Bronnen

                                                                                                   Geactualiseerd: 1 mei 2013

Wat ik hier in de Java Post neerpen is voor een groot deel gebaseerd op mijn eigen papieren verzameling. Steeds meer maak ik echter gebruik van het internet. We leven in een tijd waarin zó snel en zó veel kennis wordt ontsloten dat een papieren verzameling binnenkort misschien geen nut meer heeft. Onderzoek waarvoor je vroeger naar het archief moest, doe je nu thuis door enkele websites te raadplegen.

Om ook anderen het speurwerk te vergemakkelijken, doe ik hier opgave van een aantal websites die veel inhoudelijke informatie bevatten. Meerdere daarvan kregen de afgelopen jaren subsidie in het kader van het overheidsprogramma Erfgoed van de Oorlog. Dankzij dit programma werden verschillende collecties ontsloten en verschenen meerdere nieuwe studies en websites over thematische onderwerpen.

1. http://kranten.kb.nl
De Koninklijke Bibliotheek is bezig met een mega-project: het scannen van miljoenen krantenpagina´s. Inmiddels staan al 8 miljoen pagina´s online, en de database wordt de komende jaren nog uitgebreid tot 13 miljoen. Ook van Nederlands-Indië zijn al vele kranten gescand. We missen nog een aantal belangrijke titels, maar misschien dat die nog komen. Voor het ná-oorlogse deel kan ook gebruik worden gemaakt van het knipselarchief van het NIOD. Vergelijkbare  – en zeer bruikbare – online krantenarchieven in het buitenland zijn die van Australië, Nieuw-Zeeland en Singapore.

2. http://maps.kit.nl/
Achter deze ingang gaat de kaartenzaal schuil van het Koninklijk Instituut voor de Tropen. De gebruiker doet er beter aan dit adres op te slaan in zijn ‘favorieten’, want de kaartenzaal is namelijk niet zo makkelijk te vinden via de home page van het KIT.
Het is het echter waard. Kaarten vertellen ons vaak meer dan welke studie dan ook. Duizenden kaarten en plattegronden van Nederlands-Indië worden hier op een heldere manier gepresenteerd. Mooi vergelijkingsmateriaal vormt Google Earth. Voor stadsplattegronden van het huidige Indonesië kan ook nog gebruik worden gemaakt van Streetdirectory en Openstreetmap.

3. http://www.afscheidvanindie.nl
Een selectie van archiefstukken van het Nationaal Archief en een aantal buitenlandse archieven over de Japanse bezetting, de bersiapperiode en de dekolonisatie van Nederlands-Indië. Een geweldige hoeveelheid stukken (naar het schijnt meer dan 175 duizend). Nadelen voor de onderzoeker: niet altijd is duidelijk wat wél en wat niet is opgenomen. Met andere woorden: is het materiaal compleet? Verder missen we hier wel erg een printfunctie.

4. http://moesson.pictura-dp.nl/voorwaarden/
De online versie van het Indische tijdschrift Moesson en haar voorganger Tong Tong. Een schitterende bron voor onderzoek waarbij van belang is te weten hoe bepaalde Indische zaken in het verleden in de Nederlandse samenleving hun weerklank vonden. Let wel, het betreft hier journalistieke bijdragen, dus eigenlijk een indirecte bron. Belemmerend is de steeds terugkerende vraag of we akkoord gaan met de voorwaarden voor inzage.

5. http://www.kit.nl/erfgoed
Ook van secundair karakter zijn de bronnen van het KIT. Dankzij Erfgoed-gelden kon de enorme verzameling boeken, tijdschriften en pamfletten van het vooroorlogse Nederlands-Indië worden gedigitaliseerd. Een Fundgrube.
En o ja, als deze link het niet doet dan moeten we het later nog een keer proberen. Het KIT verandert regelmatig en met opzet de structuur van haar website om het ons niet te gemakkelijk te maken.
Ter completering van dit materiaal, ook de Koninklijke Bibliotheek werkt aan het digitaliseren van soortgelijke bronnen: http://tijdschriften.kb.nl/

6. www.bersiapkampen.nl; www.japanseburgerkampen.nl ; www.japansekrijgsgevangenkampen.nl
Dit keer een drieluik. Drie sites van de zelfde beheerder, Henk Beekhuis. Als er een prijs zou bestaan voor een Nederlander die niets van Indië wist en op latere leeftijd nog een groot deskundige werd, dan zou deze voor Beekhuis zijn. Zijn bijdrage aan onze kennis van de kampgeschiedenis is van onschatbare waarde.

7. http://www.gahetna.nl/collectie/index/nt00425
De onder deze – lastig te vinden – URL staat een index van Japanse krijgsgevangenen. Bijzonder nuttig voor het achterhalen van het lot van KNIL-militairen. Het Nationaal Archief heeft nog lang niet alle kaarten vertaald, dus we moeten hierbij een beetje geluk hebben. Een vergelijkbare index van het Nationaal Archief is die van ambtenaren in Nederlands-Indië.

8. http://www.historici.nl/retroboeken/nib/
Een goede bron voor de geschiedenis van het na-oorlogse Indië. Het betreft hier de online uitgave van de Officiële Bescheiden betreffende de Nederlands-Indonesische betrekkingen in de periode 1945-1950.

9. http://www.loedejongdigitaal.nl/search/
Het Niod is er tot dusverre niet gelukt om “Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog” van dr. L. de Jong in een toegankelijke format on line te brengen. Gelukkig wordt hier nu aan gewerkt, in een samenwerkingsverband met de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. Het is een beta-versie, en het blijft nog even behelpen. Maar toch, al weer beter dan de vorige versie van het Niod zélf.

10. http://kitlv.pictura-dp.nl/
De beste foto-site van Nederlands-Indië is die van het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden. De website is gebruiksvriendelijk, en biedt een relatief grote collectie van afbeeldingen.
Andere sites die foto´s presenteren zijn http://collectie.tropenmuseum.nl/, http://beeldbank.nationaalarchief.nl/, http://www.geheugenvannederland.nl en http://www.beeldbankwo2.nl/.
Deze collecties zijn zeer verschillend. Het Tropeninstituut biedt meer afbeeldingen uit de tijd van Tempo Doeloe, Beeldbank WO2 (van het NIOD) meer van de oorlog, en het Nationaal Archief vooral uit de tijd van de Politionele Acties. De site van het KIT is minder gebruiksvriendelijk dan die van het KITLV. Dat geldt ook voor die van het NIOD, door tekstopdruk op de foto´s.
Tenslotte moet hier nog genoemd het fotobestand van het Indisch Wetenschappelijk Instituut (IWI): http://www.iwicollectie.nl/. De kwaliteit van deze foto´s is beduidend minder, maar het voordeel hier is dat zij eenvoudig zijn te kopiëren.

11. http://www.ogs.nl
Het slachtofferregister van de Oorlogsgravenstichting, onmisbaar bij het achterhalen van gegevens van de gevallenen in Nederlands-Indië. Wat we hier missen is een ´zoeken uitgebreid´ met de mogelijkheid te zoeken op geboorte- en overlijdensdatum.

12. http://www.acehbooks.org/
De tsunami die Aceh trof op 26 december 2004 veroorzaakte niet alleen duizenden slachtoffers, maar vernielde ook belangrijke bibliotheken in Banda Aceh. Het KITLV in Leiden initieerde een project met als doel een groot deel van de literatuur over Aceh uit de eigen collectie te digitaliseren. Het Ministerie van O. C. & W. financierde het project.
Op dit moment zijn er ruim 1200 titels gedigitaliseerd en toegankelijk gemaakt via deze website.

13. Cijfermateriaal NIOD
Bij veel onderzoek en publicaties is het handig even de officiële cijfers op te slaan. Hoeveel dwangprostituées waren er? Hoeveel doden vielen er ook al weer tijdens de bersiap? Voor deze en andere vragen heeft het Niod alles op een rijtje gezet.

14. www.youtube.com
Misschien verrassend, maar tóch: YouTube biedt echte content. Als we de zoekterm ´nederlands-indië´ intoetsen, krijgen we bijna 1200 filmpjes voorgeschoteld. Bij ´batavia´ zelfs 20.000. Hier moet ik echter waarschuwen: ooit bestelde ik op het internet een oude stratengids van Batavia uit 1928. Bij ontvangst bleek dat er in de Verenigde Staten een stad bestaat die óók zo heet!

15. http://www.antiqbook.com/
Als het internet onvoldoende uitkomst biedt, dan moeten we ons beroepen op papieren bronnen. Bij mijn onderzoek vond ik het soms erg handig te weten welke boeken ooit eerder over een bepaald onderwerp zijn geschreven. De site Antiqbook.com is de meest complete site in deze categorie. Prijsvergelijkingen maken het mogelijk de goedkoopste aanbieder te vinden van antiquarische werken. Het menu maakt het gemakkelijk online te bestellen.

Als dit alles te veel is om in de ´favorieten´ op te slaan, dan bestaat natuurlijk nog de mogelijkheid om het overzicht te vinden op www.indieinoorlog.nl van het Indisch Herinneringscentrum, of alleen de Startpagina te onthouden die het meeste van dit alles samenvat: http://tweedewereldoorlog-azie.startpagina.nl.
En natuurlijk, naar de archieven gaan kan ook altijd nog….