op de dag van vandaag. Ook de opsluiting in Japanse kampen van vele duizenden Nederlanders en Indische Nederlanders zorgde voor zo veel pijn en verdriet, dat woorden tekortschieten. Mensen die dit hebben meegemaakt hulden zich in stilzwijgen; ze waren niet, zoals een andere uitdrukking suggereert, Oost-Indisch doof, ze waren wel onbereikbaar voor hun dierbaren.

Aankomst repatrianten op Schiphol

Aankomst repatrianten op Schiphol

Na aankomst in Nederland werden ze kil en vijandig bejegend. Ze vonden slechts één antwoord: van stilte, van zwijgen. Dat lijkt veilig. Voor familieleden is dat zwijgen echter een bron van verdriet en van vragen. Afgelopen jaar werden ‘verzwegen en vergeten verhalen’ van de Eerste Wereldoorlog opgehaald, omdat die oorlog honderd jaar geleden begon. Ook van de Tweede Wereldoorlog worden verhalen ‘levend’ gehouden.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | 36 reacties

Wie wint de Gouden Buffel dít jaar?

gouden buffel 2014Een maand geleden vroegen we u personen te nomineren voor de Gouden Buffel 2014: de speciale Java Postprijs voor degene die dit jaar de geschiedenis van Nederlands-Indië het meest onder de aandacht heeft gebracht van het grote publiek. Dank zij uw reacties, via de Java Post alswel rechtstreeks aan de redactie, komen we tot de volgende selectie van gegadigden.
In alfabetische volgorde:

Jacques Zeno Brijl
De luitenant-kolonel b.d. Koninklijke Landmacht die ondanks zijn gevorderde leeftijd (hij is van 1927!) zonder rusten doorgaat met zijn missie: het voordragen van ex-militairen voor onderscheidingen. Dankzij hem werden dit jaar weer verschillende personen posthuum onderscheiden. In juni werd hij zelf door minister Hennis onderscheiden met het Ereteken voor Verdienste.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: | 26 reacties

Muziek aan het front

Door de media werd het met enige trots aangekondigd: “Concert in de schouwburg van Batavia, op 2 en 4 september 1946, door den beroemden Nederlandsen violist Willem Noske, aan de vleugel begeleid door Henk ter Strake.” Waarschijnlijk was het de eerste uitvoering van Nederlandse musici in het na-oorlogse Nederlands-Indië.

Het begon allemaal met de oprichting van het Comité Nationale Inspanning Welzijnsverzorging Indië (N.I.W.I.N.), medio 1946. De zorg in het vaderland om hetgeen gaande was in Indië had al geleid tot verschillende burgerinitiatieven op het gebied van steunverlening. De regering zag zich nu een taak toebedeeld om deze en overheidsintitiatieven te coördineren, al was het alleen al om het feit dat werd ingezien dat de steun – en dan met name die aan de militairen – de uitkomst van het gebeuren kon beinvloeden.

Willem Noske en Henk ter Strake

Willem Noske en Henk ter Strake

De samenstelling van het Comité weerspiegelde het tweeledige doel. Naast vier vertegenwoordigers van de departementen van overzeesche gebiedsdeelen, financiën, oorlog en marine, waren verschillende burgerverenigingen vertegenwoordigd. De dagelijksche gang van zaken lag in handen van het centraal bureau Niwin, gevestigd Rijnstraat 10 te Den Haag.  Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , | 2 reacties

De prijs van meneer Jansen

Uit Het Dagblad, Batavia, april 1948:

Mijnheer Jansen had een prijs gewonnen… Elf jaar moest hij echter wachten, voordat hij op reis kon. Gisteren stapte hij in het vliegtuig.

“In 1937 vloog de K.L.M. met haar DC-2 toestellen in geregelde dienst in 5 dagen van Batavia naar Amsterdam. De plannen waren toen reeds klaar om nieuwe DC-3 toestellen op de lijn in te zetten en dag en nacht door te vliegen, waardoor de reisduur verkort zou worden tot 2,5 dag. Naar aanleiding van deze plannen werd door de PHOHI in samenwerking met de K.L.M. een prijsvraag voor de luisteraars uitgeschreven, waarin gevraagd een opstel van 1000 woorden te maken over de consequenties van deze verkorte reisduur op het gebied van: regeringsverhoudingen, gezinsverhoudingen en de economische en culturele verhoudingen.

Meneer Jansen onderweg naar Amsterdam

Meneer Jansen onderweg naar Amsterdam

De prijzen bestonden uit gratis vliegtochten. De tweede prijs, een retourreis Batavia-Amsterdam, werd gewonnen door de heer G. J. Jansen te Soerabaja, die echter wegens omstandigheden toen geen gebruik van zijn prijs kon maken. Met de K.L.M. werd echter afgesproken, dat de reis later gemaakt zou kunnen worden, met dien verstande, dat het voor 1942 moest zijn. De heer Jansen boekte in April 1940 en zou 2 Augustus 1940 vertrekken. Sinds 10 Mei 1940 was echter de verbinding met Nederland verbroken en de heer Jansen kwam met talrijke anderen in 1942 in een Japans interneringskamp terecht. Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: , , | 6 reacties

Melawan Lupa – Opdat wij niet vergeten

Door Marjolein van Pagee

serg.-majoor TNI Atjep Abidin, vz. veteranenvereniging District Takokak

serg.-majoor TNI Atjep Abidin, vz. veteranenvereniging District Takokak

De reportage van MetroTV Indonesië: “Melawan Lupa” (Opdat wij niet vergeten) vertelt over standrechtelijke executies begaan door Nederlandse militairen tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog in Cianjur, Takokak, West-Java. Deze reportage is uitgezonden door de Indonesische televisie op 14 november 2014.

Het onderzoek is gedaan door mijn Indonesische collega Hendi Jo die zelf uit het gebied van Takokak komt. Hendi Johari is een onderzoeksjournalist met een speciale interesse voor militaire geschiedenis.

In november 2013 stuitte hij op dit verhaal over standrechtelijke executies. Tot nu toe keert hij bijna wekelijks terug naar dit moeilijk te bereiken gebied in de bergen ten Zuiden van de stad Cianjur (oude spelling: Tiandjoer), omdat hij telkens weer nieuwe feiten en getuigen tegenkomt. Het is in zijn voordeel dat hij het lokale Soendanees beheerst.   Lees verder

Geplaatst in 3. Bersiap en Merdeka, 1945-1949 | Tags: , , , | 72 reacties

Foto zoekt familie: album 1022

Wéér zo’n bijzonder album. Een van de weinige albums uit het project Foto zoekt familie van het Tropenmuseum waar niet alleen de fotograaf niet wordt afgebeeld, maar evenmin de familieleden. Op het eerste gezicht daarom extra moeilijk de herkomst te achterhalen. Niets blijkt echter minder waar…

We bladeren door een album met een keurige opbouw, met onderschriften en data. Het is een beeldverslag van een reis, gemaakt over Java en Sumatra. Het album begint met een kaartje van Java, en eindigt met een kaartje van Sumatra. Op de laatste bladzijde ook een bagagelabel van een hutkoffer, met daarop keurig de gegevens van de eigenaar:

Baggage label

Baggage label

“Mej. S. van der Hoop, bestemming Genua, per m.s. Christiaan Huygens, d.d. 16 maart 1932. Hut nr. 305, alléén gebruik.” Het is het label van de terugreis. Op de website van de Koninklijke Bibliotheek vinden we – dit keer onder de meer volledige naam mej. A.S. van der Hoop – de gegevens van de heenreis, op 29 april 1931, met het m.s. Baloeran, vanaf Genua.
We zoeken dus een ‘mejuffrouw': een vrouw die geen meisje meer was, maar ook niet getrouwd. Wie was deze mejuffrouw A.S. van der Hoop?   Lees verder

Geplaatst in 1. Het vooroorlogse Nederlands-Indië | Tags: , , | 9 reacties

De lege stoel van de politiek

Zo ongeveer iedereen was aanwezig: de fine fleur van academisch Nederland dat zich betrokken voelt bij de geschiedenis van Nederlands-Indie en Indonesië. Een door het KITLV georganiseerd symposium, getiteld “Geweld en geweten: de Indonesische dekolonisatie en het ongemakkelijke verleden van Nederland”, kende deze week een hoge opkomst. Natuurlijk wilden allen weten: wat gebeurt er met het breed historisch onderzoek?

Het eerste, zeg-maar ‘historische’ gedeelte van het programma werd gevuld door drie gastsprekers.

Forumdiscussie o.l.v. M. Schwegman

Forumdiscussie o.l.v. M. Schwegman. Foto: Django Houwen/KITLV.

Christian Gerlach van de Universiteit Bern zocht naar gelijkenissen bij verschillende dekolonisatie-oorlogen, en kwam daarbij tot de conclusie dat hongersnood een belangrijke factor is. Niet alleen leidt deze tot grote sociale onrust en kan zo – politiek uitgebuit – een revolutionair karakter krijgen, tijdens de volgende militaire fase wordt deze ook door verschillende partijen gebruikt om voordeel te behalen. Zo werd in 1945 de voedselvoorziening van de Europeanen op Java geblokkeerd door de pemoeda’s, maar legden later ook de Nederlanders de voedseltransporten op Midden-Java aan banden, met duizenden doden tot gevolg.   Lees verder

Geplaatst in 9. Java Post | Tags: , , , , , | 74 reacties