Bronnen

                                                                                                  Geactualiseerd: 1 september 2014

Wat ik hier in de Java Post neerpen is voor een groot deel gebaseerd op mijn eigen papieren verzameling. Steeds meer maak ik echter gebruik van het internet. We leven in een tijd waarin zó snel en zó veel kennis wordt ontsloten dat een papieren verzameling binnenkort misschien geen nut meer heeft. Onderzoek waarvoor je vroeger naar het archief moest, doe je nu thuis door enkele websites te raadplegen.

H.J. van Mook aan zijn studeertafel in Batavia

Om ook anderen het speurwerk te vergemakkelijken, doe ik hier opgave van een aantal websites die veel inhoudelijke informatie bevatten. Meerdere daarvan kregen de afgelopen jaren subsidie in het kader van het overheidsprogramma Erfgoed van de Oorlog. Dankzij dit programma werden verschillende collecties ontsloten en verschenen meerdere nieuwe studies en websites over thematische onderwerpen.

1. www.delpher.nl
De Koninklijke Bibliotheek is bezig met een mega-project: het scannen van miljoenen krantenpagina´s. Inmiddels staan al 8 miljoen pagina´s online, en de database wordt de komende jaren nog uitgebreid tot 13 miljoen. Ook van Nederlands-Indië zijn al vele kranten gescand. We missen nog een aantal belangrijke titels, maar misschien dat die nog komen. Voor het ná-oorlogse deel kan ook gebruik worden gemaakt van het knipselarchief van het NIOD. Vergelijkbare  – en zeer bruikbare – online krantenarchieven in het buitenland zijn die van Australië, Nieuw-Zeeland en Singapore.

2. Kaartencollectie KIT
Kaarten vertellen ons vaak meer dan welke studie dan ook. Duizenden kaarten en plattegronden van Nederlands-Indië zijn hier op een heldere manier gepresenteerd.
De collectie werd met ingang van 1 januari 2014 ondergebracht bij de Universiteit van Leiden.
Mooi vergelijkingsmateriaal vormt Google Earth. Voor stadsplattegronden van het huidige Indonesië kan ook nog gebruik worden gemaakt van Streetdirectory en Openstreetmap. Voor oudere kaarten ook van Oldmapsonline.
Tenslotte in dit kader nog één van de mooiste toevoegingen: sinds medio augustus 2014 staan Jakarta, Bogor, Surabaya en Den Pasar op de kaart bij Google Street View! Het wachten is nu op de andere grote steden.

3. http://www.afscheidvanindie.nl
Dit betreft een selectie archiefstukken van het Nationaal Archief en een aantal buitenlandse archieven over de Japanse bezetting, de bersiapperiode en de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Een geweldige hoeveelheid stukken (naar het schijnt meer dan 150 duizend). Nadelen voor de onderzoeker: niet altijd is duidelijk wat wél en wat niet is opgenomen. Met andere woorden: is het materiaal compleet?
Vanaf voorjaar 2013 is deze site helaas ontoegankelijk geworden. De bronnen worden overgebracht naar de hoofdsite van het Nationaal Archief: www.gahetna.nl. Mogelijk duurt het nog tot 1915 voor alles opnieuw (raadpleegbaar) in de lucht zal zijn.

4. http://moesson.pictura-dp.nl/voorwaarden/
De online versie van het Indische tijdschrift Moesson en haar voorganger Tong Tong. Een schitterende bron voor onderzoek waarbij van belang is te weten hoe bepaalde Indische zaken in het verleden in de Nederlandse samenleving hun weerklank vonden. Let wel, het betreft hier journalistieke bijdragen, dus eigenlijk een indirecte bron. Belemmerend is de steeds terugkerende vraag of we akkoord gaan met de voorwaarden voor inzage.

5. Koloniale Collectie KIT
Ook van secundair karakter zijn de bronnen van het KIT. Dankzij Erfgoed-gelden kon de enorme verzameling boeken, tijdschriften en pamfletten van het vooroorlogse Nederlands-Indië worden gedigitaliseerd. Een Fundgrube.
Ook deze collectie is met ingang van 1 januari 2014 ondergebracht bij de bibliotheek van de Universiteit van Leiden.

6. www.bersiapkampen.nl; www.japanseburgerkampen.nl ; www.japansekrijgsgevangenkampen.nl
Dit keer een drieluik. Drie sites van de zelfde beheerder, Henk Beekhuis. Als er een prijs zou bestaan voor een Nederlander die niets van Indië wist en op latere leeftijd nog een groot deskundige werd, dan zou deze voor Beekhuis zijn. Zijn bijdrage aan onze kennis van de kampgeschiedenis is van onschatbare waarde.

7. Krijgsgevangenenregistratiekaarten
Op dit lastig te vinden adres staat een index van Japanse krijgsgevangenen. Bijzonder nuttig voor het achterhalen van het lot van KNIL-militairen. Het Nationaal Archief heeft nog lang niet alle kaarten vertaald, dus we moeten hierbij een beetje geluk hebben. Mocht u, lezer, een nog onvertaalde kaart willen begrijpen, dan kunt u zich wenden tot de Stichting Oorlogsgetroffenen in de Oost. Vrijwilligers daar helpen u graag verder.
Een vergelijkbare index van het Nationaal Archief is die van ambtenaren in Nederlands-Indië.

8. http://www.historici.nl/retroboeken/nib/
Een goede bron voor de geschiedenis van het na-oorlogse Indië. Het betreft hier de on line uitgave van de Officiële Bescheiden betreffende de Nederlands-Indonesische betrekkingen in de periode 1945-1950.

9. http://www.loedejongdigitaal.nl/search/
Het Niod is het tot dusverre niet gelukt om “Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog” van dr. L. de Jong in een toegankelijke format on line te brengen. Gelukkig wordt hier nu aan gewerkt, in een samenwerkingsverband met de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. Gelet op het uiterlijk betreft het nog steeds een beta-versie, maar het werkt wél.

10. http://www.media-kitlv.nl/
De beste foto-site van Nederlands-Indië is die van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden. De website is gebruiksvriendelijk, en biedt een relatief grote collectie van afbeeldingen.
Andere sites die foto´s presenteren zijn http://collectie.tropenmuseum.nl/, http://beeldbank.nationaalarchief.nl/, http://www.geheugenvannederland.nl en http://www.beeldbankwo2.nl/.
Deze collecties zijn zeer verschillend. Het Tropeninstituut biedt meer afbeeldingen uit de tijd van Tempo Doeloe, Beeldbank WO2 (van het NIOD) meer van de oorlog, en het Nationaal Archief vooral uit de tijd van de Politionele Acties. De site van het KIT is minder gebruiksvriendelijk dan die van het KITLV. Dat geldt ook voor die van het NIOD, door tekstopdruk op de foto´s.
Tenslotte moet hier nog genoemd het fotobestand van het Indisch Wetenschappelijk Instituut (IWI): http://www.iwicollectie.nl/. De kwaliteit van deze foto´s is beduidend minder, maar het voordeel hier is dat zij eenvoudig zijn te kopiëren.

11. http://www.ogs.nl
Het slachtofferregister van de Oorlogsgravenstichting, onmisbaar bij het achterhalen van gegevens van de gevallenen in Nederlands-Indië. Wat we hier missen is een ´zoeken uitgebreid´ met de mogelijkheid te zoeken op geboorte- en overlijdensdatum.

12. http://www.acehbooks.org/
De tsunami die Aceh trof op 26 december 2004 veroorzaakte niet alleen duizenden slachtoffers, maar vernielde ook belangrijke bibliotheken in Banda Aceh. Het KITLV in Leiden initieerde een project met als doel een groot deel van de literatuur over Aceh uit de eigen collectie te digitaliseren. Het Ministerie van O. C. & W. financierde het project.
Op dit moment zijn er ruim 1200 titels gedigitaliseerd en toegankelijk gemaakt via deze website.

13. http://www.nedindie.nl/index.htm
Toen Indië nog Indië was, en iedereen alles daarvan wilde weten en begrijpen, hadden we ‘De Grote Encyclopedie van Nederlandsch-Indie’ in de kast staan,  of toch op zijn  minst de ‘Geïllustreerde Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië’ van G.F.E. Gonggryp.  Nu echter moeten we bescheidener zijn, en het doen met een korte internet-variant van deze werken. Gelukkig echter dat deze bestaat.  Bert van der Velden zette het voor ons op een rijtje.

14. www.youtube.com
Misschien verrassend, maar tóch: YouTube biedt echte content. Als we de zoekterm ´nederlands-indië´ intoetsen, krijgen we bijna 1200 filmpjes voorgeschoteld. Bij ´batavia´ zelfs 20.000. Hier moet ik echter waarschuwen: ooit bestelde ik op het internet een oude stratengids van Batavia uit 1928. Bij ontvangst bleek dat er in de Verenigde Staten een stad bestaat die óók zo heet!

15. http://www.antiqbook.com/
Als het internet onvoldoende uitkomst biedt, dan moeten we ons beroepen op papieren bronnen. Bij mijn onderzoek vond ik het soms erg handig te weten welke boeken ooit eerder over een bepaald onderwerp zijn geschreven. De site Antiqbook.com is de meest complete aanbieder in deze categorie. Prijsvergelijkingen maken het mogelijk de goedkoopste verkoper te vinden van antiquarische werken. Het menu maakt het gemakkelijk online te bestellen.

Als dit alles nog geen uitkomst biedt, dan bestaat natuurlijk altijd nog de mogelijkheid om gewoon zélf naar de archieven te gaan…

12 reacties op Bronnen

  1. John zegt:

    Wellicht een interessante aanvulling.

    http://www.acehbooks.org

    Hier staan vele boeken inzake de Atjeh oorlog in PDF.
    Maakt het zoeken naar personen en gebeurtenissen erg makkelijk.

  2. hansvschaik zegt:

    een interessante lijst, hartelijke dank, Bert!

  3. Bert. Hartelijk dank voor je geweldige lijst en je terechte kritiek over de verwaarlozing en onbereikbaarheid van Indische sites. Zou deze Indische begrippenlijst http://www.nedindie.nl/index.htm ook nog op je lijst kunnen worden bijgeschreven. Ik maak er redelijk aak gebruik van. Groet, Peter

  4. Boudewyn zegt:

    Een hele nuttige uiteenstelling. Hartelijk bedankt. Zou het de moeite waard zijn om de digitale versie van Herman Bussemakers proefschrift er bij te voegen?
    Boudewyn van Oort

  5. http://kranten.kb.nl/

    vanaf 23 januari niet meer bereikbaar
    zoek verder op http://www.delpher.nl/

  6. DP Tick zegt:

    Extreem handig deze dingen. Er is ook http://www.maritiemdigitaal.nl En http://www.geheugenvannederland.nl wereldmuseum in Rotterdam heeft ook een fotosite.Ook Rijksuniversiteit v Leiden heeft speciale digitalised old pictures.Beetje zoeken ernaar.Rijksmuseum voor Land en Volkenkunde heeft ook een photosite.HET Rijksmuseum voor beeldende kunsten in Amsterdam heeft ook een site met alle objecten.Dat heeft Tropenmuseum ook.De 3 legermachtonderdelen hebben ook eigen archieven,maar nog niet gedigitaliseerd.
    Digibron is een site met zendingsinfo.Vindt je ook veel.Evenals op de megasite v die uitgeverij Spaarnestad in Haarlem.Met een code kan je alle foto’s bekijken.
    En zo is er nog meer.

    Dank.

    Hoogachtend:
    DP Tick

  7. Jan A. Somers zegt:

    Veel foto’s in het archief van Spaarnestad. Het archief van KITLV is inderdaad prachtig. Stafkaarten van de Topografische Dienst waren vroeger in Delft, ook in het Legermuseum, nu in Emmen??? Ik heb er voor mijn Indonesiëbezoeken gebruik van gemaakt. Een handig boek is: G.F.E Gonggryp, Geïllustreerde Encyclopædie van Nederlandsch-Indië, 1992, ISBN 90 73187 079. Mooie foto’s (500) uit het Tropenmuseum (1870-1942) in Het Indiëboek, 2001, ISBN 90 400 9594 9.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s